روایت رئیس ستاد مکه از فاجعه منا/ شانه خالی کردن مقامات سعودی از پرداخت غرامت منا

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، نشست خبری مدیریت حج و زیارت خراسان رضوی با محوریت فاجعه منا از ساعت 9 صبح امروز، سه‌شنبه پنجم آبان ماه در محل این سازمان با حضور مسعود مجردی، رئیس ستاد مکه ‌مکرمه و مدیر حج و زیارت خراسان رضوی آغاز شد.

وی در ابتدا با بیان اینکه این نشست خبری در رابطه با دو حوزه جدّی حادثه تلخ منا و راهپیمایی اربعین حسینی که بر عهده سازمان حج و زیارت است، تشکیل شده است، اظهار کرد: چکیده مراسم حج، در منا و عرفات خاصه در مشاعر اتفاق می‌افتد که زائران با انجام اعمال حج، حاجی می‌شوند، این سازمان با 60 کشور در شش هزار خیمه در عرفات، در زمان و مکان واحد تعامل برقرار می‌کند، در این میان یک بار برای رمی جمرات و دیگر بار برای قربانی کردن از منا خارج می‌شویم که رمی جمرات را باید خود حجاج انجام دهند ولی قربانی کردن را می‌توانند به نیابت انجام دهند.

نبود بانوی کشته شده از میان اهل تشیع

مجردی با بیان این که فقه تشیع اجازه انجام رمی جمرات را در شب قبل عید قربان به بانوان، پیرمردان و بیماران می‌دهد، عنوان کرد: 60 درصد حجاج ایرانی شامل بانوان شب قبل از حادثه منا، رمی جمرات خود را انجام داده و وارد منا شدند، 40 درصد مابقی شامل آقایان و نیز بانوان اهل تسنن(که معتقد به انجام رمی جمرات همراه با کاروان خود در صبح روز عید هستند) رمی جمرات خودشان را در روز عید قربان به جا آوردند.

وی با اشاره به اینکه هیچ بانوی اهل تشیع در میان جانباختگان حادثه منا وجود ندارد، ابراز کرد: از میان خیابان‌هایی که سعودی‌‌ها برای تردد زائران اعلام کرده بودند، خیابان‌های جوهره و سوق العرب دو مسیر به طبقه مسیر همکف رمی جمرات بودند که به ایرانیان اختصاص یافت چون سعودی‌ها مجوز عبور زائران ایرانی از طبقات دوم و سوم این مسیر را نمی‌دادند.

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه با تشریح سه روز مراسم مشاعر بیان کرد: بعد ازظهر روز هفتم ذی الحجه، به سمت عرفات حرکت کردیم، شب در عرفات ماندیم و پس از ساعتی  بیتوته در آن جا، از صبح تا غروب روز عرفات به سمت مزدلفه و منا راه افتادیم، صبح روز نهم ذی الحجه، بعد از قرائت دعای عرفه، اولین گروه‌ها از ساعت 6:30 صبح شامل بانوان و معذوران به سمت مشعرالحرام حرکت کردند و ساعت 21 داخل منا شدند، 40 درصد مابقی زائران ساعت 21 از عرفات خارج شدند و تا ساعت 21:30 عرفات از زائر خالی شد.

وی با تشریح روز عید قربان بیان کرد: روز دهم ذی الحجه 100 درصد زائران ایرانی وارد منا شده بودند و از اوایل صبح کاروان‌ها از دو مسیر جوهر و سوق العرب به سمت رمی جمرات حرکت کردند؛ دولت سعودی هیچ ابلاغ رسمی برای حرکت دیرتر از ساعت 10 صبح منتشر نکرده بود و تنها مشابه سال‌های گذشته برای حرکت دیرتر از ساعت 10 به خاطر ازدحام جمعیت هشدار می‌دادند. 

حضور 80 نیروی امدادگر در مسیر رفت و برگشت زائران

مجردی از حضور 40 نیروی امداد رسانی در مسیر رفت و 40 نفر در مسیر بازگشت با لباس‌های زرد رنگ با عنوان امداد گمشدگان و چهار مرکز سیار بهداشت مستقر در این دو مسیر از کشورمان خبر داد و گفت: دلیل فاجعه منا آن است که از سویی مسیرهای موسوم به 204 و 206 برای سازمان حج و زیارت ایران تعریف نشده بود تا نیروهای امدادرسانی در آن قرار دهیم.

