وسعت دانش مديريت فقهی و نيازمندی به زمان برای تكميل مباحث
گروه انديشه: حدود چهار سال در بنياد فقهی مديريت اسلامی بر نظريه «جبران» كه تنها گوشهای از مديريت اسلامی است، به معنای جبران خدمات كاركنان در اسلام كار میكنيم و به حدی با مطالب كاربردی جالب مواجه شدهايم كه هنوز نتوانستهايم تكميلش كنيم و روشن است كه چه فرصت گستردهای برای كامل شدن مجموعه مديريت اسلامی نياز داريم.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به نقل از ستاد خبری دومين كنگره بينالمللی علوم انسانی اسلامی، حجتالاسلام قوامی، مدير بنياد فقهی مديريت اسلامی، علوم انسانی را اصالتا اسلامی دانست و گفت: موضوع علوم انسانی، انسان است و انسان در اسلام بهتر تعريف و شناخته میشود، چرا كه خالقش خداست.
وی با تلقی قرآن به عنوان كتابی كه ضمن معرفی انسان از ديد خالق، زوايای وجودی او را تعريف و جايگاه وی را در هستی روشن میكند، ادامه داد: اقتصاد، مديريت، جامعهشناسی، روانشناسی و... كه موضوع آن انسان است، تبديل به دانشهايی میشوند كه مرتبط با ابعاد وجودی بشر بوده و با نگاه اسلامی به او و تعارف قرآنی و وحيانی نسبت به او تعريف میشود.
قوامی تعريف اسلام از انسان را بسيار كاملتر از تعريف غربی آن دانست و افزود: انسان در غرب هم تعريف میشود، اما تعريفی كه خالق به دست میدهد، دقيقتر و معتبرتر است؛ غربیها هنوز میگويند انسان موجودی ناشناختهاست، اما اسلام، انسان را در دين معرفی میكند و میگويد، وی دارای ابعاد روحانی، نفسانی، جسمانی، ملكوتی و ملكی است و كمال و سعادتش را قرآن معرفی میكند و نيازها، حقوق، مطالبات و تكاليفش در اسلام معرفی شدهاست.
وی به ديدگاه عالمان اسلام نسبت به علوم انسانی اشاره كرد و گفت: وقتی میخواهيم تعريفی از اقتصاد داشتهباشيم، میگوييم اقتصاد برای چه كسی؟ برای فردی كه قانع است يا حريص؟ يا وقتی میخواهيم مديريت را تشريح كنيم، میگوييم مديريت كدام انسان؟ تا انسان را نشناسيم، نسخه اداره كردن او را نمیتوانيم بپيچيم، رفتارهای اجتماعی او را در جامعهشناسی نمیتوانيم بشناسيم، لذا در مباحث تربيت و روانشناسی هم همينطور است. علوم انسانی اگر اسلامی شود، كاربردیتر شده و با نظام هستی و تكوين هماهنگتر میشود، چرا كه اسلام، انسان را بهتر میشناسد.
مدير سابق مدرسه علميه معصوميه تصريح كرد: نبايد اينگونه تصور شود كه علوم غربی بهدليل اسلامی نبودن، هيچ و پوچ است، بلكه برای اين علوم هم زحمت كشيدهشده اما الگوی كامل ارائه نمیدهند. بايد دنبال نظام احسن باشيم نه حسن؛ بنابراين نه میشود به اين علوم رايج اكتفا كرد نه اينكه همه آن را كنار بگذاريم. اين عاقلانه نيست. نه میتوان نمره بيست به علوم انسانی متداول داد و افراط كرد، نه صفر داد و تفريط نمود. بلكه بايد اعتدال را در حد معقول بپذيريم. اما نمره بيست را بايد به اسلام داد وكه مصداق تام اسلام در وجود ائمه تجلی يافته است، ائمه معصومين (ع) انسانهای كاملی بودند كه خداوند آنها را خليفه و جانشين خود بر زمين قرار دادهاست.
