روایت مدیر کاروان از لحظات پر تنش خیابان ۲۰۴ تا بیهوشی به واسطه گرما
گروه دانشگاه: ۱۶ روز از فاجعه دلخراش جان باختن بیش از ۴۰۰ تن از حجاج مظلوم ایرانی در فاجعه منا میگذرد؛ پیکر برخی از حاجیان درگذشته شناسایی نشده و انتقال پیکر مطهر تعدادی از حجاج ادامه دارد.
خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا)، 16 روز پس از این فاجعه دلخراش با محمد امانی مدیر کاروان 17248 حجاج تهرانی که تعدادی از دانشگاهیان در آن حضور داشتهاند، به گفتوگو نشست تا وی روایتگر سیر حوادثی باشد که بر او و زائران ایرانی گذشته است.
ایکنا: کاروان 17248 با چه تعداد زائر عازم سفر حج شد؟
با 136 زائر در قالب کاروان 17248 عازم حج شدیم که متاسفانه 5 تن از آنها در بین جان باختگان فاجعه منا هستند و سرنوشت 5 تن از مفقودین این فاجعه روشن نشده است.
ایکنا: لطفا در خصوص دهمین روز از مناسک حج توضیح دهید؛ از صبح روز 2 مهر در منا بگویید.
روال مناسک حج اینگونه است که صبح روز دهم زائرین از مشعر به سمت منا حرکت میکنند؛ برخی مستقیم به سمت جمرات میروند و رمی جمره را انجام میدهند که بیشتر غیرایرانیها اینگونهاند و زائرین ایرانی پس از توفقی کوتاه، گذاشتن وسایل اضافی در چادرها و صرف صبحانه راهی رمی جمره روز اول میشوند.
خیابانهایی با 15 تا 20 متر عرض و 2تا 3 کیلومتر مسافت چادرها را به محل جمرات ممتصل میکند و پلیس برای اینکه مسیرها از توازن یکسانی برخوردار شوند، زائران را به این خیابانها راهنمایی میکنند تا جمعیت در این مسیرها توزیع شود و طی کردن مسیر نیز راحتتر صورت پذیرد.
زمانی که به ابتدای مسیر رسیدیم و از زیرگذری که در ابتدای مسیر است عبور کردیم، ساعت بین8:20 تا 8:30 صبح بود و پلیس ما را به سمت خیابان 204 هدایت کرد و من عقب کاروان بودم و تابلوی کاروان را در دست داشتم و همکاران که در ابتدای مسیر بودند به مسیر 204 هدایت شدند و من نیز به تبع وارد خیابان 204 شدم؛ قصد داشتم کاروان را از طریق کوچههای فرعی طول مسیر وارد خیابانهای 202 و 203 کنم به دلیل آشنایی بیشتری که با این مسیر داشتیم و به نوعی نزدیکتر است و اطمینان از حرکت در طبقه همکف نیز بیشتر است که همه مسیرهای فرعی مسدود بود و این امر ممکن نشد.
ایکنا: از چه زمان متوجه بروز مشکل در مسیر شدید؟
از نیمههای مسیر حرکت کند و سپس متوقف شد و جمعیت زیادی که در حال رفتن به سوی مسیر بود متراکم شد.
تابش آفتاب؛ تعرق بالا و توقف بیش از نیم ساعت شرایط را به سمتی برد که زائران شروع به تقلا کردن و خروج از این وضعیت کردند. چادرهای اطراف مسیر که در اختیار زائرینی از کشورهای مختلف است بوسیله نردههایی که در حدود 2 تا 3 متر ارتفاع دارد محافظت میشود و برخلاف چادرهایی که در مناطق دورتر قرار داشت دارای دربهای ثابت و فلزی است؛ جمعیت که متراکم شد این زائران درهای چادرها را بستند تا آسیبی به چادرهایشان وارد نگردد.
هیچ راهی برای بازگشت به عقب نبود و در جلوی مسیر هم دو خودرو قرار داده بودند که جمعیت به سختی از فضای موجود عبور میکرد و کسی دلیل این کار عربستانیها را نمیدانست وآنها در این خصوص توضیحی نمیدادند.
فشار زیاد جمعیت زیاد، گرمای زیاد و تعریق و تشنگی اولین مشکلی که ایجاد کرد بی حسی و گرمازدگی و بی حالی زائران بود؛ در این فضا عدهای که غالبا جوانترها بودند تصمیم به رساندن خود به کنارههای خیابان و صعود از نردهها را داشتند که تلاش آنان منجر به ایجاد موج در بین جمعیت و به زمین خوردن زائران میشد و آنها بر روی هم میافتادند که من هم دو بار در این میان به زمین خوردم؛ کسانی که به زمین میخوردند اگر موفق به ایستادن نمیشدند درمیگذشتند. گرمازدگی، تشنگی، فشار جمعیت و به زمین خوردن و زیر دست و پا رفتن افراد تلفات این فاجعه را افزایش داد.
