حیا؛ عاملی برای عاقبت بهخیری/ صفتی که اسلام انسان را کامل میکند
گروه اجتماعی: «حیا» از جمله موضوعات اخلاقی است که در منابع دینی، بارها از آن یاد شده است حیا حالتی درونی است که در مواجهه با کار نادرست در فرد ایجاد میشود و حالت بازدارندگی در او بهوجود میآورد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، عمل به ایمان نشانههایی دارد که این نشانهها در ظاهر و باطن فرد مؤمن وجود دارد و در بررسی آیات و روایات متعدد یکی از این نشانهها حیا دانسته شده است؛ بنابراین حیا سبب بروز ایمان میشود.
متأسفانه ورود ماهواره به خانوادهها باعث بروز کمحیاییهایی در جامعه شده و فرهنگ بسیاری از خانوادهها در بحث حیا را تغییر یافته که میطلبد با مروری در آیات و روایات در زمینه حیا و دعوت قرآن و ائمه اطهار(ع) به لزوم رعایت حیا، نگرشی در رفتار و کردار خود داشته باشیم.
«حیا» در لغت بهمعنای شرمساری و خجلت است و از جمله موضوعات اخلاقی است که در منابع دینی، بارها از آن یاد شده است حیا حالتی درونی است که در مواجهه با کار نادرست در فرد ایجاد میشود و حالت بازدارندگی در او بهوجود میآورد.
یکی از عومل مهم بازدارندهی شخص از ارتکاب گناه و عمل نادرست، وجود شخص یا اشخاصی ناظر و ترس از سرزنش آنها معرفی شده است بر این اساس، حیا عامل درونی و مانع از انجام عملی است که در عرف جامعه، ناپسند شمرده میشود.
ارتباط تکناتنگ بین حیا و عفت/ 9 جزء حیا مربوط به زن و یک جزء آن مربوط به مرد است
«حیا» با «عفت» مرتبط بوده و به روابط زن و مرد اشاره دارد امام صادق(ع) میفرماید: «حیا ده جزء دارد، نُه جزء آن در زنان و یک جزء آن در مردان است» آن حیایی که معمولاً در روابط اجتماعی و خانوادگی از آن یاد میشود، آن نوع حیایی است که فرد، حدود و مرزها را رعایت کند.
در برخی روایات، حیا بهعنوان یکی از شاخصههای اصلی انسان مسلمان معرفی شده و آنرا لازمه ایمان دانستهاند؛ پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: «حیا و ایمان همراهند و در یک رشته بستهاند و چون یکی از آنها رفت، دیگری هم رفت» و امام صادق(ع) نیز میفرماید: «ایمان نیست برای کسیکه حیا ندارد».
آیات قرآن در رابطه با حیا
در آیات قرآن به مفهوم حیا اشاره شده است تنها در یکی از آیات عیناً لفظ «حیا» آمده و آن داستان حضرت موسی(ع) و حیای دختران حضرت شعیب است چنانکه در آیه 25 سوره قصص در این رابطه میفرماید: «فَجَاءتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِی عَلَى اسْتِحْیَاء قَالَتْ إِنَّ أَبِی یَدْعُوکَ لِیَجْزِیَکَ أَجْرَ مَا سَقَیْتَ لَنَا فَلَمَّا جَاءهُ وَقَصَّ عَلَیْهِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ؛ پس یکى از آن دو زن در حالىکه به آزرم گام بر میداشت نزد وى آمد [و] گفت پدرم تو را میطلبد تا تو را به پاداش آبدادن [گوسفندان] براى ما مزد دهد و چون [موسى] نزد او آمد و سرگذشت [خود] را بر او حکایت کرد [وى] گفت مترس که از گروه ستمگران نجات یافتى».
خداوند متعال در آیه 30 سوره مبارکه نور میفرماید: «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِکَ أَزْکَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ به مردان با ایمان بگو دیده فرو نهند و پاکدامنى ورزند که این براى آنان پاکیزهتر است زیرا خدا به آنچه میکنند آگاه است».
و نیز در آیه 33 سوره نور میفرماید: «وَلْیَسْتَعْفِفِ الَّذِینَ لَا یَجِدُونَ نِکَاحًا حَتَّى یُغْنِیَهُمْ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ وَالَّذِینَ یَبْتَغُونَ الْکِتَابَ مِمَّا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ فَکَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِیهِمْ خَیْرًا وَآتُوهُم مِّن مَّالِ اللَّهِ الَّذِی آتَاکُمْ وَلَا تُکْرِهُوا فَتَیَاتِکُمْ عَلَى الْبِغَاء إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِّتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَمَن یُکْرِههُّنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِن بَعْدِ إِکْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَّحِیمٌ».