وی اضافه کرد: از دیگر سو عرض این مسیرها 16 متر بوده و در اطراف آن چادرهای اعراب آفریقایی تبار قرار داشت و علت مسدود کردن مسیر اصلی حرکت زائران توسط پلیس سعودی، ازدحام زائران آفریقایی در این دو مسیر اعلام شد، پس برای کاستن از ازدحام جمعیت، انتهای مسیر مذبور را بستند و آفریقایی‌ها نیز مسیر 204 را به عقب بازگشتند و در این میان به ویلچرهای حاضر در مسیر برخورده و روی هم ریخته و فاجعه اتفاق افتاد.

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه با ابراز تأسف از کار ضعیف نیروهای انتظامی و امدادی عربستان ابراز کرد: متأسفانه امسال عربستان نیروهای مجرب و وارد خود را به خاطر جنگ در مرزها به کار گرفته بود بنابراین در میان نیروهایشان افسر ارشد و باتجربه کمتر دیده می‌شد، همچنین گرمای هوا، کمبود اکسیژن، نبود نیروهای امدادرسانی و ناتوانی پلیس باعث مرگ بسیاری از زائران حج امسال شد، البته ما با لباس امدادی توانستیم حدود 17 و 18 ایرانی را نجات دهیم و در این میان زائران آفریقایی برای امدادرسانی به ما کمک زیادی کردند و آب رسانی می‌کردند.

وی اظهار کرد: تا قبل از ورود نیروهای امدادرسان سعودی، به جز نیروهای محدود امدادی ایران، کمک آفریقایی‌ها و سایر زائران حاضر در حادثه و نیز نیروهای سبزپوش پاکسازی محیط در محل، کمک دیگری نبود؛ آغاز فاجعه از ساعت 8:15 دقیقه صبح عید قربان شکل گرفت و در عرض 30 دقیقه این حادثه فراگیری شد و از حدود ساعت 9 تا 13 صبح نیروهای امدادرسانی سعودی وارد صحنه اصلی حادثه شدند.

فقدان نیروهای زبده امدادی و امنیتی در منا

مجردی با اشاره به این نکته که تعداد زیادی از کشته شدگان فاجعه، آفریقایی‌های ساکن چادرهای اطراف این حادثه بودند که بعد از باز شدن در برخی از چادرها، جمعیت روی آن‍‌ها افتاده و کشته شدند، ادامه داد: بعد از ورود امدادگران سعودی فقط به دنبال زائران زنده بودند و کشته‌ها را به صورت نفر به نفر از محیط جمع‍آوری کرده و ساعت 18 روز واقعه جنازه بانوان و آقایان را با پارچه‌های سفید می‌پوشاندند و از همین زمان به بعد نیز دلیل نبود نیروهای زبده، از نیروهای با پوشش زرشکی مربوط به قربان‌گاه‌ها برای کمک به این کار استفاده کردند.

وی با تأکید بر این مطلب که هرگز کشته‌ها را به صورت فله‌ای جمع‌آوری نکردند، عنوان کرد: با برانکارد، ویلچر و حوله‌های احرام کم کم در انتهای خیابان 204 در ردیف‌های ده نفره جنازه ها را می‌چیدند و با 30 تریلی مربوط به شهرداری، به انتقال جنازه‌ها پرداختند؛ کار انتقال اجساد از ساعت 13 تا صبح روز بعد 11 ذی‌الحجه طول کشید، از ساعت 18 همین روز، من و یک نفر دیگر از این سازمان را دستگیر کرده و دوربین‌های ما را اخذ و با برخوردی ناشایست به اداره پلیس منتقل کردند و بعد از چند نیز ساعت آزاد شدیم.

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه با ابراز تأسف از بی‌کفایتی نیروهای سعودی در امدادرسانی به زائران ابراز کرد: در صورتی  که اجازه امدادرسانی به ما را می‌دادند، تعداد کشته شدگان تقلیل می‌یافت، از بعد از ظهر روز واقعه، بوی تعفن حجاج کشته شده به خاطر تابش شدید آفتاب بلند شد و کم کم صورت‌ها از حالت عادی خارج شدند.

وی همچنین در خصوص مجروحان حادثه نیز اعلام کرد: مصدومان را از ساعت 13 روز عید قربان به 180 بیمارستان در هشت شهر دور و نزدیک عربستان منتقل کردند؛ دلیل ازدیاد آمار زائران مجهول‌الهویه، اولاً شرایط بد نگهداری جنازه‌ها در تریلی‌ها به خاطر درجه بالای دما در آن‌ها، به کارگیری تریلی‌‌‌های حمل دوغ و آب، طول کشیدن زمان انتقال زائران ایرانی به سردخانه‌ها، از بین رفتن چهره زائران و  نیز تغییر رنگ  پوست ایرانیان به همین دلیل به رنگ سیاه مانند آفریقایی‌ها از جمله عوامل این موضوع است.