وی خاطرنشان كرد: متاسفانه دانشگاههای ما اين علوم را از غرب گرفته، ترجمه و كتاب و جزوه میكنند و به دانشجويان مسلمان تحويل میدهند. اما نبايد از اين نكته غافل بود كه ممكن است كسانی كه اين كتابها را نوشتهاند، بهخوبی انسان را نشناخته باشند و اين موضوع برای ما صحيح نيست به جای اينكه از قرآن و منبع وحيانی و روش اجتهادی استفاده كنيم، روشهای غربی را پذيرفتهايم.
مدير مسئول دو فصل نامه نخل شهداد ادامه داد: براين اساس ما نيازمند تمدن نوين اسلامی هستيم كه علوم انسانی آن با رويكرد اجتهادی، بر گرفته از منابع اسلامی باشد. وقتی اين اتفاق افتاد، نظرات ناب اسلام را با روش مجرب اجتهاد حوزوی درخصوص اقتصاد، مديريت، روانشناسی و... بدست میآوريم.
وی به يكی از تحقيقات اخير در حوزه مديريت اسلامی اشاره كرد و گفت: ما حدود چهار سال است در بنياد فقهی مديريت اسلامی بر نظريه «جبران» به معنای جبران خدمات كاركنان در اسلام كار میكنيم و به حدی با مطالب زيبا و جذاب و كاربردی مواجه شدهايم و میشويم كه هنوز نتوانستهايم تكميلش كنيم. نظريه جبران تنها گوشهای از مديريت اسلامی است كه بعد از چهار سال تحقيق و پژوهش باز هم جا برای تكميل شدن دارد. بنابراين بخشهای ديگر مديريت جای خود دارد و روشن است كه چه فرصت گستردهای برای كامل شدن مجموعه مديريت اسلامی نياز داريم.
مدير بنياد فقهی مديريت اسلامی، عملكرد شتابزده و از دست دادن فرصت را دو عامل اصلی عدم پيشرفت در توليد محتوای علوم انسانی اسلامی عنوان كرد و گفت: اگر مشاهده میكنيم در اين سیوچهار سال در حوزه تحول علوم انسانی موفق نبودهايم، به اين دليل است كه روشهای واكنشی ما بودهاست؛ تهران از قم خواستهای در اين زمينه داشته آنها هم به سرعت پاسخی ناپخته دادهاند. بنابراين بايد در مسيری آرام، مداوم و مستمر و عميق پيش رفت و تا مطمئن نشدهايم، نتيجه را اعلام نكنيم. در اين راستا نبايد دل به هياهوها سپرد و نسنجيده عمل كرد.
وی با تصريح به اينكه مراكز فقهی قم بايد معنويت را در اين مسير حاكم كنند، گفت: مراكز فقهی قم با نيرو و انرژی مضاعف و با حمايت دولت بايد تحول در اسلامی شدن علوم انسانی را ايجاد كنند و ماحصل تلاششان را به دانشگاه ارائه كند تا در اين مراكز تدريس شود. در اين سيكل منطقی و مناسب است كه انسجام در آن تاكيد میشود.
حجتالاسلام قوامی ادامه داد: خوشبختانه امروز ناظر به وقوع پيوستن مباحث و اطلاعات، اجتهادی هستيم و به زودی شاهد شكوفايی بيشتری خواهيم بود، بهخصوص كه ناكامیهای غرب هم به ما كمك میكنند تا تعارضات و ناتوانیهايی كه درون آنها در برابر پاسخ به نيازهای جوامع بشری به وجود میآيد را بشناسيم. اينها نشان میدهد غالب علوم غرب كامل و كارآمد نبوده و شكست آنها مشهود است.
