کرامت؛ بارزترین ویژگی انسان/ نهجالبلاغه؛ راهنمایی برای نهادینه شدن کرامت انسانی
گروه اجتماعی: پاسداری از کرامت انسان سرلوحه کار همه فرستادگان الهی بهویژه پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) بوده است. امام علی(ع)در سیره عملی خویش جلوههایی از کرامت انسانی شامل اصل آزادی، حفظ عزت و بزرگواری انسانها، برابری و مساوات، عدالت و حقوق را بیان کرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، انسان بهعنوان اشرف مخلوقات از خصوصیاتی برخوردار است که او را از سایر حیوانات متمایز میکند که یکی از این خصوصیات «کرامت» است.
کرامت انسان از بارزترین ویژگیهای انسان و هدیهای الهی است که در شکل ظاهری، نیروی تعقل، دارا بودن اختیار و ... بروز یافته است.
معنای لغوی کرامت
واژه کرامت اسم مصدر از کَرَم میباشد و بهمعنای بزرگواری یا گرانمایگی و پرمقداری، بخشندگی، جود و سخاوت است. کرم یا به مفهوم شرافت نفسانی و یا بهمعنای شرافت اخلاقی است. کرم در مقام توصیف انسان بهمعنای خوی و کردار ستوده است که بالفعل از او ظاهر گردد و جز بر محاسن و نیکیهای بزرگ اطلاق نمیشود.
در قرآنکریم این واژه به همراه مشتقات آن 50 بار بهکار رفته و در نخستین آیات نازله بر پیامبر(ص) آمده است و در همه این کاربردها، به مفهوم بزرگ، بزرگوار، گرامی، شریف، عزیز، نفیس، کثیر، بخشنده، نیکو و ... آمده است.
کرامت در لغت با کلمه لئامت تقابل دارد و این تقابل نشانگر مفهوم علو و بلندی و شرافت در آیینه معنایی کرامت است. گستره معنایی کرامت آنچنان وسعتی دارد که شامل بسیاری از وجوه خیرات و حسنات میگردد از جمله مفاهیم خیر، خوبی و زیبایی که نوعی سعه مفهومی خاص دارند.
بنابراین کرامت نحوه وجود و هستی خاصی است که کاملترین مصداق آن برای خداوند سبحان ثابت است که دارای عالیترین درجه وجود بوده بلکه خود هستی محض است و چون معنای کرامت هم بر واجبالوجود و هم بر موجودات ممکن بهنحو اشتراک معنوی اطلاق میشود.
ملاصدرا در این رابطه گفته است: چون کرامت امری وجودی است، بنابراین همانند وجود دارای مراتب خواهد بود پس هر چیزی که وجودش اتم و اکمل باشد کرامتش نیز شدیدتر و بدتر است.
ابعاد کرامت
کرامت یا الهی است یا انسانی و یا ملکوتی و یا کرامت کرامتی است که در پرتو مسلمانی حاصل میشود.
حفظ حرمت انسانها و پاسداری از کرامت انسان سرلوحه کار همه فرستادگان الهی بهویژه پیامبر(ص) و خاندان مطهرش بوده، ائمه اطهار(ع) بوده خصوصاً امام علی(ع) در کلمات گهربار و در سیره عملی خویش جلوههایی از کرامت انسانی شامل اصل آزادی، حفظ عزت و بزرگواری انسانها، برابری و مساوات، عدالت، حقوق را بیان کرده است.
یکی از جلوههای کرامت انسانی رعایت حقوق زنان جامعه است بحث حقوق زنان با ظرافت خاصی در نهجالبلاغه مطرح شده است، مانند: فراهم آوردن زمینههای حفظ عفاف و فرهنگ پرهیز و حجاب،؛ واگذاری کارهای متناسب با روان بانوان، پرداخت.
امام علی(ع) در نامه معروف خود به امام حسنمجتبی(ع) بر رعایت حقوق زنان و کرامت انسانی آنها تأکید کرده و میفرمایند: «کاری که برتر از توانایی زن است به او وامگذار که زن گل بهاری است، نه پهلوانی سختکوش، مبادا در گرامی داشت زن زیادهروی کنی که او را به طمعورزی کشانده برای دیگران شفاعت نماید».
تأکید نهجالبلاغه بر لزوم توجه به کرامت انسانی
لذا میتوان نتیجه گرفت اصل کرامت انسانی مورد تأکید فراوان نهجالبلاغه قرار گرفته است و حضرت علی(ع) با تبیین این اصل، کرامت انسانی را مورد بررسی و ارزیابی قرار داده است بیشک آموزههای نهجالبلاغه میتواند فراروی عمل و اندیشه همه آزادگان جهان در جهت نهادینه کردن اصل کرامت انسانی باشد.
کرامت انسانی یکی از مهمترین مشخصههای ماهیت انسان بهشمار میرود و همان است که خداوند به فرشتگان امر فرمود در مقابلش به خاک بیفتد و موجودی که در برابر این کرامت سر تعظیم فرود نیاورد به خشم الهی دچار شد بنابراین، کرامت انسانی باید در اجتماعات بشری تحقق و تجلی پیدا کند.
از نظر گاه امام علی(ع) انسان مسلمانان باید تمامی مساعی خود را زندگیش بهکار گیرد تا هر شرایطی، کرامتش را حفظ کند و در این کار تمام عوامل تقویت کننده کرامت الهی و انسانی را به خدمت گرفته و با شناخت عوامل مخل و مخرب کرامت، از آنها اجتناب نموده و ضمناً اصول کرامت انسانی را درباره تمام آحاد بشر مراعات نماید.
