توکل مقدمه توحید است/ محبت به خداوند توکل را کامل میکند
گروه اندیشه: عشق به خداوند مقدمه کامل شدن توکل است و نسبت انسان با خدا همچون مردهای در دستان غسال بالاترین مرتبه توکل بهشمار میرود.
حجتالاسلام عبدالله امینی، مدرس حوزه علمیه فسا در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، با اشاره به موضوع توکل به غیر خداوند اظهار کرد: توکل مشتق از وکالت است و ریشه لغوی آن به معنای آن است که انسان امری را به فردی دیگر که به او اعتماد دارد وادار میکند و موکل الیه یعنی کاری را به کسی سپردن و تفویض کردن امر به دیگری؛ به همچنین فردی متوکل علیه گفته میشود. توکل یعنی اعتماد قلبی و سپردن امر به دیگری.
امینی به بیان صفات وکیل پرداخت و افزود: وکیل باید عالم باشد و از قدرت فکری، زبانی برخوردار بوده و نسبت به موکل خود مهربان باشد.
مدرس حوزه علمیه فسا در فضایل و اهمیت توکل به سوره طلاق اشاره کرد و گفت: خداوند در آیه 159 سوره آلعمران میفرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ؛ پس به [برکت] رحمت الهى با آنان نرمخو [و پرمهر] شدى و اگر تندخو و سختدل بودى قطعا از پیرامون تو پراکنده مىشدند پس از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در کار[ها] با آنان مشورت کن و چون تصمیم گرفتى بر خدا توکل کن زیرا خداوند توکلکنندگان را دوست مىدارد». براساس این آیه توکل برای انسان در همه امور دنیوی و اخروی کافی است، خداوند متعال متوکلان را دوست دارد و محبت الهی به این افراد تعلق میگیرد.
وی ادامه داد: همچنین براساس آیه 99 سوره نحل «إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ؛ چرا که او را بر کسانى که ایمان آوردهاند و بر پروردگارشان توکل مىکنند تسلطى نیست» متوکل بر خداوند از شور فریب دنیا و نفس رها شده و خدا از آنها دستگیری میکند و شیطان نمیتواند بر آنها مسلط شود.
توکل شرط توحید است
وی با تأکید بر اینکه توکل شرط توحید است و بدون آن توحید ناقص محسوب میشود، عنوان کرد: بر این اساس خداوند در آیه 9 سوره مزمل میفرمایند: «رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذْهُ وَکِیلًا؛ [اوست] پروردگار خاور و باختر خدایى جز او نیست پس او را کارساز خویش اختیار کن». توکل برای مؤمن واجب است بر این اساس خداوند متعال در آیه 12 سوره ابراهیم میفرماید: «وَعَلَى اللّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُونَ؛ و توکلکنندگان باید تنها بر خدا توکل کنند». همچنین در روایتی از پیامبر اکرم(ص) وارد شده که جبرئیل خدمت رسول خدا(ص) رسید و گفت: خداوند متعال هدیهای ویژه برای تو میبیند؛ صبر، رضای الهی، زهد، اخلاص، یقین و توکل بر خداوند که بهتر از همه اینهاست و توکل نردبان همه این موارد است. پیامبر(ص) فرمودند توکل به خدا چیست؟ جبرئیل پاسخ داد اینکه بداند مخلوق نه ضرر میرساند و نه نفع و ارادهها منتهی به خداست و نگاه بنده به خداوند باشد و بنده با این تفکر جز برای خود کاری نمیکند. اخلاص دارد و امید و ترس او از خداست و این همان توکل است.
وی گفت: توکل چند درجه دارد که انسانها نسبت به آن متفاوت هستند؛ انسان به خداوند متعال اعتماد کند همانگونه که به وکیل در امور حقوقی اعتماد میکند. مرتبه دوم به گونهای است که فرد نسبت انسان به خدای عالم مانند نسبت طفل کوچک به مادر خود باشد. در مرتبه سوم نسبت انسان به خداوند به نسبت مردهای میان دستان غسال باشد و این بالاترین مرتبه توکل است که فرد تمام اختیار را به خداوند واگذار کند و این توکل انبیا و صلحا است.
توکل منافی حکمت نیست
امینی با اشاره به اینکه توکل نباید منافی با حکمت باشد، تصریح کرد: به طور مثال در زمان بیماری در کنار طلب شفا به پزشک مراجعه میکند و داروی تجویز شده پزشک به اراده خداوند اثر میگذارد.
مدرس حوزه علمیه فسا افزود: توکل باید واقعی باشد و خداوند مثال توکل واقعی و غیرواقعی را بیان فرموده است؛ که موسی(ع) و قوم او بر خدا توکل کردند؛ «وَقَالَ مُوسَى یَا قَوْمِ إِن کُنتُمْ آمَنتُم بِاللّهِ فَعَلَیْهِ تَوَکَّلُواْ إِن کُنتُم مُّسْلِمِینَ؛ و موسى گفت اى قوم من اگر به خدا ایمان آوردهاید و اگر اهل تسلیمید بر او توکل کنید، فَقَالُواْ عَلَى اللّهِ تَوَکَّلْنَا رَبَّنَا لاَ تَجْعَلْنَا فِتْنَةً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ، پس گفتند بر خدا توکل کردیم پروردگارا ما را براى قوم ستمگر [وسیله] آزمایش قرار مده(84 و 58 سوره یونس) و توک موسی(ع) واقعی و توکل قوم او غیرواقعی بود.
با محبت به خداوند توکل کامل میشود
وی خاطرنشان کرد: یکی از شیوههای به دست آوردن توکل عشق به خدا است و وقتی انسان عاشق خداوند شد جز خدا نمیتواند وکیلی داشته باشد، وقتی توحید کامل شد محبت نسبت به خداوند نیز کامل میشود و وقتی محبت به خداوند به وجود آمد توکل کامل میشود.
امینی عنوان کرد: انسان با عقل خود نیز که به آگاهی و علم خداوند نسبت به مسائل عبد داناست توکل بر خداوند را برمیگزیند و خداوند نیز در قرآن کرم به این قاعده عقلی اشاره داشته است: أَلَیْسَ اللَّهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ وَیُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِن دُونِهِ وَمَن یُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ؛ آیا خدا کفایتکننده بندهاش نیست و [کافران] تو را از آنها که غیر اویند مىترسانند و هر که را خدا گمراه گرداند برایش راهبرى نیست(36 زمر).