وی با تاكيد بر اينكه بايد به دنبال مدلی كارآمد باشيم ابراز داشت: اسلام با داشتن معدن وحی اين ظرفيت را دارد كه از دل معادن اين گوهرها را استخراج كند و به جامعه تحويل دهد. امروز در حوزه، شاهد تشكيل شدن تيمهای اقتصاد، سياست، تربيت، قضاوت و حتی مديريت هنر هستيم؛ علما به تناسب رشتهای كه به آن علاقهمند هستند، دور هم جمع میشوند و فعاليت میكنند. با حمايت از اين گروههاست كه میتوانيم شاهد شكوفايی و رشد در علوم انسانی اسلامی باشيم.
وی با تلقی قرآن به عنوان كتابی كه ضمن معرفی انسان از ديد خالق، زوايای وجودی او را تعريف و جايگاه وی را در هستی روشن میكند، ادامه داد: اقتصاد، مديريت، جامعهشناسی، روانشناسی و... كه موضوع آن انسان است، تبديل به دانشهايی میشوند كه مرتبط با ابعاد وجودی بشر بوده و با نگاه اسلامی به او و تعارف قرآنی و وحيانی نسبت به او تعريف میشود.
قوامی تعريف اسلام از انسان را بسيار كاملتر از تعريف غربی آن دانست و افزود: انسان در غرب هم تعريف میشود، اما تعريفی كه خالق به دست میدهد، دقيقتر و معتبرتر است؛ غربیها هنوز میگويند انسان موجودی ناشناختهاست، اما اسلام، انسان را در دين معرفی میكند و میگويد، وی دارای ابعاد روحانی، نفسانی، جسمانی، ملكوتی و ملكی است و كمال و سعادتش را قرآن معرفی میكند و نيازها، حقوق، مطالبات و تكاليفش در اسلام معرفی شدهاست.
وی به ديدگاه عالمان اسلام نسبت به علوم انسانی اشاره كرد و گفت: وقتی میخواهيم تعريفی از اقتصاد داشتهباشيم، میگوييم اقتصاد برای چه كسی؟ برای فردی كه قانع است يا حريص؟ يا وقتی میخواهيم مديريت را تشريح كنيم، میگوييم مديريت كدام انسان؟ تا انسان را نشناسيم، نسخه اداره كردن او را نمیتوانيم بپيچيم، رفتارهای اجتماعی او را در جامعهشناسی نمیتوانيم بشناسيم، لذا در مباحث تربيت و روانشناسی هم همينطور است. علوم انسانی اگر اسلامی شود، كاربردیتر شده و با نظام هستی و تكوين هماهنگتر میشود، چرا كه اسلام، انسان را بهتر میشناسد.
مدير سابق مدرسه علميه معصوميه تصريح كرد: نبايد اينگونه تصور شود كه علوم غربی بهدليل اسلامی نبودن، هيچ و پوچ است، بلكه برای اين علوم هم زحمت كشيدهشده اما الگوی كامل ارائه نمیدهند. بايد دنبال نظام احسن باشيم نه حسن؛ بنابراين نه میشود به اين علوم رايج اكتفا كرد نه اينكه همه آن را كنار بگذاريم. اين عاقلانه نيست. نه میتوان نمره بيست به علوم انسانی متداول داد و افراط كرد، نه صفر داد و تفريط نمود. بلكه بايد اعتدال را در حد معقول بپذيريم. اما نمره بيست را بايد به اسلام داد وكه مصداق تام اسلام در وجود ائمه تجلی يافته است، ائمه معصومين (ع) انسانهای كاملی بودند كه خداوند آنها را خليفه و جانشين خود بر زمين قرار دادهاست.
وی خاطرنشان كرد: متاسفانه دانشگاههای ما اين علوم را از غرب گرفته، ترجمه و كتاب و جزوه میكنند و به دانشجويان مسلمان تحويل میدهند. اما نبايد از اين نكته غافل بود كه ممكن است كسانی كه اين كتابها را نوشتهاند، بهخوبی انسان را نشناخته باشند و اين موضوع برای ما صحيح نيست به جای اينكه از قرآن و منبع وحيانی و روش اجتهادی استفاده كنيم، روشهای غربی را پذيرفتهايم.
