اسلام شرط اول انتخاب همسر را ایمان و تقوا می‌داند

محمدرضا صدرایی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه پیام نور اصفهان در گفت و گو با خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، اظهارکرد: ازدواج در عرف و شرع، پیمان زناشویى است که براساس آن براى مرد ‏و زن در‎ ‎برابر هم، تعهدات اخلاقى و حقوقى پدید می‌آید که سرپیچى از آن ها عقوبت‎ ‎و کیفر در پى خواهد داشت‏.
وی با بیان اینکه در هر آئینی، ازدواج با قوانین و مقررات ویژه‌اى صورت می‌گیرد و اسلام نیز به‎ ‎آداب و رسوم دیگر اقوام در این خصوص احترام گذاشته است، افزود: از پیمان ‏زناشویى در‏‎ ‎قرآن به «نکاح» نیز تعبیر شده و به دو معنا آمیزش (بقره/230، نساء/6) و عقد ازدواج (نور/32)‏ بکار رفته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اصفهان با بیان اینکه نیاز روح به کانون آرامش، با اهمیت‌تر‎ ‎از نیاز جنسى است، بیان کرد: همسر ‏شایسته در پیش آمدهاى زندگی، راه وصول به آرامش و سعادت را‏‎ ‎نزدیک ‏می‌کند.
صدرایی با بیان اینکه ازدواج بزرگ‏ترین و مهم‏ترین حادثه زندگى انسان است، ادامه داد: اضطراب و نا آرامى جوانان در این سنین از طریق ازدواج به سکونت و آرامش تبدیل مى‏گردد و قرآن که راز آفریدن همسر را (لتسکنوا الیها) مى‏داند، بدین نکته اشاره دارد .
وی با بیان اینکه اسلام درباره ازدواج و انتخاب همسر آن قدر قانون و تاکید دارد که انسان در شگفتى فرو مى‏ رود، گفت: «استاد محمد تقى جعفرى» در این زمینه مى‏ گوید:«برتراند راسل، فیلسوف مشهور اروپایى، به من نوشت: چرا اسلام این قدر به ازدواج بها داده و براى آن قانون وضع کرده است؟ در جواب نوشتم مسئله انسان است، با ازدواج مى‏خواهد انسان به وجود آید».
صدرایی بیان کرد: قرآن، کتاب هدایت و سعادت بشری و منبع شایسته‌ای برای درک مفاهیم و مسایل ازدواج است و بر همین اساس خداوند متعال می‌فرماید «وَابْتَغِ فِیمَا آتَاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَهَ وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَأَحْسِن کَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ» یعنی به آنچه خدایت داده است سرای آخرت را بجوی و سهم خود را از دنیا فراموش مکن و هم چنان که خدا به تو نیکی کرده است، نیکی کن و در زمین فساد مجوی، زیرا خدا فسادگران را دوست نمی‌ دارد.
وی با بیان اینکه حکمت‌ها آثار مهمى بر ازدواج دارد، و قرآن در آیاتى به آن‌ها پرداخته‏‎ ‎است، گفت: در برخى موارد هر چند زن و مرد با یکدیگر زندگى می‌کنند، ولی ‏اهدافى که باید در‏‎ ‎زندگى آنان حاکم باشد از میان می‌ رود و دو طرف ‏بدون آن که بهره‌اى از زندگى مشترک‏‎ ‎ببرند، با یکدیگر زندگى می‌کنند.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه پیام نور اصفهان ادامه داد: ‏برخى گفته‌اند هرجا نشانه‌هاى الفت و حکمت‌های‎ ‎زوجیت چه در دنیا و ‏چه در آخرت برقرار باشد، قرآن واژه زوجیت را به کار برده که درآیه های ‎‏(روم/21، فرقان/74، زخرف/70، بقره /25 و یس/56) به آن اشاره شده است.
وی با بیان اینکه هرگاه جاى این نشانه‌ها و حکمت‌ها را‎ ‎بغض و خیانت یا تفاوت عقیده زن ‏و مرد با یکدیگر پر می‌کند، قرآن از کلمه «امرأه»‏‎ ‎استفاده کرده است ‏‏(یوسف/30 تحریم/10و 11)، گفت: ‏همچنین آن جا که حکمت زوجیت (بقاى نسل‏‎ ‎انسان) از میان برداشته ‏می‌شود، باز قرآن واژه «امرأه» را به کار برده است‎ ‎‏(ذاریات/25 مریم /4 و ‏‏5 آل عمران/40). ‏
صداریی گفت: بدین سبب دوباره وقتى این حکمت سر برمی‌آورد‎ ‎و ثمره زوجیت به بار ‏می‌نشیند، باز قرآن تعبیر را عوض کرده وکلمه «زوج» را به کار‎ ‎می‌برد؛ در ‏آیه 40 آل عمران، زکریا به خدا خطاب می‌کند که همسرم نازا است «و‎ ‎امرأتى عاقر»؛ ولى وقتى دعاى او اجابت می‌شود، قرآن می‌فرماید «و ‏اصلحنا له زوجه».‏
وی با اشاره به آیه «وَ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَهٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِیَسْکُنَ إِلَیْهَا؛ اوست خدایی که همه شما را از یک تن بیافرید و از او نیز جفتش را مقرر داشت تا با او انس و الفت گیرد»، گفت: قرآن عامل اصلی علاقه‌ زن و مرد را به یکدیگرآرامش و سکونی معرفی می‌کند که در پرتو ازدواج به آن دست می‌یابند.
