حدیث سلسلةالذهب امام رضا(ع) یک حماسه عظیم برای معرفی دین بود
گروه اندیشه: امام رضا(ع) در مسیر خود به ایران در عبور از شهرها و مناطق مختلف در اجتماعات مردمی به تبلیغ دین و بیان ارزشهای دینی میپرداخت و حدیث سلسلةالذهب و نماز باران و نماز عید فطر ایشان در خراسان خود یک حماسه عظیم برای معرفی دین بود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امام علیبن موسیالرضا(ع) هشتمین امام شیعیان از سلاله پاک رسول خدا و هشتمین جانشین پیامبر مکرم اسلام(ص) میباشند.
ایشان در سن 35 سالگی عهدهدار مسئولیت امامت و رهبری شیعیان گردیدند و حیات ایشان مقارن بود با خلافت خلفای عباسی که سختیها و رنج بسیاری را بر امام روا داشتند و سرانجام مأمون عباسی ایشان را در سن 55 سالگی به شهادت رساند.
نام، لقب و کنیه امام رضا(ع)
نام مبارک ایشان علی و کنیه آن حضرت ابوالحسن و مشهورترین لقب ایشان «رضا» بهمعنای «خشنودی» میباشد. امام محمدتقی(ع) امام نهم و فرزند ایشان سبب نامیده شدن آن حضرت به این لقب را اینگونه نقل میفرمایند: «خداوند او را رضا لقب نهاد زیرا خداوند در آسمان و رسول خدا و ائمه اطهار در زمین از او خشنود بودهاند و ایشان را برای امامت پسندیدهاند و همینطور(بهخاطر خلق و خوی نیکوی امام) همدوستان و نزدیکان و هم دشمنان از ایشان راضی و خشنود بودند».
یکی از القاب مشهور حضرت «عالم آلمحمد» است. این لقب نشانگر ظهور علم و دانش ایشان میباشد. جلسات مناظره متعددی که امام با دانشمندان بزرگ عصر خویش، بهویژه علمای ادیان مختلف انجام داد و در همه آنها با سربلندی تمام بیرون آمد دلیل کوچکی بر این سخن است، این توانایی و برتری امام، در تسلط بر علوم یکی از دلایل امامت ایشان میباشد و با تأمل در سخنان امام در این مناظرات، کاملاً این مطلب روشن میگردد که این علوم جز از یک منبع وابسته به الهام و وحی نمیتواند سرچشمه گرفته باشد.
پدر و مادر امام رضا(ع)
پدر بزرگوار ایشان امام موسی کاظم (ع) پیشوای هفتم شیعیان بودند که در سال 183 ﻫ.ق. به دست هارون عباسی به شهادت رسیدند و مادر گرامیشان «نجمه» نام داشت.
امامت حضرت رضا(ع)
امامت و وصایت حضرت رضا(ع) بارها توسط پدر بزرگوار و اجداد طاهرینشان و رسول اکرم (ص) اعلام شده بود. بهخصوص امام کاظم(ع) بارها در حضور مردم ایشان را بهعنوان وصی و امام بعد از خویش معرفی کرده بودند.
اوضاع سیاسی
مدت امامت امام هشتم در حدود بیست سال بود که میتوان آن را به سه بخش جداگانه تقسیم کرد: 10 سال اول امامت آن حضرت، که همزمان بود با زمامداری هارون، پنج سال بعد از آن که مقارن با خلافت امین بود و پنج سال آخر امامت آن بزرگوار که مصادف با خلافت مأمون و تسلط او بر قلمرو اسلامی آن روز بود.
سفر به سوی خراسان
مأمون برای عملی کردن اهدافش که همانا محدود کردن امام رضا(ع) و تحت نظر قرار دادن ایشان بود، چند تن از مأموران مخصوص خود را به مدینه، خدمت حضرت رضا(ع) فرستاد تا حضرت را به اجبار بهسوی خراسان روانه کنند. همچنین دستور داد حضرتش را از راهی که کمتر با شیعیان برخورد داشته باشد، بیاورند.
