عرفه روز معرفت و جاودانگی
عرفه روز معرفت و جاودانگی
«عرفه» ، روز معرفت است، روز جاودانگی و ابديت، روز عشق و فرزانگی.
روزی كه غبار عصيان و افسار گسيختگی، از قلبها زدوده میشود؛ روزی كه هنگامهی حضور و شوق «توبه» است. «عرفه»، روزی است كه ملايك در عرفات، سبد سبد گلواژههای رحمت الهی و طَبق طَبق شيرينی اجابت در دست، میرسند.
«روزعرفه»، روزعشق است و مهربانی؛ روز بهار فرصتها و هنگامه رويش گلستان «رحمت» است.
«عرفه» نگين انگشتری ذیحجه است، نغمهی زيبای شكفتن در باغ صفا و مروه، شعر مشعر دل،
صفای «صفا دلان»، مروّت «مروه پويان» و زمزمهی «زمزم نوشان» است.
«عرفه»، روز اشك است و ناله. «عرفات»، سرزمين اشكها، سرزمين عشق، سرزمين ميعاد،
سرزمين نور و سرور، سرزمين تقوا و توبه و سرزمين درد و درمان است. از گوشه گوشهی اين دشت، ندای «لَبَّیْكَ، اَللَّهُمَّ لَبَّیْك، لَبَّیْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّیْكَ ...» به عرش برين میرسد.
گوش كن! میشنوی؟ نگاه كن! میبينی؟ در بیكران دشت عرفات، هيچ نجوايی جز نيايش عاشقان به گوش نمیرسد؛ هنوز زيباترين نغمهای كه عرش را میلرزاند، مناجات عرفهی پارهی تن رسول و نور ديدهی بتول است كه در خلوت اين صحرای ملكوتی، در برابر معبودش زانو زده و دستهايش بهسوی آسمان بلند است. گاه تبسمی بر لبانش نقش میبندد و گاه سيل اشك امانش نمیدهد.
«عرفه»، روز حسين عليهالسلام است و حسينی شدن؛ دل بر حسين عليهالسلام سپردن و هم نوا با حسين عليهالسلام خواندن.
«عرفه»، روز دعاست و دعا، قرارگاهِ اجابت در درگاه رحمت پروردگار حسين عليهالسلام .
«عرفه»، روز خداست و خدايی شدن. در عرفه، میتوان دستان رحمت خدا را بر سر بندگان حس كرد. حجتش بیپرده نمايان است و رحمتش بیكران. «عرفه»، روز شكستن بتهای درون است روز بريدن از خاك و پيوند با افلاك.
روز نهم ذيحجه روز عرفه است، روزی كه زائران سپيده دم صبح راهی عرفات می شوند تا در جوی مملو از ايمان، خشوع و خضوع استغفار كرده و اركان اصلی حج را به جا آورند.
زائران در روز نهم ذيحجه، روز عرفه، آداب و رسوم و مناسك دينی خود را به جا میآورند و خود را برای ديگر اعمال اين ايام آماده میكنند. روزی كه صدها هزار زائر خانه خدا به عرفات رفتهاند و در اين روز بزرگ به درگاه خداوند متعال تضرع میكنند، روزی كه آنها خواستار تقرب به درگاه احديت هستند. روزی كه خواهان بخشش گناهان و تولدی دوبارهاند. در اين روز خدا دينش را كامل كرده و نعمتش را تمام.
شانه های متلاطم عرفه از مرور اشك های حسين عليه السلام آمده است. گُلِ آوايی در رگانِ لحظه های دشت جاری است. هوای تب دارِ عشق از دلِ كلمات عرفات برمی خيزد. هر واژه، قطعه فراگير شوق و دريايی پر از مرهم بر كوير دلتنگی ها است. عرفه سرمايه معنویِ حاصل از سوز و گدازهای حسين عليه السلام است. بضاعت خيسِ دلدادگی و وصالِ در دسترس است.
آميختگی و واژه عرفه و نيايش به عنوان دو جلوه فضيلت و رحمت الهی تا حدی است كه همگان عرفه را با نيايش و عالی ترين تجلی گاه نيايش را نيز در عرفه می دانند و می شناسند. اهميت نيايش در اين روز تا آنجاست كه ما می بينيم در حالی كه فاصله انداختن ميان 2 نماز از جمله سنت های پيوسته پيامبر اعظم صلی الله عليه و آله وسلم به شمار می آيد، ولی آن حضرت بين دو نماز ظهر و عصر روز عرفه جمع می كرده اند تا هر چه زودتر به ميعادگاه معرفت و عرفان ، صحرای عرفه ، برسند و زمان بيشتری را برای نيايش در آن ميعادگاه داشته باشند و شگفت تر اين كه امامان بزرگوار از روزه اين روز اگر موجب ضعف جسمانی و در نتيجه ، بازماندن از مراسم دعای عرفه گردد منع كرده اند حال آن كه بر اساس روايات مورد وثوق و صحيح ، روزه عرفه كفاره 90 سال گناه است.