مجردی به نحوه شناسایی زائران پس از مخدوش شدن چهره اشاره کرد و گفت: شناسایی برخی از زائران، با کنار زدن لباس احرام برای مشاهده رنگ پوست آن‌ها و برخی وسایل همراهشان امکان‌پذیر شد، سپس همه جنازه‌ها را به سردخانه‌ها منتقل کردند و در روز یازدهم ذی‌الحجه، نیروهای ستادی، بعثه و مرکز پزشکی با مراجعه به این مکان‌ها اقدام به شناسایی جان باختگان کردند؛ هزار یخچال با دمای زیر صفر جناره‌ها را نگهداری می‌کردند و بقیه جنازه‌ها نیز در تریلی‌های غیر استاندارد نگهداری می‌شدند که به همین دلیل جنازه‌ها به سرعت تغییر شکل داده و بوی تعفن همه منطقه را برداشت.

وی با تشریح این که از دهم روز ذی‌الحجه آمارگیری از زائران کاروان‌ها آغاز شد، ابراز کرد: بیش از 764 ایرانی به کاروان‌ها مراجعت نکردند و هنوز تعدادی از این افراد مجهول‌الهویه هستند و باید از راه تشخیص DNA احراز هویت شوند، البته شب گذشته یکی از خراسانی‌ها تشخیص هویت شده و پیکر وی به کشور بازگشت.

بیشترین آمار جان‌باختگان از میان خراسانی‌ها

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه همچنین با بیان اینکه 95 کشته از استان خراسان رضوی داریم، ادامه داد: از این میان، تعداد پنج نفر آزاد شرکت کرده بودند و 90 نفر که شامل بیشترین تعداد جان‌باختگان است، از خراسان رضوی هستند، همچنین شهرستان نیشابور با دو کاروان دارای بیشترین تعداد کشته‌شدگان است.

وی در خصوص افراد مقصر در این رویداد تصریح کرد: برخی معتقدند روحانیون و مدیران کاروان در فاجعه منا مقصر بودند و این یک نسبت جفاست و به هیچ عنوان ایشان در حادثه تقصیری نداشتند بلکه باید به خاطر خدمات قابل توجهی که در این مدت برای کمک به مصدومان و خانواده‌های آسیب دیده ارائه کردند، از آن‌ها قدردانی به عمل آید.

مجردی حضور چهار روحانی را در میان کشته‌شدگان برشمرد و افزود: 29 نیروی ستادی و اجرایی در میان 462 نفر جان‌باخته حادثه منا وجود دارند که از این میان نام محمد حکیمی از نیروهای ستادی سازمان حج و زیارت خراسان رضوی که فرزند شهید نیز بودند، همچنین دو پزشک کاروان، دو نفر طباخ، دو معاون کاروان نیز در میان آمار کشته‌شدگان به چشم می‌خورد و در صورتی که با کنار هم گذاشتن این عوامل نباید در ایران به دنبال متهم ردیف دوم بگردیم.

وی همچنین تأکید کرد: از بعد از ظهر روز ورود وزیر بهداشت، درمان و آ‌موزش پزشکی به عربستان و سخنرانی رهبر معظم انقلاب راه برایمان باز شد و عربستان شش مجوز لازم برای انتقال اجساد را لغو کرده، چهار فروند هواپیما را برای حمل جنازه‌ها در اختیارمان قرار داد و پس از آن عملیات انتقال 400 جنازه به کشور تسریع شد؛ عملیات حج در ساعت 4 بامداد روز 26 مهرماه با ورود پنج پیکر باقی مانده از جان باختگان خاتمه پیدا کرد.

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه در ادامه به برخی از شبهات و سؤالات پیش آمده در این جریان پرداخت و اضافه کرد: بسیاری از افراد به از پیش برنامه‌ریزی شدن این فاجعه تأکید دارند، حال آن که به هیچ عنوان این موضوع صحت ندارد؛ باید یادآور شوم، صدا و سیما از نخستین ساعات وقوع حادثه، اقدام به پخش تصاویر نادرستی کرد که اصلاً در این تصاویر حجاج دیده نمی‌شوند و صحت و سقم ندارد، همچنین به خاطر پخش تصاویر نامناسب جنازه‌ها از شبکه خبر، همه تلوزیون‌ها را جمع کردیم زیرا پس از فاجعه همه زائران روحیه خود را از دست داده، مصرف مواد غذایی تا 50 درصد کاهش یافت، خطوط حرم خلوت شدند پس هر شب به کاروان‌ها می‌رفتیم تا بازماندگان روحیه خود را به دست آورند.

