نگاهی بر فضائل اخلاقی حضرت علیاکبر(ع)
گروه اندیشه: حضرت علی اکبر(ع) فرزند ارشد حضرت امام حسین(ع) از لحاظ خُلق و خوی و ویژگیهای جسمی شباهت عجیبی به جدّ بزرگوارشان حضرت رسول اکرم(ص) داشته و از مقام عرفانی، اخلاقی و علمی بسیار بالایی برخوردار بوده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اردبیل، حضرت علیاکبر(ع) اولین شهید در روز عاشورا از بنی هاشم(ع) بود. شباهت ایشان به جد بزرگوارشان، بحدی بوده که پدر بزرگوارشان، حضرت امام حسین(ع) در این مورد فرمودهاند: «هرگاه مشتاق دیدار پیامبر میشدیم به چهره او مینگریستیم»، به همین جهت امام حسین(ع) در روز عاشورا هنگام وداع با این جوان چهره به آسمان گرفت و فرمود: « ... فَقَد بَرَز اِلیهمُ غُلام اَشبَهُ النَّاس بِرسُولکَ مُحمَّد خَلقا وَ خُلقا وَ مَنطِقا وَ کُنَّا اِذا اَشتقنا اِلی رؤیه نَبیِّکَ نظرنا اِلیه ... »،« ... (خداوندا!) همانا روانه شد بسوی آنها جوانی(زیبارو) که از نظر خُلق و خوی و منطق شبیهترین مردم به پیامبرت محمد(ص) بود و هرگاه مشتاق دیدار پیامبرت میشدیم به چهره او مینگریستیم ... ». همچنین کاربرد عبارت «علیٌّ مَمسوس فِی ذات الله» «علی ممسوس است با ذات خدا» توسط حضرت امام حسین(ع) در مورد ایشان، گواه جایگاه بسیار رفیع عرفانی این بزرگوار است.
متأسفانه بدلیل خفقان حاکم در زمان معاویه اطلاعات و اخبار زیادی در مورد سیره و روش زندگانی این شهید با عظمت اسلام وجود ندارد که این خود در مورد پدر بزرگوار ایشان حضرت امام حسین(ع) نیز مصداق دارد که بدلیل جبر و ظلم و خفقان حاکم از جمله امامانی میباشند که کمترین حدیث از ایشان روایت شده است.
حضرت علیاکبر(ع) از لحاظ خلق و خوی شبیهترین مردم به پیامبر(ص) بود
امام حسین(ع) در خصوص فضائل اخلاقی فرزندش بیان میفرمود: حضرت علی اکبر(ع) از لحاظ خلق و خوی شبیهترین مردم به پیامبر بود، بطوریکه به تعبیر قرآن خلق عظیم پیامبر تا حدود زیادی در وجود ایشان نیز تجلی نموده بود و با ویژگیهای اخلاقی و رفتاری خود نگاه انبوه جوانان را به سوی خود جلب میکرد. در میان جمع و با دوستان خود، گشادهرو و شادمان ولی در تنهایی اهل تفکر بود. علاقه فراوانی به خلوت با خدا و پرداختن به راز و نیاز و گفتگو با خالق هستی داشت. بیشتر اوقات چشم بر زمین میدوخت و با فقیران، بینوایان و مستمندان جامعه نشست و برخاست نموده و از هیچ کمکی به آنها دریغ نمیکرد. در طول عمر خویش به کسی دشنام نداد و ناسزا نگفت. از دروغ تنفر داشت و صداقت و راستگویی شیوه همیشه او بود. به پاکیزگی و آراستگی علاقهای وافر داشت و این صفت از دوران کودکی در او دیده می شد. از این رو هماره برتمیزی لباس و بدن اهتمام میورزید.
در مورد عظمت روحی و عرفانی ایشان همین بس که جمله مخصوص امیرالمومنین(ع) از زبان پیامبر(ص) با عنوان: «علیٌّ مَمسوس فِی ذات الله»، «علی ممسوس است با ذات خدا» در مورد حضرت علی اکبر(ع) نیز از زبان امام حسین(ع) بکار رفته است. بطوریکه در روز عاشورا هنگام وداع با اهلبیت که جدایی علی اکبر(ع) از آنها بسیار سخت و دشوار بود، امام حسین(ع) با دیدن این جدایی سخت فرمودند: «دَعُوه، فَانَّه مَمسوسٌ فی ذاتِ الله»،ـ«رهایش کنید، پسرم در ذات خدا ممسوس است».