حدیث سلسلة الذهب امام رضا(ع)
در طول سفر امام به مرو، هر کجا توقف میفرمودند، برکات زیادی شامل حال مردم آن منطقه میشد. از جمله هنگامیکه امام در مسیر حرکت خود وارد نیشابور شدند و در حالیکه در محملی قرار داشتند از وسط شهر نیشابور عبور کردند. مردم زیادی که خبر ورود امام به نیشابور را شنیده بودند، همگی به استقبال حضرت آمدند. در این هنگام دو تن از علما و حافظان حدیث نبوی، به همراه گروههای بیشماری از طالبان علم و اهل حدیث و درایت، مهار مرکب را گرفته و عرضه داشتند: ای امام بزرگ و ای فرزند امامان بزرگوار، تو را به حق پدران پاک و اجداد بزرگوارت سوگند میدهیم که رخسار فرخنده خویش را به ما نشان دهی و حدیثی از پدران و جد بزرگوارتان، پیامبر خدا، برای ما بیان فرمایی تا یادگاری نزد ما باشد.
امام دستور توقف مرکب را دادند و دیدگان مردم به مشاهده طلعت مبارک امام روشن گردید. مردم از مشاهده جمال حضرت بسیار شاد شدند بهطوری که بعضی از شدت شوق میگریستند و آنهایی که نزدیک ایشان بودند، بر مرکب امام بوسه میزدند. ولوله عظیمی در شهر طنین افکنده بود بهطوری که بزرگان شهر با صدای بلند از مردم میخواستند که سکوت نمایند تا حدیثی از آن حضرت بشنوند. و حضرت حدیث سلسلةالذهب را کلمه به کلمه از قول پدر گرامیشان و از قول اجداد طاهرینشان به نقل از رسول خدا و به نقل از جبرائیل از سوی حضرت حق سبحانه و تعالی بیان کردند.
حدیث سلسلةالذهب بیانگر این است که از شروط اقرار به کلمه لاالهالاالله که مقوم اصل توحید در دین میباشد، اقرار به امامت آن حضرت و اطاعت و پذیرش گفتار و رفتار امام میباشد که از جانب خداوند تعالی تعیین شده است. در حقیقت امام شرط رهایی از عذاب الهی را توحید و شرط توحید را قبول ولایت و امامت میدانند.
جنبه علمی امام رضا(ع)
مأمون که پیوسته شور و اشتیاق مردم نسبت به امام و اعتبار بیهمتای امام را در میان ایشان میدید میخواست تا این قداست و اعتبار را خدشهدار سازد و از جمله کارهایی که برای رسیدن به این هدف انجام داد تشکیل جلسات مناظرهای بین امام و دانشمندان علوم مختلف از سراسر دنیا بود، تا آنها با امام به بحث بپردازند، شاید بتوانند امام را از نظر علمی شکست داده و وجهه علمی امام را زیر سوال ببرد و این درحالی بود که امام رضا(ع) در تمامی مناظرات سربلند بیرون میآمد.
اخلاق و منش امام رضا(ع)
خصوصیات اخلاقی و زهد و تقوای آن حضرت به گونهای بود که حتی دشمنان خویش را نیز شیفته و مجذوب خود کرده بود. با مردم در نهایت ادب تواضع و مهربانی رفتار میکرد و هیچگاه خود را از مردم جدا نمینمود.
یکی از یاران امام میگوید: «هیچ گاه ندیدم که امام رضا(ع) در سخن بر کسی جفا ورزد و نیز ندیدم که سخن کسی را پیش از تمام شدن قطع کند. هرگز نیازمندی را که میتوانست نیازش را برآورده سازد رد نمیکرد در حضور دیگری پایش را دراز نمیفرمود. هرگز ندیدم به کسی از خدمتکارانش بدگویی کند. خنده او قهقهه نبود بلکه تبسم میفرمود. چون سفره غذا به میان میآمد، همه افراد خانه حتی دربان و مهتر را نیز بر سر سفره خویش مینشاند و آنان همراه با امام غذا میخوردند. شبها کم میخوابید و بسیاری از شبها را به عبادت میگذراند. بسیار روزه میگرفت و روزه سه روز در ماه را ترک نمیکرد. کار خیر و انفاق پنهان بسیار داشت. بیشتر در شبهای تاریک، مخفیانه به فقرا کمک میکرد.
یکی دیگر از یاران ایشان میگوید: فرش آن حضرت در تابستان حصیر و در زمستان پلاسی بود. لباس او در خانه درشت و خشن بود، اما هنگامیکه در مجالس عمومی شرکت میکرد، خود را میآراست.