مسدود کردن میسر دو طرفه به منا؛ عامل اصلی فاجعه

وی به بستن مسیر 204 به صورت دو طرفه به عنوان یکی از مهم‌ترین دلایل رخداد فاجعه منا اشاره کرد و افزود: پس از حادثه، جنازه‌ها را کفن و تدفین می‌کردند ولی از نحوه شستشو و اقامه نماز میت برای آنان بی‌اطلاع هستیم، قبرها در دو طبقه در 350 بلوک به همین شیوه دفن شدند، ناخن همه جنازه‌ها را می‌کشیدند تا احراز هویت از طریق DNA راحت‌تر صورت گیرد بنابراین دفن فله‌ای اصلاً صحت ندارد.

مجردی به حضور 35 کاروان گرفتار در حادثه منا از ایران اشاره کرد و اظهار کرد: از این میان 21 استان از کشورمان با بالاترین تعداد کشته‌‌ها از خراسان رضوی، فارس، چهارمحال بختیاری در این حادثه حضور داشتند و پنج کاروان از خراسان رضوی گرفتار حادثه شدند، همچنین از خراسان 13 نفر مفقودی داشتیم که شب گذشته یکی از این افراد از گروه‌های آزاد پیدا شد.

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه در خصوص احتمال بازداشت شدن نیروهای نظامی و سیاسی ایرانی ابراز کرد: این احتمال را رد می‌کنیم، برخی از آن‌ها مانند سایر افراد حج خود را به انجام رسانده و برخی در میان کشته‌شدگان و مفقودان هستند، همچنین انتهای مسیر 204، مسیر عبور VIP مقامات سعودی بود ولی عبور شاهزاده صعودی علت حادثه نبود بلکه برگشت به عقب حجاج الجزایری و آفریقایی در این مسیر و نیز کمبود نیروهای انتظامی و به کارگیری نیروهای جوان و بی تجربه از جمله عوامل بروز این حادثه بودند.

وی با تأکید بر اینکه مفقودان باقی‌ مانده در میان مدفونان در کشورهای عربستان سعودی هستند، بیان کرد: به علاوه انتشار گاز سمی، جمع‌آوری با لودر و نیز دفن دسته جمعی را رد می‌کنیم؛ تیم داوطلب ستاد و بعثه داوطلب پیدا کردن جنازه‌ها شدند و یک نفر از نیروهای سعودی به یافتن پیکرها کمک نکردند.

مجردی با اعلام آخرین آمار کشته شدگان و مفقودان و دفن شدگان در کشور عربستان سعودی ادامه داد: 462 نفر آخرین آمار جان باختگان، 372 نفر از این میان به کشور بازگشتند و 22 نفر جمعاً در عربستان دفن شدند که از این میان 12 نفر که به خاطر انگشت نگاری در بدو ورود به عربستان شناسایی شده بودند، جزو نیروهای ایرانی شناسایی شده بدون اجازه دفن شده در عربستان هستند و 17 نفر نیز ایرانی بدون اجازه دفن شده مجهول الهویه در عربستان هستند.

وی با اشاره به اینکه در صورتی که دستور رهبر معظم انقلاب در خصوص تسریع در انجام عملیات تشخیص و انتقال جان باختگان به کشور نبود، عدد مدفونین در عربستان بیشتر از این میزان بود، اضافه کرد: رهبری به وزارت امور خارجه و سازمان حج و زیارت مأموریت دادند تا از کشورهای حادثه دیده منا دیدن کرده و سؤال کنند چرا هیچ صدایی به جز ایران از آنان بلند نشد، چرا کشورهایی مثل نیجریه با هزار و 200 نفر کشته هیچ اعتراضی نمی‌کنند و یا چرا به نیروهای ایرانی حاضر در کشور عربستان اجازه امداد رسانی ندادند؟ و ...

شانه خالی کردن مقامات سعودی از پرداخت غرامت منا

رئیس ستاد مکه ‌مکرمه در خصوص بحث دریافت غرامت از کشور عربستان سعودی نیز اظهار کرد: در حال حاضر عربستان سعودی در خصوص رد این مسئله پافشاری می‌کند اما دستگاه دیپلماسی و سازمان حج و زیارت به شدت پیگیر حقوق بازماندگان این فاجعه هستند اما در حادثه سقوط جرثقیل در حرم، پادشاه عربستان یک مبلغ بالایی برای غرامت اعلام کرد و نیز دو بار حج رایگان برای 11 حادثه دیده حرم از طرف ایشان پیشنهاد شد و شرکت بن لادن به عنوان پیمانکار ساخت و ساز حرم مبلغ دیگری را تقبل کرد.