وجه تسميه آنرا چنين گفته اند كه جبرائيل عليه السلام هنگامی كه مناسك را به ابراهيم می آموخت، چون به عرفه رسيد به او گفت "عرفت" و او پاسخ داد آری، لذا به اين نام خوانده شد. و نيز گفته اند سبب آن اين است كه مردم از اين جايگاه به گناه خود اعتراف ميكنند و بعضی آن را جهت تحمل صبر و رنجی ميدانند كه برای رسيدن به آن بايد متحمل شد. چرا كه يكی از معانی "عرف" صبر و شكيبايی و تحمل است.
نيز گفته شده است كه اين نامگذاری بدين خاطر است كه چون آدم و حواعليهما السلام از منزلت خويش به نشئه دنيا هبوط كردند و پس از چندی فترت و جدايی در اين صحرا بود كه به هم رسيدند و با هم آشنا شدند. اين همه يعنی اين كه اين نامگذاری ريشه در عرفان و معرفت دارد. برخی نيز عرفات را جمع عرفه و به معنی كوه و بلندی دانسته اند و چندين گفته ديگر. بنا بر اين ، پيداست كه اين نوع انتخاب عنوان ريشه تاريخی مذهبی نيز دارد تاريخی كه ابتداش از اولين آفريده نوع بشر آغاز می شود بدين ترتيب كه آدم ع پس از خروج از جوار رحمت الهی و فرود در عرصه دنيا، 40 روز هر بامداد بر فراز كوه صفا با چشم گريان در حال سجده بود كه امين وحی بر وی نازل شد و چون از سبب اين تضرع و زاری عاشقانه پرسيد، روش بازگشت و توبه را به او بياموخت.
زائران بيت الله الحرام در روز عرفه ، نهم ذی الحجه الحرام ، از هنگام اتمام نماز ظهر و عصر تا هنگامه غروب در اين منطقه حضور دارند و حضور در عرفه بهانه ای است برای رستن و رسيدن برای شناختن و شناخته شدن (معرفت)، طلب كردن و پيراسته شدن از تمام آلايش های پوچ دنيوی و به جرعه ای عاشق شدن و جان تازه كردن و آن گاه بارگاه رافت الهی را گشوده ديدن و پيمانه را سر كشيدن.
در اين روز حجاج بيت الله الحرام استغفار می كنند و پاك و عاری از هر گناه می شوند، همچون كودكی كه تازه زاده شده است. در اين روز صدای دعا و انابه بنده به درگاه احديت قطع نمی شود و استغاثه بنده از پروردگارش تا عرش می رود.
زائران پس از ادای نماز ظهر و عصر در عرفات مانند سنت پيامبر اكرم (صلی الله عليه و آله وسلم) رو به قبله ايستاده، تا زمان غروب خورشيد اين حالت را حفظ ، به دعا خوانی خود ادامه می دهند و به تفكر و تأمل در اعمال خود پرداخته و توبه و انابه سر می دهند. آنها پس از وقوف در عرفات از طلوع خورشيد تا غروب، به سوی مزدلفه برای شب زنده داری رفته و در آنجا بيتوته می كنند و به عبادت و راز و نياز می پردازند. آنها نماز مغرب و عشا را در مزدلفه به جا می آورند و تا صبح فردا (عيد قربان) شب زنده داری كرده و به دعا و مناجات می پردازند.
زائران خانه خدا 10 ذيحجه بار ديگر به منی باز می گردند تا قربانی كنند، رمی جمرات و مراسم عيد قربان را برگزار كنند تا حج آنها كامل شده و نام حاجی را بر خود نهند.
رمی جمرات را طی سه روز متوالی (ايام تشريق) انجام میدهند. در نيمههای شب ضعيفان، زنان، پيران و بيماران آنگونه كه پيامبر اكرم(صلی الله عليه و آله و سلم) به اين گروه اجازه داده بود، رمی جمرات را به جا میآورند و بقيه تا صبح فردا صبر كرده و دعا میخوانند و به عبادت میپردازند. سپس مناسك حج به پايان میرسد و به منظور طواف افاضه و خارج شدن از احرام به مكه میروند.
