نگاه؛ ابزاری برای تقرب الهی یا سببی برای تحقق خواسته‌های نفس

رباب سلیمانی، مدیر مؤسسه نرجس خاتون اهواز در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در مورد جایگاه «نگاه» و سیر در مسیر سعادت الهی، اظهار کرد: چشم انسان دریچه دل و اندیشه انسان است که با توجه به استفاده آدمی از این نعمت خدادای می‌تواند به ابزاری برای عبادت و تقرب الهی تبدیل شود و یا ابزاری برای گناه و نابودی عمل انسان شود.

قرآن دستور صریحی بر کنترل نگاه دارد

وی با اشاره به آیاتی از سوره نور در زمینه  کنترل نگاه گفت: خداوند در این آیات به زن و مرد دستور می‌دهد که چشمان خود را فرو بندند که این برای آن‌ها بهتر است. در آیه 30 سوه نور به مردان دستور می‌دهد «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاکدامنى ورزند که این براى آنان پاکیزه‏ تر است زیرا خدا به آنچه مى‏‌کنند آگاه است». در آیه بعدی به زنان دستور می‌دهد «وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ؛ و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعا از آن پیداست».

سلیمانی ادامه داد: در میزان‌الحکمه از امام علی(ع) نقل شده است: «العَینُ جاسُوسُ القَلبِ و بَریدُ العَقلِ؛ چشم جاسوس قلب و نامه‌رسان عقل است» انتخاب عبارت جاسوس در این حدیث  بدین دلیل است تا جایگاه مهم و تأثیرگذار چشم بیان شود، زیرا همان گونه که خبر جاسوس به عکس‌العمل افراد منتهی می‌شود، چشم انسان نیز در رفتار و عملکرد او تأثیر مستقیم می‌گذارد.

نگاهی‌ که مصداق عبادت است

مدیر مرکز علوم اسلامی شعبه کیانپارس اهواز به حدیث دیگری از امام علی(ع) مبنی بر اینکه «دل کتاب دیده است و هر چه دیده بخواهد کتاب دل می‌نویسد» اشاره کرد و گفت: نگاه به دو دسته تقسیم می‌شود، زیرا نگاه‌های انسان برخی نمود عبادت او و برخی مایه گناه خواهند بود. برای مثال بر نگاه به والدین، نگاه به کعبه، نگاه به قرآن ... بُعد عبادتی مترتب است و وجود پاداش عبادت برای نگاه،‌ نشانگر تأثیر بسزای نگاه و چشم است،‌ لذا اگر انسان نگاه عبادتی داشته باشد به تزکیه وی منتهی می‌شود و اگر نگاهی گناه‌آلود داشته باشد او را به گناه آلوده می‌‌کند.

وی ادامه داد: بنابر بررسی‌های دانشمندان گفته‌ می‌شود دیدن یک تصویر دو تا پنج‌هزار پیام برای ذهن انسان دارد که این نتیجه علمی، انسان آگاه را به لزوم مدیریت در نگاه راهنمایی می‌کند. لذا در استفاده از ماهواره و وسایل ارتباطی بیش از پیش اهمیت توجه به پالایش تصاویر احساس می‌شود و صرف استفاده از وسایل ارتباطی روز و در رأس آ‌ن‌ها ماهواره نباید نگاه را از قانونمندی اسلامی‌اش خارج کند.

مدیر مرکز علوم اسلامی اهواز در توضیح مطلب گفت: دوری از انحراف در نگاه از آن روی مورد تأکید است که هر نگاه یک درخواستی از سوی قلب خواهد داشت که عدم پاسخ‌گویی به آن باعث می‌شود نیاز آدمی به حرام مبدل شود و یا بیماری روحی و روانی را برای انسان رقم زند.

نگاه حرام برای مردان عصبانیت و برای زنان افسردگی به همراه دارد

سلیمانی ادامه داد: مطالعات علمی به این نتایج ختم شده‌اند که تأمین نشدن نیاز حاصل از نگاه برای مردان به عصبانیت و برای زنان به افسردگی تبدیل می‌شود. در تعالیم اسلامی این مهم مورد توجه قرارداده شده است به نحوی که دستور شارع مقدس اسلام در این زمینه دستور به نگاهداری چشم از نگاه آلوده و حرام دارد.

وی گفت: استاد مطهری در سخنانش بیان می‌کند که غریزه جنسی با نگاه آغاز می‌شود. وی غریزه‌ جنسی را به  آتشی تشبیه می‌کند که هر چه بیشتر هیزم به خورد آن داده شود، شعله‌ورتر می‌شود.  بنابراین انسان باید افسار نگاه خویش را از بند نفس رها کرده و آن را در چارچوب تعالیم دینی قرار داده و بدین طریق آن را در مصداق دستور آیات قرآن که تأکید بر کنترل نگاه است،‌ درآورد.

مدیر مؤسسه نرجس‌خاتون اهواز با بیان اینکه هر بیماری جسمی نیازمند پیشگیری است،‌ گفت: بیماری‌های روحی نیز پیشگیری می‌طلبد و یکی از مهم‌ترین موارد پیشگیری دوری از نگاه حرام و آلوده است. زیرا اگر انسان به نگاه حرام مبتلا شد به عادت گناه نیز مبتلا خواهد شد. بنابراین در میان افرادی که به چشم‌چرانی دچار هستند روان‌شناسان تعبیر بیماری روانی را برای بیان حال آن‌ها به‌کار می‌برند.

وی با اشاره به آثار روحی و روانی نگاه حرام، اظهار کرد: امام علی(ع) در بیان پیامد چشم‌چرانی می‌گوید «اگر نگاهت را آزاد بگذاری همیشه ناراحت و متأسف خواهی بود». دقت در سخن حضرت انسان را به پیامدهای این بیماری متوجه می‌کند،‌ زیرا نگاه حرام برای انسان تأسف و پشیمانی را دربردارد و این تأسف و پشیمانی روان انسان را بیمار می‌کند.

هدف تهاجم فرهنگی روزمرگی گناهان است

سلیمانی دلیل روزمره شدن نگاه حرام را تهاجم فرهنگی عنوان کرد و گفت: تهاجم فرهنگی و جنگ سرد شبکه‌های ماهواره‌ای و ارتباطی مختلف اساسی‌ترین دلیل بر رواج روزمرگی نگاه حرام میان افراد جامعه کنونی است و تهاجم فرهنگی نیازمند مقابله فرهنگی است.

وی در پایان بر راهکار مقابله با عوامل نگاه حرام اشاره کرد و گفت: برای تحقق هدف غلبه برعوامل نگاه حرام باید فرهنگ‌سازی لازم میان خانواده‌ها و جامعه انجام شود. به این معنی که میان خانواده‌ها باید بسیج همگانی بین افراد خانواده‌ صورت گرفته و افراد را از سنین پایین متوجه پیامدهای استفاده از ماهواره و وسایل ارتباط جمعی کنند.

سلیمانی تصریح کرد: از سوی دیگر در خانواده و آموزش و پرورش برنامه‌ریزی خاصی برای شناسایی شبکه‌های مختلف‌ ماهواره‌ای و اهداف آنها صورت گیرد،‌ زیرا با شناخت این شبکه‌ها و اهداف آن‌ها افراد به موضع‌گیری مناسبی برابر تهاجمات سوء آن‌ها خواهند گرفت،‌ زیرا هدف بسیاری از این شبکه‌ها روزمره کردن گناهان و از بین بردن قبح آن‌هاست.