وی با بیان اینکه به جز بیمه سازمان حج و زیارت برای زائران ایرانی، مبلغ دیگری تاکنون به حادثه‌دیدگان منا پرداخت نشده و عربستان سعودی هیچ روی خوشی در این خصوص نشان نداده است، ابراز کرد: آسیب دیدگان حادثه منا در خراسان رضوی می‌توانند شکایات خود را در شعبه دادگاه در کوهسنگی ثبت کرده تا بعداً در مراجع قضایی تهران پیگیری شود؛ همچنین در حال حاضر برنامه‌ای برای عمره مفرده نداریم و ثبت نام نیز انجام نمی‌گیرد اما در حال برنامه‌ریزی برای حج تمتع سال آینده هستیم.

مدیر حج و زیارت خراسان رضوی همچنین در بخش دیگری از سخنانش در خصوص راهپیمایی اربعین حسینی نیز ابراز کرد: امسال از سوی رهبر معظم انقلاب این سازمان مسئولیت پشتیبانی مراسم اربعین حسینی را در کشور عراق به عهده دارد و رؤسای ستاد اربعین، استانداران هر استان بوده و استاندار خراسان رضوی به عنوان رئیس ستاد خراسان رضوی و معاون ایشان به عنوان دبیر ستاد تاکنون شش جلسه برگزار کرده‌اند.

امسال عبور بدون ویزا غیر ممکن است

وی با تبیین این مطلب که از سرای کوت به بعد در اختیار نیروهای عراقی برای پذیرایی از زائران است، عنوان کرد: هفت موکب از خراسان رضوی در محل اولین توقف‌گاه در سه راهی کوت، در مسیر نجف به کربلا با عنوان علی ابن موسی الرضا(ع)و با امکانات کامل رفاهی و بهداشتی برای خدمات‌رسانی به زائران مستقر هستند و ستاد بازسازی عتبات عالیات خراسان رضوی در حال سازمان‌دهی آن‌هاست؛ امسال وزارت امور خارجه با طرف عراقی مذاکره کرده تا عبور از مرزها بدون ویزا انجام نشود.

مجردی با عنوان اینکه 272 کارگزار خراسان رضوی و 191 کارگزاری از مشهد از طریق سامانه سماح ثبت نام و ثبت مشخصات کامل زائران را برای دریافت ویزا انجام می‌دهند، ادامه داد: کسانی که می‌خواهند برای سفر اربعین ویزای عراق بگیرند، برای جلوگیری از تجمع حضوری در محل سرکنسولگری عراق، باید از مسیر شرایط این سازمان عبور کنند.

وی با اعلام شرایط ثبت نام برای دریافت ویزا در سازمان حج و زیارت ابراز کرد: علاقه‌مندان می‌توانند در مقابل پرداخت 10 هزار تومان ویزای با اعتبار سه ماه به عراق را برای این سفر معنوی دریافت کنند و توصیه می‌شود حداقل زمان ممکن را حضور در این کشور رعایت کنند و بلافاصله بعد از زیارت به کشور بازگردند.

پیش بینی تشرف دو میلیون زائر به عراق

مدیر حج و زیارت خراسان رضوی اضافه کرد: احتمال می‌دهیم از اول آذرماه حرکت کاروان‌ها آغاز شود که بر این اساس سامانه پایانه‌ها با 500 دستگاه اتوبوس در خدمت زائران حسینی هستند، کاروان‌ها می‌توانند در غالب گروه‌های 40 نفره برای استفاده از این اتوبوس‌ها با نرخ مصوب و تضمین برگشت، به خیابان بهار، نبش بهار 29 مراجعه کرده و ثبت نام کنند.

وی با بیان اینکه این سازمان هیچ حرکت کاروانی را به مدت 10 روز از این سازمان به مقصد کربلا در اربعین حسینی نخواهیم داشت، تصریح کرد: حدود 47 هزار نفر برای دریافت ویزا ثبت نام کردند و 20 هزارنفر ویزا دریافت کردند، سال گذشته یک میلیون و 400 هزار نفر به زیارت اماکن مقدسه در عراق مشرف شدند ولی امسال حدود دو میلیون نفر را پیش‌بینی می‌کنیم.

مجردی اظهار کرد: 10 قطار نیز در اختیار مسافران خاصه خانواده‌های آنان در نظر گرفته شده است؛ همچنین پروازهای خودمان نیز برای این ستاد و سفر زائران پیش بینی شده است که می‌توانند ثبت‌نام کرده و اقدام به تهیه بلیت کنند، امسال پروازها از مشهد به مقصد اهواز و بغداد به دو برابر افزایش یافته است.