حضرت آدم (ع) در عرفات:
فَتَلَقی آدَمُ مِنْ رَبِّه كَلماتًُ فتابَ عَليهِ اِنَّه' هو التَّوابُ الرّحيمْ
آدم از پروردگارش كلماتی دريافت داشت و با آن بسوی خدا بازگشت و خداوند، توبه او را پذيرفت، چه او توبه پذير مهربان است.
طبق روايت امام صادق، آدم عليهما السلام پس از خروج از جوار خداوند، و فرود به دنيا، چهل روز هر بامداد بر فرار كوه صفا با چشم گريان در حال سجود بود، جبرئيل بر آدم عليه السلام فرود آمد و پرسيد:
ـ چرا گريه می كنی ای آدم؟
ـ چگونه می توانم گريه نكنم در حاليكه خداوند مرا از جوارش بيرون رانده و در دنيا فرود آورده است.
ـ ای آدم به درگاه خدا توبه كن و بسوی او بازگرد.
ـ چگونه توبه كنم؟
جبرئيل در روز هشتم ذيحجه آدم را به منی برد، آدم شب را در آنجا ماند. و صبح با جبرئيل به صحرای عرفات رفت، جبرئيل بهنگام خروج از مكه، احرام بستن را به او ياد داد و به او لبيك گفتن را آموخت و چون بعد از ظهر روز عرفه فرا رسيد تلبيه را قطع كرد و به دستور جبرئيل غسل نمود و پس از نماز عصر، آدم را به وقوف در عرفات واداشت و كلماتی را كه از پروردگار دريافت كرده بود به وی تعليم داد، اين كلمات عبارت بودند از:
سُبحانَكَ اللهُمَ وَ بِحمدِك،« خداوندا با ستايشت تو را تسبيح می گويم»
لا الهَ الاّ اَنْتْ، «جز تو خدايی نيست »
عَمِلْتُ سوء وَ ظَلَمْتُ نَفْسی ،«كار بد كردم و بخود ظلم نمودم»
وَ اِعْتَرِفْتُ بِذَنبی اِغْفرلی ،«به گناه خود اعتراف می كنم »
اِنَّكَ اَنْتَ اَلغَفور الرّحيمْ. «تو مرا ببخش كه تو بخشنده مهربانی »
آدم (عليه السلام) تا بهنگام غروب آفتاب همچنان دستش رو به آسمان بلند بود و با تضرع اشك می ريخت، وقتی كه آفتاب غروب كرد همراه جبرئيل روانه مشعر شد، و شب را در آنجا گذراند. و صبحگاهان در مشعر بپاخاست و در آنجا نيز با كلماتی به دعا پرداخت و به درگاه خداوند توبه گذاشت......
حضرت ابراهيم (عليه السلام) در عرفات
در صحرای عرفات، جبرئيل، پيك وحی الهی، مناسك حج را به حضرت ابراهيم (عليه السلام) نيز آموخت و حضرت ابراهيم (عليه السلام) در برابر او می فرمود: عَرِفتُ، عَرِفتُ (شناختم، شناختم(
پيامبر اسلام (صلی الله عليه و آله و سلم) در عرفات
و نيز دامنه كوه عرفات در زمان صدر اسلام كلاس صحرايی پيامبر اسلام (صلی الله عليه و آله وسلم) بود و بنا به گفته مفسرين آخرين سوره قرآن در صحرای عرفات بر پيغمبر (صلی الله عليه و آله وسلم) نازل شد و پيغمبر اين سوره را كه از جامع ترين سوره های قرآن است و دارای ميثاق و پيمانهای متعدد با ملل يهود، مسيحی و مسلمان و علمای آنها می باشد، و قوانين و احكام كلی اسلام را در بر دارد، به مردم و شاگردانش تعليم فرمود.
و طبق مشهور ميان محدثان پيامبر (صلی الله عليه و آله و سلم) در چنين روزی سخنان تاريخی خود را در اجتماعی عظيم و با شكوه حجاج بيان داشت:
...... ای مردم سخنان مرا بشنويد! شايد ديگر شما را در اين نقطه ملاقات نكنم. شما به زودی بسوی خدا باز می گرديد. در آن جهان به اعمال نيك و بد شما رسيدگی ميشود. من به شما توصيه می كنم هركس امانتی نزد اوست بايد به صاحبش برگرداند. هان ای مردم بدانيد ربا در آئين اسلام اكيداً حرام است. از پيروی شيطان بپرهيزيد. به شما سفارش می كنم كه به زنان نيكی كنيد زيرا آنان امانتهای الهی در دست شما هستند، و با قوانين الهی بر شما حلال شده اند.