ایکنا: در این مدت هیچ امداد رسانی از سوی مسئولان صورت نگرفت؟
در طی تلاش و تقلای حدودا یک ساعته جمعیت با توجه به اینکه مسیرها به دوربین مجهز است و از بالا با هلیکوپتر هم مرتبا نظارت میشد هیچ تلاش و کمکی برای حل این مشکل انجام نمیشد؛ حتی اگر هلی کوپترها بر بالای سر جمعیت قرار میگرفتند باد حاصل از آنها میتوانست مانع افزایش تلفات گردد یا آتش نشانی که در همان نزدیکی بود اگر بر سر جمعیت آب میریخت مانع گرمازدگی و تلف شدن بسیاری از زوار میشد.
ایکنا: شما چطور نجات یافتید و پس از فاجعه شرایط چگونه بود؟
بعد از این اتفاق من جزء افراد بیهوش بودم و در محوطهای که بر روی جمعیت آب میریختند قرار داشتم که نهایتا به هوش آمدم و توانستم خودم را حرکت بدهم؛ در فاصله یک ساعت و نیم پس از فاجعه هیچ امداد رسانی برای کمک به حادثه دیدگان حضور نداشت و در برخی موارد زائران از طرق مختلف از جمله استفاده از آب کولرهای چادرها و پاشیدن آن بر روی تعدادی از افراد گرمازده آنها را نجات دادند.
ایکنا: حضور انفرادی یا کاروانی به سوی جمرات میتوانست در این فاجعه تاثیرگذار باشد؟
خیر، به دلیل اینکه اولا مسیرها همه به یک نقطه یعنی مکان رمی جمرات ختم میشد و ممکن بود این اتفاق در هر مسیری اتفاق بیفتد و ضمن اینکه در این سالیان هیچ اتفاقی در مسیر منتهی به جمرات حتی در سطح پایین هم در خاطر ندارم که بوجود آمده باشدو ثانیا در چنین شرایطی که مسیر بسته شده بود چه به شکل فردی و چه انفرادی راهی برای گریز از وضعیت بوجود آمده وجود نداشت.
فاجعه زمانی اتفاق افتاد که افراد سعی در جان به در بردن از این مهلکه را داشتند و هیچ موردی دال بر ایجاد بی نظمی در طول مسیر برای مقاصد دیگر وجود نداشت و همه به دنبال انجام رمی جمرات و قربانی کردن و سپس خارج شدن از احرام بودند؛ به خصوص در روز نخست رمی جمرات که زائران خستهاند و بی خوابی کشیدهاند و همه در پی به جا آوردن اعمال بودند و من به عنوان کسی که در صحنه فاجعه بودم هیچگونه بی نظمی در مسیر تا قبل از مسدود شدن خیابان 204 وجود نداشت.
ایکنا: پس از وقوع فاجعه، نحوه عملکرد سعودی ها در خصوص مدیریت بحران چه بود؟ آنچه که باعث افزایش شمار جان باختگان شد را تا چه اندازه سهوی میدانید؟
از استدلالهای بعدی دولت سعودی مبنی بر اینکه این فاجعه را خیلی ساده گرفتند و آن را حادثهای معمولی قلمداد کردند استنباط خوشبینانهام این است که خیلی سهل انگار و بی تدبیراند و بد بینانه اینکه کوچکترین ارزشی برای جان زائرین قائل نیستند و اگر بگویند که دیر مطلع شدهاند، قابل باور نیست و در صورت اطلاع و اقدام نکردن نیز هیچ پاسخی نخواهند داشت.باتوجه به سفرهای زیادی که من به حج داشته ام اتفاقی که افتاده جای تعجب بسیار دارد.
حداقل انتظار از کشوری که خود را خادمالحرمین میداند و مدعی است که برای برگزاری مناسک حج همه گونه امکاناتی را در اختیار دارد این بود که در مدت زمان وقوع ماجرا که حداقل یک ساعت به طول انجامید سریعا وارد عمل میشد و اقدام به مدیریت جمعیت آشفته میکرد.
دوم اینکه پس از فاجعه و روی هم انباشته شدن زائران هیچ اقدامی برای نجات جان مصدومان از سوی دولت سعودی صورت نگرفت و اگر کسی در میان خیل درگذشتگان ناله میکرد و درخواست کمک مینمود هیچ گونه کمکی به او نمیشد.
نمیتوانم بگویم که این فاجعه عمدی یا سهوی بوده است ولی ابعاد این ماجرا قابل ردیابی است و باید توسط نهادهای داخلی و بینالمللی پیگیری شود؛ از ساعت 8 تا 9 و نیم صبح روز دهم مناسک حج دوربینهای مسیر بازبینی شود که به چه دلیل مسیرها بسته شده است در حالی که کاروانهایی که 15 تا 20 دقیقه زودتر از ما حرکت کرده بودند به راحتی از مسیر عبور کردند بدون اینکه مشکلی برای آنها به وجود آید.
ایکنا: چرا تشخیص هویت جان باختگان به طول انجامید؟
در خصوص تشخیص هویت جان باختگان یک کارشکنی واضح شکل گرفت؛ بر خلاف روز نخست که اجازه عکس برداری از زائران به منظور تشخیص هویت آنها وجود داشت به یک باره این اجازه سلب شد و نگذاشتند که گروههای ایرانی برای سر زدن و تشخیص هویت جان باختگان به بیمارستانها سرکشی کنند تا اینکه پیام مقام معظم رهبری شرایط را تغییر داد.