مدير مسئول دو فصل نامه نخل شهداد ادامه داد: براين اساس ما نيازمند تمدن نوين اسلامی هستيم كه علوم انسانی آن با رويكرد اجتهادی، بر گرفته از منابع اسلامی باشد. وقتی اين اتفاق افتاد، نظرات ناب اسلام را با روش مجرب اجتهاد حوزوی درخصوص اقتصاد، مديريت، روانشناسی و... بدست میآوريم.
وی به يكی از تحقيقات اخير در حوزه مديريت اسلامی اشاره كرد و گفت: ما حدود چهار سال است در بنياد فقهی مديريت اسلامی بر نظريه «جبران» به معنای جبران خدمات كاركنان در اسلام كار میكنيم و به حدی با مطالب زيبا و جذاب و كاربردی مواجه شدهايم و میشويم كه هنوز نتوانستهايم تكميلش كنيم. نظريه جبران تنها گوشهای از مديريت اسلامی است كه بعد از چهار سال تحقيق و پژوهش باز هم جا برای تكميل شدن دارد. بنابراين بخشهای ديگر مديريت جای خود دارد و روشن است كه چه فرصت گستردهای برای كامل شدن مجموعه مديريت اسلامی نياز داريم.
مدير بنياد فقهی مديريت اسلامی، عملكرد شتابزده و از دست دادن فرصت را دو عامل اصلی عدم پيشرفت در توليد محتوای علوم انسانی اسلامی عنوان كرد و گفت: اگر مشاهده میكنيم در اين سیوچهار سال در حوزه تحول علوم انسانی موفق نبودهايم، به اين دليل است كه روشهای واكنشی ما بودهاست؛ تهران از قم خواستهای در اين زمينه داشته آنها هم به سرعت پاسخی ناپخته دادهاند. بنابراين بايد در مسيری آرام، مداوم و مستمر و عميق پيش رفت و تا مطمئن نشدهايم، نتيجه را اعلام نكنيم. در اين راستا نبايد دل به هياهوها سپرد و نسنجيده عمل كرد.
وی با تصريح به اينكه مراكز فقهی قم بايد معنويت را در اين مسير حاكم كنند، گفت: مراكز فقهی قم با نيرو و انرژی مضاعف و با حمايت دولت بايد تحول در اسلامی شدن علوم انسانی را ايجاد كنند و ماحصل تلاششان را به دانشگاه ارائه كند تا در اين مراكز تدريس شود. در اين سيكل منطقی و مناسب است كه انسجام در آن تاكيد میشود.
حجتالاسلام قوامی ادامه داد: خوشبختانه امروز ناظر به وقوع پيوستن مباحث و اطلاعات، اجتهادی هستيم و به زودی شاهد شكوفايی بيشتری خواهيم بود، بهخصوص كه ناكامیهای غرب هم به ما كمك میكنند تا تعارضات و ناتوانیهايی كه درون آنها در برابر پاسخ به نيازهای جوامع بشری به وجود میآيد را بشناسيم. اينها نشان میدهد غالب علوم غرب كامل و كارآمد نبوده و شكست آنها مشهود است.
وی با تاكيد بر اينكه بايد به دنبال مدلی كارآمد باشيم ابراز داشت: اسلام با داشتن معدن وحی اين ظرفيت را دارد كه از دل معادن اين گوهرها را استخراج كند و به جامعه تحويل دهد. امروز در حوزه، شاهد تشكيل شدن تيمهای اقتصاد، سياست، تربيت، قضاوت و حتی مديريت هنر هستيم؛ علما به تناسب رشتهای كه به آن علاقهمند هستند، دور هم جمع میشوند و فعاليت میكنند. با حمايت از اين گروههاست كه میتوانيم شاهد شكوفايی و رشد در علوم انسانی اسلامی باشيم.