من در ميان شما دو چيز بيادگار می گذارم كه اگر به آن دو چنگ زنيد گمراه نمی شويد، يكی كتاب خدا و ديگری سنت و (عترت) من است.
هر مسلمانی با مسلمان ديگر برادر است و همه مسلمانان جهان با يكديگر برادرند و چيزی از اموال مسلمانان بر مسلمانی حلال نيست مگر اينكه آنرا به طيب خاطر به دست آورده باشد.....
اميرالمؤمنين علی عليه السلام درباره راز وقوف در عرفات فرمود: عرفات خارج از مرز حرم است و مهمان خدا بايد بيرون دروازه، آنقدر تضرّع كند تا لايق ورود حرم شود. از اينرو شب و روز عرفه دعاهای مخصوص دارد كه جزو فضايل برجسته و وظايف مهم روز عرفه است. بنابراين، خداوند اين گونه مهمانان خود را برای ورود در خانهای كه انبيا عليهم السلام به طهارت آن قيام و اقدام كردهاند: "و عهدنا إلی إبراهيم و إسمـعيل أن طهّرا بيتی" تطهير و پاك میكند؛ زيرا خداوند در خانه پاك، تنها مهمانان پاك را میپذيرد.
اسرار عرفات فراوان است، و برخی از آنها كه در حديث شبليبدانها اشاره شده عبارت است از:
1)وقوفِ در عرفات برای آن است كه انسان به معارف و علوم دينی واقف شده و از اسرار الهی نظام آفرينش با خبر شود. بداند كه خداوند به همه نيازهای او واقف و بر رفع همه آنها تواناست. خود را به خدا بسپارد و فقط او را اطاعت كند كه طاعت او سرمايه و وسيله هر بینيازی است: "و طاعته غنی.
از اينرو امام سجاد عليه السلام به سائلی كه در روز عرفه گدايی میكرد، فرمود: وای بر تو! آيا در چنين روزی، دست نياز به سوی غير خدا دراز میكنی؛ در چنين روزی برای كودكان در رحمْ اميد سعادت میرود: "ويحك! أغيرالله تسأل فى هذا اليوم. إنه ليرجی لما فى بطون الحبالی فى هذا اليوم أن يكون سعيداً!" كسی كه در اين جا از خدا غير خدا را طلب كند زيان كرده است. امام سجاد عليهالسلام كسانی را كه در چنين زمان و مكانی دست نياز به سوی ديگران دراز میكنند، بدترينِ انسانها معرفی فرمود: "هؤلاء شرار من خلق الله. الناس مقبلون علیالله و هم مقبلون علی الناس."
2 )حجگزار بايد در آنجا بر اين نكته عارف شود كه خدای سبحان به نهان و آشكار و صحيفه قلب او و رازهای آن و حتی آنچه برای خود او روشن نيست و به طور ناخودآگاه در زوايای روح او میگذرد آگاه است؛ يعنی سرزمين عرفات محل ادراك و شهود مضمون آيه كريمه "و إن تجهر بالقول فإنّه يعلم السرّ و أخفی"است.
انسان اگر بداند كه قلبش در مشهد و محضر حق است همان طور كه خود را به گناهان جوارحی نمیآلايد، گناه جوانحی نيز نمیكند و قلبش را از خاطرات آلوده تنزيه میكند.
امام سجاد عليهالسلام فرمود: عصر روز عرفه و ظهر روز دهم كه حاجيان در منا حضور دارند، خدای سبحان بر ملائكه افتخار میكند و میفرمايد: اينان بندگان من هستند كه از راههای دور و نزديك با مشكلات بسيار به اينجا آمده و بسياری از لذّتها را بر خود حرام كرده و بر شنهای بيابانهای عرفات و منا خوابيده و اين چنين با چهرههای غبارآلود در پيشگاه من اظهار عجز و ذلّت میكنند. اينك به شما اجازه دادم تا آنان را ببينيد. آنگاه ملائكه حق به اذن خداوند بر دلها و اسرار نهان آنها آگاه میشوند.
خدای سبحان به زائران راستين خانه خود مباهات میكند، با اين كه عزت و فخر انسان در بندگی برای خدا و بودنِ تحت ربوبيت اوست؛ همانگونه كه در مناجات اميرالمؤمنين علی عليه السلام آمده است: "إلهى كَفی بى عِزّاً أن أكون لك عبداً و كَفی بى فَخْراً أن تكون لى ربّاً أنت كما أُحبُّ، فاجعلْنى كما تُحبُّ."