خادم حضرت میگوید: روزی خدمتکاران میوهای میخوردند. آنها میوه را به تمامی نخورده و باقی آنرا دور ریختند. امام رضا(ع) به آنها فرمود: سبحان الله اگر شما از آن بینیاز هستید، آنرا به کسانیکه بدان نیازمندند بدهید.
شهادت امام رضا(ع)
در نحوه به شهادت رسیدن امام نقل شده است که مأمون به یکی از خدمتکاران خویش دستور داده بود تا ناخنهای دستش را بلند نگه دارد و بعد به او دستور داد تا دست خود را به زهر مخصوصی آلوده کند و در بین ناخنهایش زهر قرار دهد و اناری را با دستان زهرآلودش دانه کند و او دستور مأمون را اجابت کرد. مأمون نیز انار زهرآلوده را خدمت حضرت گذارد و اصرار کرد که امام از آن انار تناول کنند. اما حضرت از خوردن امتناع فرمودند و مأمون اصرار کرد تا جایی که حضرت را تهدید به مرگ نمود و حضرت به جبر، قدری از آن انار مسموم تناول فرمودند. بعد از گذشت چند ساعت زهر اثر کرد و حال حضرت دگرگون گردید و صبح روز بعد در سحرگاه روز 29 صفر سال 203 هجری قمری امام رضا (ع) به شهادت رسیدند.
تدفین امام رضا(ع)
به قدرت و اراده الهی امام جواد (ع) فرزند و امام بعد از آن حضرت به دور از چشم دشمنان، بدن مطهر ایشان را غسل داده و بر آن نماز گذاردند و پیکر پاک ایشان با مشایعت بسیاری از شیعیان و دوستداران آن حضرت در مشهد دفن گردید و قرنهاست که مزار این امام بزرگوار مایه برکت و مباهات ایرانیان است.
امام رضا(ع) ملقب به عالم آلمحمد(ص) بود
حجتالاسلام سعید مهدویامین، مدیر کل تبلیغات اسلامی لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا با تسلیت بهمناسبت سالروز شهادت امام رضا(ع)، پیرامون ابعاد شخصیتی این امام همام گفت: امام رضا(ع) هشتمین امام شیعیان است که بهعنوان امام رئوف ملقب است و از مقام علمی والایی برخوردار بوده است تا آنجایی که ایشان را عالم آلمحمد لقب دادهاند.
وی افزود: دوران امام رضا(ع) زمان ویژهای است، عصر امام رضا(ع) عصر مناظرات و مباحث علمی است لذا مناظراتی که امام رضا(ع) با سران ادیان و مذاهب انجام دادند خیلی ویژه و گوناگون است.
حجتالاسلام مهدوی تصریح کرد: ورود امام رضا(ع) به مناظرات و مباحث علمی نشانگر این است که امام رضا(ع) مباحث علمی و استدلال داشتند که میتوانستند در آن مناظرات ایفای نقش کنند بهطوریکه خود مخالفان و کسانیکه رقیبان امام رضا(ع) بودند به برتری علمی ایشان اذعان داشتند.
مدیرکل تبلیغات اسلامی لرستان با بیان اینکه امام رضا(ع) در تبیین اسلام ناب که همان اسلام اهل بیت(ع) است و زدودن شبهات در خصوص دین و مذهب تشییع سهم بسزایی داشتند.
وی درخصوص روش مباحثه علمی امام رضا(ع) با فرق اسلامی و ادیان اذعان مختلف اظهار کرد: آگاهی امام رضا(ع) از ادیان و مکاتب و کتب آنها بسیار ویژه بود، امام رضا(ع) با اهل تورات بر مبنای تورات با رهروان انجیل بر مبنای انجیل، با حاملان زبور بر مبنای زبور و با بزرگان زرتشت کسانی بود که در مباحثات با امام شرکت میکردند، امام به همه زبانها و کتب آسمانی اشراف داشتند.
حجتالاسلام مهدویامین با اشاره به ویژگی بارز امام رضا(ع) که هر سؤالی را با توجه به منابع آن و مذهب جواب میدادند، در مورد روش مواجهه حضرت با ملحدان و منکران اضافه کرد: بنای امام رضا(ع) بر مباحث علمی، استدلال و مبانی متفق علمی بود، از مباحث عقلی و فلسفی هم بهره میگرفتند، در واقع امام رضا(ع) سعی میکرد مباحث را طوری عنوان کند که در مورد آن مباحث چیزهایی که آنها هم به آن معتقد بودند، قبول کنند.
