بررسی نقش مساجد در محلات/ مساجد در قدیم قویترین عنصر محلههای همدان بودهاند
گروه هنر: قویترین عنصر محلههای همدان در قدیم مساجد، حمامها، تعدادی مغازه و محوطه فضای سبز بوده است ولی از امامزادگان و ... نیز میتوان بهعنوان عناصر پویایی آن مرکز محلهها یاد کرد.
بهرام توتونچیان، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، اظهار کرد: در پهنه شهر همدان در واقع تعداد زیادی مسجد و مکانهای تاریخی- مذهبی داریم، یکی از عوامل مهم ساخت این بناها اعتقادات مردم است.
وی افزود: در همدان 50 مرکز محله وجود داشته و تعداد زیادی از مساجد در آنها جزء مساجد محلهای محسوب میشوند که در اثر احداث خیابانهای جدید تغییر شکل داده و در ساختار شهر 20 مرکز محله باقی مانده که باز هم بخشی از آنها از بین رفته است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان اظهار کرد: مردم خیلی با دقت و حساسیت در رابطه با این بناها عمل میکنند، این فضاهای مذهبی با رویکردی مردمی شکل گرفتهاند و با حضور مردم ساخته شدهاند.
توتونچیان ادامه داد: ویژگی این مرکز محلهها بیشتر به شبستان دو یا سه ستونی است که این ستونها بستگی به محله دارد و دومین ویژگی بارز این محلهها حضور فضا و حمامهای عمومی در کنار هم بودند که این مورد جزو شاخصههای اصلی بوده است.
اهمیت مساجد و حمامها در محلات همدان
وی عنوان کرد: مساجد و حمامها در محلات شهر همدان جزو عناصری بوده است که تطهیر جسم وروح را در کنار هم بر عهده اشتهاند، که واسطه حضور سقاخانهها، تلاقی دو جوی و رودخانه باعث تقویت و پویایی این دو شده است، مانند امامزاده یحیی(ع) که در کنار آن حمام عمومی و تعدادی مغازه وجود دارد که در کنار این امامزاده فعالیت داشتند.
این مقام مسئول بیان کرد: وجود این عناصر در مراکز محلهها نقش مهمی را ایفا میکرد و مردم نسبت به این مکانها حساسیت داشتند و حتی رقابتی برای پویاتر کردن مرکز محله با دیگر مرکز محلهها نیز وجود داشته است.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان افزود: نام و رویکرد مراکز محله نیز بستگی به نوع فعالیت مردم محله داشتهاند برای نمونه مرکز محله درودآباد است که شغل اصلی مردم این محله نجاری بوده، البته در طول زمان این رویکرد رنگ باخته است.
توتونچیان اذعان کرد: رویکرد و نام مراکز محلهها جزء اعتقادات مردم بوده است و نسبت به آن حساسیت داشتهاند همچنین در قدیم مردم همدان نگاه خاصی به محیط زیست داشتهاند، در گذشته از مرکز محلهها با نام چمن یاد میشده و این نوع نامگذاری به علت حساسیت مردم همدان نسبت به فضای سبز بوده است.
فضای سبز محلهها؛ ویژگی منحصر بهفرد محلات همدان
وی گفت: وجود یک فضای سبز در داخل مرکز محلهها یکی از ویژگیهای محلات شهر همدان است که چنین ویژگی در هیچ شهر ایران وجود نداشته است. تمامی ساکنین مراکز محلهها خریدهای روزانه شان را از این مناطق میکردند، زیرا این مناطق بزرگترین فضای مرکز محلهها بوده است و با این خرید هم تفریح و هم دید و بازدید از همسایههای خود میکردند.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان همدان عنوان کرد: وجود و اهمیت محوری مساجد در مراکز محلهها نشان میدهد که مردم این مرکز محلهها بعد از دوران اسلام جزء مؤمن و متدینترین افراد جامعه بودهاند.
وی در ادامه بیان کرد: حضور حمام و مسجد در کنار هم بسیار ایده خوبی بوده زیرا حضور مسجد برای پاکسازی روح و حضور حمام برای پاکسازی جسم بوده است و برای عبادت بهانه را از هر کسی سلب میکند.
وی تصریح کرد: مساجد کنونی نقش اصلی خود را ایفا نمیکنند برای مثال مسجد بینراهی در سه مدخل ورودی شهر دارای 6 هزار متر زیربنا است، ولی نمازگزار آن خیلی کم است برعکس مسجد شهرستان بهار عملگرد خوبی داشته است با اینکه کوچک است ولی در فضای مناسب همیشه مسافران را جذب میکند و تقریبا شلوغ است.
توتونچیان اضافه کرد: در حال حاضر میتوانیم عملکرد حمامهای موجود در محلات را تغییر دهیم و تبدیل به محیطهای فرهنگی مانند موزه حمام قلعه کنیم و با الهام گرفتن از این فضاها عملکرد آنها را مذهبی-فرهنگی کنیم.
کاشت درخت توت برای جذب کودکان به مساجد
وی افزود: اگر دقت کنیم در بیشتر مساجد و امامزادههای قدیمی درخت توت کاشته شده است و این برای این است که بچههای خردسالی که همراه با پدر و مادر خود وارد این محیط میشوند از این مکان خاطره خوبی داشته باشند.