معصومه عليزاده
روزی كه غبار عصيان و افسار گسيختگی، از قلبها زدوده میشود؛ روزی كه هنگامهی حضور و شوق «توبه» است. «عرفه»، روزی است كه ملايك در عرفات، سبد سبد گلواژههای رحمت الهی و طَبق طَبق شيرينی اجابت در دست، میرسند.
«روزعرفه»، روزعشق است و مهربانی؛ روز بهار فرصتها و هنگامه رويش گلستان «رحمت» است.
«عرفه» نگين انگشتری ذیحجه است، نغمهی زيبای شكفتن در باغ صفا و مروه، شعر مشعر دل،
صفای «صفا دلان»، مروّت «مروه پويان» و زمزمهی «زمزم نوشان» است.
«عرفه»، روز اشك است و ناله. «عرفات»، سرزمين اشكها، سرزمين عشق، سرزمين ميعاد،
سرزمين نور و سرور، سرزمين تقوا و توبه و سرزمين درد و درمان است. از گوشه گوشهی اين دشت، ندای «لَبَّیْكَ، اَللَّهُمَّ لَبَّیْك، لَبَّیْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّیْكَ ...» به عرش برين میرسد.
گوش كن! میشنوی؟ نگاه كن! میبينی؟ در بیكران دشت عرفات، هيچ نجوايی جز نيايش عاشقان به گوش نمیرسد؛ هنوز زيباترين نغمهای كه عرش را میلرزاند، مناجات عرفهی پارهی تن رسول و نور ديدهی بتول است كه در خلوت اين صحرای ملكوتی، در برابر معبودش زانو زده و دستهايش بهسوی آسمان بلند است. گاه تبسمی بر لبانش نقش میبندد و گاه سيل اشك امانش نمیدهد.
«عرفه»، روز حسين عليهالسلام است و حسينی شدن؛ دل بر حسين عليهالسلام سپردن و هم نوا با حسين عليهالسلام خواندن.
«عرفه»، روز دعاست و دعا، قرارگاهِ اجابت در درگاه رحمت پروردگار حسين عليهالسلام .
«عرفه»، روز خداست و خدايی شدن. در عرفه، میتوان دستان رحمت خدا را بر سر بندگان حس كرد. حجتش بیپرده نمايان است و رحمتش بیكران. «عرفه»، روز شكستن بتهای درون است روز بريدن از خاك و پيوند با افلاك.
روز نهم ذيحجه روز عرفه است، روزی كه زائران سپيده دم صبح راهی عرفات می شوند تا در جوی مملو از ايمان، خشوع و خضوع استغفار كرده و اركان اصلی حج را به جا آورند.
زائران در روز نهم ذيحجه، روز عرفه، آداب و رسوم و مناسك دينی خود را به جا میآورند و خود را برای ديگر اعمال اين ايام آماده میكنند. روزی كه صدها هزار زائر خانه خدا به عرفات رفتهاند و در اين روز بزرگ به درگاه خداوند متعال تضرع میكنند، روزی كه آنها خواستار تقرب به درگاه احديت هستند. روزی كه خواهان بخشش گناهان و تولدی دوبارهاند. در اين روز خدا دينش را كامل كرده و نعمتش را تمام.
شانه های متلاطم عرفه از مرور اشك های حسين عليه السلام آمده است. گُلِ آوايی در رگانِ لحظه های دشت جاری است. هوای تب دارِ عشق از دلِ كلمات عرفات برمی خيزد. هر واژه، قطعه فراگير شوق و دريايی پر از مرهم بر كوير دلتنگی ها است. عرفه سرمايه معنویِ حاصل از سوز و گدازهای حسين عليه السلام است. بضاعت خيسِ دلدادگی و وصالِ در دسترس است.
آميختگی و واژه عرفه و نيايش به عنوان دو جلوه فضيلت و رحمت الهی تا حدی است كه همگان عرفه را با نيايش و عالی ترين تجلی گاه نيايش را نيز در عرفه می دانند و می شناسند. اهميت نيايش در اين روز تا آنجاست كه ما می بينيم در حالی كه فاصله انداختن ميان 2 نماز از جمله سنت های پيوسته پيامبر اعظم صلی الله عليه و آله وسلم به شمار می آيد، ولی آن حضرت بين دو نماز ظهر و عصر روز عرفه جمع می كرده اند تا هر چه زودتر به ميعادگاه معرفت و عرفان ، صحرای عرفه ، برسند و زمان بيشتری را برای نيايش در آن ميعادگاه داشته باشند و شگفت تر اين كه امامان بزرگوار از روزه اين روز اگر موجب ضعف جسمانی و در نتيجه ، بازماندن از مراسم دعای عرفه گردد منع كرده اند حال آن كه بر اساس روايات مورد وثوق و صحيح ، روزه عرفه كفاره 90 سال گناه است.