وی درخصوص پاسخ به شبهات مطرح درباره امام رضا(ع) از جمله پذیرش ولایتعهدی مأمون تصریح کرد: ولایتعهدی مامون برای امام رضا(ع) تحمیلی است، امام بههیچ عنوان نمیخواستند این امر را بپذیرند مقتضیات زمان و شرایط خاص باعث شد که امام این را بپذیرد که جان، مال و آبروی شیعیان در امان بماند، امام بهخوبی از این موضوع استفاده کردند که بتوانند یک امنیتی را برای شیعیان فراهم کنند.
پذیرش ولایتعهدی مأمون جنبه جبری داشت
مدیرکل تبلیغات اسلامی لرستان افزود: امام رضا(ع) خود را از اینکه بخواهد با دستگاه حکومت همکاری و همراهی داشته باشند مبرا کرد و پذیرش ولایتعهدی مامون جنبه جبری داشت.
حجتالاسلام مهدوی در خصوص نحوه تعامل ایرانیان با امام رضا(ع) و اثرات حضور ایشان در گرایش آنان به مذهب تشیع گفت: هجرت امام رضا(ع) از مدینه به طوس یک مبدا تاریخی است و آثار فراوانی داشته است که توانست منشا تحول در ایران اسلامی باشد.
وی اضافه کرد: هجرتهای بعد از امام رضا(ع) که به سبب ورود ایشان به ایران بود منشا برکاتی شد مثلاً ورود حضرت شاهچراغ و حضرت معصومه(س) به ایران در فرهنگ، آداب و منش ایرانیان بسیار تاثیرگذار بود.
این کارشناس مذهبی افزود: زمانیکه امام رضا(ع) به سرزمین طوس وارد شدند با اینکه تحت مراقبت بودند اما با مباحث علمی صحنههایی آفریدند که ویژه است.
وی با اشاره به حدیث سلسلةالذهب آن حضرت در میان مردم نیشابور در خصوص نحوه خنثی سازی دسیسههای مامون توسط امام رضا(ع) ادامه داد: امام رضا(ع) با شانیت و مقام امامت و ولایتی که داشت از دسیسهها و نیرنگهای مامون باخبر بود لذا هر وقت مامون سعی میکرد در قالب برگزاری مناظرات مقام علمی امام رضا در بین مردم را مخدوش کند امام طوری عمل میکرد که همیشه پیروز و سربلند باشد.
مدیرکل تبلیغات اسلامی لرستان تصریح کرد: در یک عید مذهبی مانند عید فطر یا عید قربان که مامون نماز عید را برعهده امام می گذاشت آن حضرت به سبک و سیره پیامبر اکرم(ص) تا نماز را زیر آسمان و در خارج شهر برگزار کند.
وی گفت: وقتی همه مردم فوج فوج بهدنبال امام رضا(ع) میآمدند مامون از ترس اینکه مردم به امام بپیوندند، در راه دستور بازگشت ایشان را میداد و به اینگونه همیشه دسیسههای مامون بهوسیله امام رضا(ع) خنثی میشد.
حجتالاسلام محمدعلی لروند، امام جمعه پلدختر در گفتوگو با خبرنگار ایکنا، با تسلیت بهمناسبت سالروز شهادت امام رضا(ع) در معرفی شخصیت این امام همام گفت: امام رضا(ع) فرزند امام موسی کاظم (ع) است که از مادری به نام نجمه خاتون متولد شد.
حضور امام رضا(ع) در ایران نقش مهمی در تبدیل این کشور به یک مملکت شیعه داشته است
وی افزود: حضور امام رضا(ع) و برادرش شاهچراغ و خواهر بزرگوارش حضرت فاطمه معصومه(س) نقش مهمی در تبدیل کشور ایران به یک مملکت شیعه و ولایتمدار داشته است.
حجتالاسلام لروند درباره مناظرات علمی امام رضا(ع) با بیان اینکه ایشان در مباحثههای علمی خود بسیار منطقی و با استدلال رفتار میکردند و همین مسئله باعث میشد طرف مورد مباحثه و مجادله مجذوب امام شود، اضافه کرد: امام رضا(ع) در مباحثات خود نرم و لطیف با استدلالات زیبا، مطلب را بیان میکرد.