بطور خلاصه تمام خصائل و فضائل اخلاقی پیامبر بزرگوار اسلام و ائمه معصومین(ع) در وجود این بزرگوار نیز تجلی داشته است. وقتی روایتی که منحصرا به امیرالمومنین(ع) اختصاص دارد، امام حسین(ع) در مورد فرزندش نیز به کار میبرد، یعنی همانطور که علی(ع) شبیهترین به پیغمبر(ص) میباشند، شبیهترین به علی(ع) هم میباشند.
صفات شجاعت، شهامت و بصیرت دینی و سیاسی که میراثی از پدران بزرگوار در وجود ایشان بود در سفر کربلا به ویژه در روز عاشورا تجلی کرد. سخنان و فداکاریهای وی نیز به خوبی مؤید این مطلب است. بطور مثال، وقتی امام حسین(ع) در راه کوفه از منزلگاه «قصر بنی مقاتل» گذشت، روی اسب چشمان حضرت را خوابی ربود و پس از بیداری سه بار آیهی «اِنّا لله و اِنّا اِلَیهِ راجعُون» را قرآئت فرموند. حضرت علی اکبر(ع) وقتی سبب این قرآئت را پرسیدند حضرت فرمود: در خواب دیدم سواری می گوید این کاروان به سوی مرگ می رود. پرسید: مگر ما بر حق نیستیم؟ فرمود: چرا؟ حضرت علیاکبر(ع) گفت: «فَاِنَّنا اذن لَا نبالی ان نَموت مُحقین»، «پس باکی از مرگ در راه حق نداریم!»، و همین جملهی کوتاه دلیل روشنی بر عمق بصیرت دینی این بزرگوار میباشد.
علاوه بر منزلت والای این بزرگوار در میان دوستان اهلبیت(ع)، دشمنان نیز به جایگاه رفیع اخلاقی و انسانی ایشان تاکید نمودهاند، بطور مثال: معاویه روزی در جمع اطرافیان خود گفت: «اَولی النّاس بِهذالاَمر عَلی بن الحسین بن عَلی جده رسولُ الله وَ فیهِ شُجاعه بنی هاشم وَ سَخاه بنی امیه و رهو ثقیف»،«شایستهترین مردم به این امر(حکومت)، علی(ع) فرزند حسین(ع) است که جدش رسول خدا(ص) است و شجاعت بنیهاشم، سخاوت بنیامیه و زیبایی قبیله ثقیف(اشاره به قبیله مادر حضرت علی اکبر(ع)) را در خود جمع کرده است».
ولایتپذیری علیاکبر(ع) در راه دین جهت حفظ آرمانها و ارزشهای اسلامی است
روز عاشورا پس از شهادت یاران امام، اولین کسی که اجازه میدان طلبید تا جان را فدای دین کند، او بود. شیوه جنگ ایشان در روز عاشورا و شهامتها و دلیریهایش یادآور شجاعتهای امیرالمومنین(ع) بوده و یادآور ولایتپذیری، ایثار، گذشت، فداکاری ایشان در راه دین جهت حفظ آرمانها و اصول و ارزشهای اسلامی میباشد.
قابل توجه است که در جامعه جهانی کنونی که خلاء مسائل معنوی و اخلاقی بیشتر احساس میگردد، معرفی الگوهای شخصیتی بخصوص به نسل جوان امری لازم و ضروری میباشد. با گذشت زمان و پیشرفتهای علمی بشری در جنبههای مختلف، شیوه زندگی بشر نیز بطور مستمر در حال تغییر و تحول بوده و خواهد بود اما اصول و ارزشهای اخلاقی همچون شجاعت، پاکدامنی، صداقت، یاری دیگران و ... اصول ثابتی میباشند که ریشه در عمق ذات انسانها داشته و بشر امروزی جهت متجلی نمودن این صفات اخلاقی نیاز به معرفی الگوهای انسانی دارد که در این میان بهترین این الگوها وجود نورانی ائمه معصومین(ع) میباشد و همین الگوها بوده که فرزندان جوان ملت بزرگوار ایران با ندای "یا علی اکبر" و الگو گرفتن از این بزرگوار در طول مدت هشت سال دفاع مقدس صادقانه در مقابل دشمن ایستادگی نمودند. بنابراین معرفی هرچه بهتر و بیشتر این الگوهای اخلاقی در جامعه امر مهمی در تربیت اسلامی و انسانی جوانان جامعه بشمار میرود.
گزارش از: تقی قاسمی خادمی- فعال و پژوهشگر قرآنی