وجه تسميه آنرا چنين گفته اند كه جبرائيل عليه السلام هنگامی كه مناسك را به ابراهيم می آموخت، چون به عرفه رسيد به او گفت "عرفت" و او پاسخ داد آری، لذا به اين نام خوانده شد. و نيز گفته اند سبب آن اين است كه مردم از اين جايگاه به گناه خود اعتراف ميكنند و بعضی آن را جهت تحمل صبر و رنجی ميدانند كه برای رسيدن به آن بايد متحمل شد. چرا كه يكی از معانی "عرف" صبر و شكيبايی و تحمل است.
نيز گفته شده است كه اين نامگذاری بدين خاطر است كه چون آدم و حواعليهما السلام از منزلت خويش به نشئه دنيا هبوط كردند و پس از چندی فترت و جدايی در اين صحرا بود كه به هم رسيدند و با هم آشنا شدند. اين همه يعنی اين كه اين نامگذاری ريشه در عرفان و معرفت دارد. برخی نيز عرفات را جمع عرفه و به معنی كوه و بلندی دانسته اند و چندين گفته ديگر. بنا بر اين ، پيداست كه اين نوع انتخاب عنوان ريشه تاريخی مذهبی نيز دارد تاريخی كه ابتداش از اولين آفريده نوع بشر آغاز می شود بدين ترتيب كه آدم ع پس از خروج از جوار رحمت الهی و فرود در عرصه دنيا، 40 روز هر بامداد بر فراز كوه صفا با چشم گريان در حال سجده بود كه امين وحی بر وی نازل شد و چون از سبب اين تضرع و زاری عاشقانه پرسيد، روش بازگشت و توبه را به او بياموخت.
زائران بيت الله الحرام در روز عرفه ، نهم ذی الحجه الحرام ، از هنگام اتمام نماز ظهر و عصر تا هنگامه غروب در اين منطقه حضور دارند و حضور در عرفه بهانه ای است برای رستن و رسيدن برای شناختن و شناخته شدن (معرفت)، طلب كردن و پيراسته شدن از تمام آلايش های پوچ دنيوی و به جرعه ای عاشق شدن و جان تازه كردن و آن گاه بارگاه رافت الهی را گشوده ديدن و پيمانه را سر كشيدن.
در اين روز حجاج بيت الله الحرام استغفار می كنند و پاك و عاری از هر گناه می شوند، همچون كودكی كه تازه زاده شده است. در اين روز صدای دعا و انابه بنده به درگاه احديت قطع نمی شود و استغاثه بنده از پروردگارش تا عرش می رود.
زائران پس از ادای نماز ظهر و عصر در عرفات مانند سنت پيامبر اكرم (صلی الله عليه و آله وسلم) رو به قبله ايستاده، تا زمان غروب خورشيد اين حالت را حفظ ، به دعا خوانی خود ادامه می دهند و به تفكر و تأمل در اعمال خود پرداخته و توبه و انابه سر می دهند. آنها پس از وقوف در عرفات از طلوع خورشيد تا غروب، به سوی مزدلفه برای شب زنده داری رفته و در آنجا بيتوته می كنند و به عبادت و راز و نياز می پردازند. آنها نماز مغرب و عشا را در مزدلفه به جا می آورند و تا صبح فردا (عيد قربان) شب زنده داری كرده و به دعا و مناجات می پردازند.
زائران خانه خدا 10 ذيحجه بار ديگر به منی باز می گردند تا قربانی كنند، رمی جمرات و مراسم عيد قربان را برگزار كنند تا حج آنها كامل شده و نام حاجی را بر خود نهند.
رمی جمرات را طی سه روز متوالی (ايام تشريق) انجام میدهند. در نيمههای شب ضعيفان، زنان، پيران و بيماران آنگونه كه پيامبر اكرم(صلی الله عليه و آله و سلم) به اين گروه اجازه داده بود، رمی جمرات را به جا میآورند و بقيه تا صبح فردا صبر كرده و دعا میخوانند و به عبادت میپردازند. سپس مناسك حج به پايان میرسد و به منظور طواف افاضه و خارج شدن از احرام به مكه میروند.