امام جمعه پلدختر ادامه داد: در یکی از مناظرات حضرت، آن هنگام که داشت مناظره به نتیجه میرسید صدای اذان بلند شد و امام مناظره را ترک کرد و همین توجه امام رضا(ع) به نماز اول وقت باعث شد آن طرفین مباحثه دلگرم شده و به مذهب تشیع درآیند.
این کارشناس مذهبی گفت: امام رضا(ع) در برخورد با مخالفان، ملحدان، کفار و یهودیان و مسیحیان نیز با نرمی و لطافت و مهربانی برخورد میکرد و پاسخ آنها را با استدلال میداد و همین باعث میشد اگر آنها کینهای نسبت به امام داشتند تحت تأثیر رفتار نرم او قرار بگیرند.
روش مناظرات امام رضا(ع) معرفی شود
حجتالاسلام لروند ادامه داد: در کرسیهای آزاداندیشی که در دانشگاهها برگزار میشود میطلبد اساتید این کرسیها از روش مناظره امام رضا(ع) الگوگیری کنند تا بتوانند بر مخاطب تأثیر مثبت داشته باشند چراکه با پرخاشگری و تندی هیچگاه نمیتوان در مناظره طرف مقابل را تحت تأثیر قرار داد.
امام جمعه پلدختر به مسلط بودن امام رضا(ع) به زبانهای بیگانه مثل عربی، انگلیسی و لاتین اشاره و خاطرنشان کرد: دوران حیات امام رضا(ع) اوضاع سیاسی زمانه تا حدودی شباهت به فتنه سال 88 ایران داشت، مأمون به ظاهر خود را دیندار، متدین و مقید به نماز جماعت معرفی کرده بود و به اسم دین مخفیانه با امام رضا(ع) برخورد میکرد در این شرایط امام رضا(ع) تلاش خود در افشاگری نقشههای مأمون را بهکار بست.
وی درباره اینکه چرا امام رضا(ع) ولایتعهدی مأمون را پذیرفت، گفت: امام رضا(ع) با میل باطنی خودش ولایتعهدی مأمون را نپذیرفت اما در آن شرایط و اوضاع پذیرفتن ولایتعهدی مأمون را تنها راه برای تبلیغ دین میدانست مثل امام حسن(ع) که تبلیغ دین و حفظ اسلام را در صلح با معاویه دید.
حجتالاسلام لروند اضافه کرد: امام رضا(ع) با اینکه بهخوبی با توطئه مامون در واگذاری ولایتعهدی به وی آگاه بود اما چون دریافت حضور او بیشتر اثربخش است و میتواند در هدایت مردم و دلگرم کردن آنها به مکتب تشیع مفیدتر باشد ولایتعهدی مأمون را پذیرفت چراکه میدانست با رد درخواست مأمون دنیای اسلام وارد فتنهای میشود که خطرات آن به مراتب بیشتر از پذیرفتن ولایتعهدی بود.
وی اظهار کرد: امام رضا(ع) در مسیر خود به ایران درعبور از شهرها و مناطق مختلف در اجتماعات مردمی به تبلیغ دین و بیان ارزشهای دینی میپرداخت و حدیث سلسلةالذهب ایشان نیز در این اجتماعات مردمی بیان شد و نماز باران و نماز عید فطر امام رضا(ع) در خراسان خود یک حماسه عظیم برای معرفی دین بود.
حجتالاسلام لروند در رابطه با افشاگریهای امام رضا(ع) در خنثیسازی توطئههای مأمون بیان کرد: امام رضا(ع) با آگاهی از توطئههای مأمون این توطئهها را در بوق و کرنا نمیکرد و آنها را برای عموم مردم بیان نمیکرد بلکه فقط خواص و نزدیکان خود را در جریان توطئههای مأمون قرار میداد درست مثل برخوردی که رهبر معظم انقلاب در جریان فتنه با فتنهگران داشت.
وی اظهار کرد: امام رضا(ع) بهدلیل اینکه میدانست علنی کردن توطئههای مأمون باعث اختلاف میشود روش جدش امام علی(ع) را در پیش گرفت.