در این آیه خداوند متعال فرموده است: « کسانىکه [وسیله] زناشویى نمىیابند باید عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خویش بىنیاز گرداند و از میان غلامانتان کسانىکه درصددند با قرارداد کتبى خود را آزاد کنند اگر در آنان خیرى [و توانایى پرداخت مال] مىیابید قرار بازخرید آنها را بنویسید و از آن مالى که خدا به شما داده است به ایشان بدهید [تا تدریجاً خود را آزاد کنند] و کنیزان خود را در صورتىکه تمایل به پاکدامنى دارند براى اینکه متاع زندگى دنیا را بجویید به زنا وادار مکنید و هر کس آنان را به زور وادار کند در حقیقت خدا پس از اجبار نمودن ایشان [نسبت به آنها] آمرزنده مهربان است».
خداوند در آیه 31 سوره نور نیز در رابطه با حیا فرموده است: «وَقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُیُوبِهِنَّ وَلَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِی أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیْرِ أُوْلِی الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یُخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ».
معنای این آیه این است که: «و به زنان با ایمان بگو دیدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاکدامنى ورزند و زیورهاى خود را آشکار نگردانند مگر آنچه که طبعاً از آن پیداست و باید روسرى خود را بر سینه خویش [فرو] اندازند و زیورهایشان را جز براى شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان [همکیش] خود یا کنیزانشان یا خدمتکاران مرد که [از زن] بىنیازند یا کودکانى که بر عورتهاى زنان وقوف حاصل نکردهاند آشکار نکنند و پاهاى خود را [بهگونهاى به زمین] نکوبند تا آنچه از زینتشان نهفته مىدارند معلوم گردد اى مؤمنان همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه کنید امید که رستگار شوید».
حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه خرمآباد در رابطه با حیا به خبرنگار ایکنا گفت: با توجه به احادیثی که در خصوص حیا به ما رسیده است، حیا مفهومی بالاتر از حیای مرتبط با عفت دارد هرچه حیا در فرد بیشتر شود، ایمان نیز در او بیشتر میشود.
وی افزود: حیا یعنی درک و احساس حضور ناظر یا ناظرانی که در مرتبهای بالاتر از انسان قرار دارند و فرد، برای آنها کرامت و احترام قائل است.
نماینده ولی فقیه در لرستان اضافه کرد: در روایات به عامل درک نظارت خداوند بهعنوان یکی از عوامل تعیین کننده در ایجاد حیا اشاره شده است چنانکه امام صادق(ع) میفرماید: «از خدای بزرگ به جهت توانایی و قدرتش بر تو بترس و به علت نزدیک بودن با تو از او شرم کن».
وی در ادامه با اشاره به این حدیث از امام صادق(ع) که میفرماید «دانستم که خداوند بر من مطلع است پس شرم کردم»، گفت: پیامبر(ص) نیز در این رابطه فرموده است: «حیا، همهاش خیر و خوبی است» اینکه پیامبر اسلام در وصیت خود به علی(ع) «حیا» را جزء صفاتی دانستهاند که اگر در هر کس باشد اسلامش کامل است، ناظر بهمعنای ناظر دانستن خداوند در همه کارهاست، اگر این شد شرم و حیا در روابط فردی و اجتماعی خوبه خود، حاصل میشود.
حجتالاسلام متقینیا، از کارشناسان مذهبی لرستان نیز در گفتوگو با خبرنگار ایکنا حیا را یکی از اوصاف خداوند متعال دانست و عنوان کرد: خداوند میفرماید هرگاه بندهای از من درخواستی داشته باشد حیا میکنم درخواستش را پاسخ ندهم.
وی با استناد به روایتی، حیا را در رأس صفات انبیا برشمرد و افزود: حیا خیر محض است و کسانیکه تصور میکنند بهواسطه داشتن حیا چیزی را از دست میدهند اشتباه میکنند.
متقینیا با اشاره به اینکه حیا لباس رستگاری و تقوا و نوری است که مانع از ظلمت گناه میشود، تصریح کرد: کمحیایی و بیحیایی باعث میشود خداوند از شخص رویگردان شود و کسانیکه در طول تاریخ اهل حیا بودند زمینه نجات آنها فراهم شده است.
امام جمعه موقت خرمآباد حیا را عامل عاقبت خیری انسانها دانست و اضافه کرد: خلاصه تعالیم انبیا در این جمله است، کسیکه حیا نداشته باشد هیچ چیز جلودارش نیست و هر کاری را که بخواهد انجام میدهد و این نمایشگاه کامل بیایمانی و بیتقوایی است.
لزوم رعایت حیا در گفتار و کردار
وی تأکید کرد: باید در گفتار حیا داشته باشیم که اگر افراد خانواده در گفتارشان حیا را رعایت نکنند سرانجام کمحیایی آنها به بیحیایی تبدیل میشود.
امامجمعه موقت خرمآباد بیان کرد: بیحیایی در گفتار و در مراقبت از چشم کمکم و بهتدریج منجر به رسیدن از گناهان کوچک به گناهان بزرگ و مخالفت با مکتب امامان معصوم میشود.