حضرت آدم (ع) در عرفات:
فَتَلَقی آدَمُ مِنْ رَبِّه كَلماتًُ فتابَ عَليهِ اِنَّه' هو التَّوابُ الرّحيمْ
آدم از پروردگارش كلماتی دريافت داشت و با آن بسوی خدا بازگشت و خداوند، توبه او را پذيرفت، چه او توبه پذير مهربان است.
طبق روايت امام صادق، آدم عليهما السلام پس از خروج از جوار خداوند، و فرود به دنيا، چهل روز هر بامداد بر فرار كوه صفا با چشم گريان در حال سجود بود، جبرئيل بر آدم عليه السلام فرود آمد و پرسيد:
ـ چرا گريه می كنی ای آدم؟
ـ چگونه می توانم گريه نكنم در حاليكه خداوند مرا از جوارش بيرون رانده و در دنيا فرود آورده است.
ـ ای آدم به درگاه خدا توبه كن و بسوی او بازگرد.
ـ چگونه توبه كنم؟
جبرئيل در روز هشتم ذيحجه آدم را به منی برد، آدم شب را در آنجا ماند. و صبح با جبرئيل به صحرای عرفات رفت، جبرئيل بهنگام خروج از مكه، احرام بستن را به او ياد داد و به او لبيك گفتن را آموخت و چون بعد از ظهر روز عرفه فرا رسيد تلبيه را قطع كرد و به دستور جبرئيل غسل نمود و پس از نماز عصر، آدم را به وقوف در عرفات واداشت و كلماتی را كه از پروردگار دريافت كرده بود به وی تعليم داد، اين كلمات عبارت بودند از:
سُبحانَكَ اللهُمَ وَ بِحمدِك،« خداوندا با ستايشت تو را تسبيح می گويم»
لا الهَ الاّ اَنْتْ، «جز تو خدايی نيست »
عَمِلْتُ سوء وَ ظَلَمْتُ نَفْسی ،«كار بد كردم و بخود ظلم نمودم»
وَ اِعْتَرِفْتُ بِذَنبی اِغْفرلی ،«به گناه خود اعتراف می كنم »
اِنَّكَ اَنْتَ اَلغَفور الرّحيمْ. «تو مرا ببخش كه تو بخشنده مهربانی »
آدم (عليه السلام) تا بهنگام غروب آفتاب همچنان دستش رو به آسمان بلند بود و با تضرع اشك می ريخت، وقتی كه آفتاب غروب كرد همراه جبرئيل روانه مشعر شد، و شب را در آنجا گذراند. و صبحگاهان در مشعر بپاخاست و در آنجا نيز با كلماتی به دعا پرداخت و به درگاه خداوند توبه گذاشت......
حضرت ابراهيم (عليه السلام) در عرفات
در صحرای عرفات، جبرئيل، پيك وحی الهی، مناسك حج را به حضرت ابراهيم (عليه السلام) نيز آموخت و حضرت ابراهيم (عليه السلام) در برابر او می فرمود: عَرِفتُ، عَرِفتُ (شناختم، شناختم(
پيامبر اسلام (صلی الله عليه و آله و سلم) در عرفات
و نيز دامنه كوه عرفات در زمان صدر اسلام كلاس صحرايی پيامبر اسلام (صلی الله عليه و آله وسلم) بود و بنا به گفته مفسرين آخرين سوره قرآن در صحرای عرفات بر پيغمبر (صلی الله عليه و آله وسلم) نازل شد و پيغمبر اين سوره را كه از جامع ترين سوره های قرآن است و دارای ميثاق و پيمانهای متعدد با ملل يهود، مسيحی و مسلمان و علمای آنها می باشد، و قوانين و احكام كلی اسلام را در بر دارد، به مردم و شاگردانش تعليم فرمود.
و طبق مشهور ميان محدثان پيامبر (صلی الله عليه و آله و سلم) در چنين روزی سخنان تاريخی خود را در اجتماعی عظيم و با شكوه حجاج بيان داشت:
...... ای مردم سخنان مرا بشنويد! شايد ديگر شما را در اين نقطه ملاقات نكنم. شما به زودی بسوی خدا باز می گرديد. در آن جهان به اعمال نيك و بد شما رسيدگی ميشود. من به شما توصيه می كنم هركس امانتی نزد اوست بايد به صاحبش برگرداند. هان ای مردم بدانيد ربا در آئين اسلام اكيداً حرام است. از پيروی شيطان بپرهيزيد. به شما سفارش می كنم كه به زنان نيكی كنيد زيرا آنان امانتهای الهی در دست شما هستند، و با قوانين الهی بر شما حلال شده اند.
من در ميان شما دو چيز بيادگار می گذارم كه اگر به آن دو چنگ زنيد گمراه نمی شويد، يكی كتاب خدا و ديگری سنت و (عترت) من است.
هر مسلمانی با مسلمان ديگر برادر است و همه مسلمانان جهان با يكديگر برادرند و چيزی از اموال مسلمانان بر مسلمانی حلال نيست مگر اينكه آنرا به طيب خاطر به دست آورده باشد.....
اميرالمؤمنين علی عليه السلام درباره راز وقوف در عرفات فرمود: عرفات خارج از مرز حرم است و مهمان خدا بايد بيرون دروازه، آنقدر تضرّع كند تا لايق ورود حرم شود. از اينرو شب و روز عرفه دعاهای مخصوص دارد كه جزو فضايل برجسته و وظايف مهم روز عرفه است. بنابراين، خداوند اين گونه مهمانان خود را برای ورود در خانهای كه انبيا عليهم السلام به طهارت آن قيام و اقدام كردهاند: "و عهدنا إلی إبراهيم و إسمـعيل أن طهّرا بيتی" تطهير و پاك میكند؛ زيرا خداوند در خانه پاك، تنها مهمانان پاك را میپذيرد.
اسرار عرفات فراوان است، و برخی از آنها كه در حديث شبليبدانها اشاره شده عبارت است از:
1)وقوفِ در عرفات برای آن است كه انسان به معارف و علوم دينی واقف شده و از اسرار الهی نظام آفرينش با خبر شود. بداند كه خداوند به همه نيازهای او واقف و بر رفع همه آنها تواناست. خود را به خدا بسپارد و فقط او را اطاعت كند كه طاعت او سرمايه و وسيله هر بینيازی است: "و طاعته غنی.
از اينرو امام سجاد عليه السلام به سائلی كه در روز عرفه گدايی میكرد، فرمود: وای بر تو! آيا در چنين روزی، دست نياز به سوی غير خدا دراز میكنی؛ در چنين روزی برای كودكان در رحمْ اميد سعادت میرود: "ويحك! أغيرالله تسأل فى هذا اليوم. إنه ليرجی لما فى بطون الحبالی فى هذا اليوم أن يكون سعيداً!" كسی كه در اين جا از خدا غير خدا را طلب كند زيان كرده است. امام سجاد عليهالسلام كسانی را كه در چنين زمان و مكانی دست نياز به سوی ديگران دراز میكنند، بدترينِ انسانها معرفی فرمود: "هؤلاء شرار من خلق الله. الناس مقبلون علیالله و هم مقبلون علی الناس."
2 )حجگزار بايد در آنجا بر اين نكته عارف شود كه خدای سبحان به نهان و آشكار و صحيفه قلب او و رازهای آن و حتی آنچه برای خود او روشن نيست و به طور ناخودآگاه در زوايای روح او میگذرد آگاه است؛ يعنی سرزمين عرفات محل ادراك و شهود مضمون آيه كريمه "و إن تجهر بالقول فإنّه يعلم السرّ و أخفی"است.
انسان اگر بداند كه قلبش در مشهد و محضر حق است همان طور كه خود را به گناهان جوارحی نمیآلايد، گناه جوانحی نيز نمیكند و قلبش را از خاطرات آلوده تنزيه میكند.
امام سجاد عليهالسلام فرمود: عصر روز عرفه و ظهر روز دهم كه حاجيان در منا حضور دارند، خدای سبحان بر ملائكه افتخار میكند و میفرمايد: اينان بندگان من هستند كه از راههای دور و نزديك با مشكلات بسيار به اينجا آمده و بسياری از لذّتها را بر خود حرام كرده و بر شنهای بيابانهای عرفات و منا خوابيده و اين چنين با چهرههای غبارآلود در پيشگاه من اظهار عجز و ذلّت میكنند. اينك به شما اجازه دادم تا آنان را ببينيد. آنگاه ملائكه حق به اذن خداوند بر دلها و اسرار نهان آنها آگاه میشوند.
خدای سبحان به زائران راستين خانه خود مباهات میكند، با اين كه عزت و فخر انسان در بندگی برای خدا و بودنِ تحت ربوبيت اوست؛ همانگونه كه در مناجات اميرالمؤمنين علی عليه السلام آمده است: "إلهى كَفی بى عِزّاً أن أكون لك عبداً و كَفی بى فَخْراً أن تكون لى ربّاً أنت كما أُحبُّ، فاجعلْنى كما تُحبُّ."
معصومه عليزاده