وی افزود: این آیه با تکیه بر یکی بودن اصل و گوهر زن و مرد، عامل اصلی گرایش را آرام بودن زن و مرد در کنار یکدیگر معرفی می‌کند و خداوند در جای دیگر می‌فرمایند «وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّهً وَرَحْمَهً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ ؛ و یکی از نشانه‌های لطف الهی این است که برای شما از جنس خودتان، جفتی (و همسری) بیافرید که در بر اوآرامش یابید و با هم انس گیرید و میان شما، مهربانی و قرار ساخت. به یقین، در این (نعمت) برای مردمی که می‌اندیشند، نشانه‌هایی است.»
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اصفهان تصریح کرد: این آیه به صراحت می‌گوید که این مهربانی و آرامش را خود خداوند ایجاد کرده و در ذات زن و مرد قرار داده است،  پس خود خداوند، مهر و محبت همسران را در دل هم گذارده و این محبت الهی آن دو را به سوی یکدیگر می‌کشاند.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه از نظر قرآن ازدواجی مطلوب است که سبب آرامش شخص گردد، گفت: قرآن علت غایی و هدف از ازدواج را آرامش می داند، بنابراین انسان در انتخاب همسر باید تلاش کند که به این هدف برسد و رسیدن به آرامش نیز نیازمند تلاش و کوشش است.
وی خاطرنشان کرد: در عصر حاضر اختیار و آزادی دختر و پسردرگزینش همسر فزونی یافته است، بنابراین آن ها باید در انتخاب شریک زندگی قواعد پیچیده و دقیقی را رعایت کنند که در این میان نقش والدین برای جهت دهی و قرار گرفتن در مسیر درست بسیار اهمیت دارد.
صدرایی بیان کرد: ملاک‌های زیادی در همسر گزینی وجود دارد که جوانان باید به آن‌ها به‌صورت همه‌جانبه توجه کلی داشته باشند و هرچند بدلیل اینکه در مقوله ازدواج ما با انسان مواجه هستیم و انسان به دلیل اختیار، تغییرپذیری و پیچیدگی‌ هایی که دارد قابل پیش‌بینی نیست، اما می‌ توان تاحدودی با رعایت شرایط صحیح ازدواج، انتخابی صحیح داشته باشیم.
وی با بیان اینکه ملاک های جسمانی، روان شناختی، اقتصادی، اعتقادی و فرهنگی ملاک های کلی همسرگزینی است، گفت: دختر یا پسر باید هنگام ازدواج از سلامت کامل جسمانی برخوردار باشند در غیر این صورت باید طرف مقابل از بیماری شخص آگاه گردد و با علم به آن بیماری به ازدواج با او رضایت دهد.
این استاد دانشگاه گفت: عدم سلامت، مانع از ازدواج نیست، ولی در تداوم زندگی مشترک اثر منفی دارد و بر همین اساس، علمای اخلاق با استفاده از روایات اسلامی، گفته‌اند «با شش گروه از زنان ازدواج نکنید، یک گروه از این ها زنان انانه هستند؛ یعنی بسیار ناله می‌کنند، مریض احوالند و خود را به بیماری می‌زنند.»
وی با بیان اینکه در امر ازدواج زیبایى یک امتیاز است و در شیرینى و سعادت زندگى زناشویى تأثیر به سزایى دارد، گفت: اگر انسانى قیافه ظاهرى و اندام همسرش را نپسندد و او را دوست نداشته باشد، ممکن است به طور ناخواسته به او ستم و جفا کند و از او بهانه و ایراد بگیرد و زندگى را بر او تلخ نماید یا حتی بعد از ازدواج دل به دیگری دهد و برهمین اساس به همسران سفارش شده است که خود را براى هم بیارایند و یکدیگر را اشباع و ارضا کنند تا از انحرافات و مفاسد مصون بمانند.
صدرایی بیان کرد: باید توجه داشت که اگر زیبایی به عنوان تنها ملاک در نظر گرفته شود مطلوب نیست، زیرا حضرت محمد (ص) فرمود «إیّاکم و خضراء الدّمن، قیل و ما خضراء الدّمن؟ قال: المراه الحسناء فی منبتسوء»؛ از سبزه‏هاى قشنگى که روى مزبله‏ها سبز می شود، پرهیز کنید، پرسیدند: مقصودتان چیست؟ فرمود: زن زیبایى که در خانواده پلیدى رشد کرده باشد.»
وی با اشاره به اهمیت و ضرورت توجه به سلامت فکر و اندیشه در امر ازدواج، گفت: سلامت فکر و اندیشه نیز بر سلامت رفتار و اعتدال در برخوردها، تاثیر بسزایی دارد، زیرا روابط انسانی زوجین، تابع شرایط نفسانی و روانی آن ها است و با عدم وجود سلامت روان، نمی توانند روابط مستحکم خانوادگی را بنیان گذارند و برهمین اساس امام صادق(ع) از رسول اکرم (ص) نقل کرده اند که آن حضرت فرمودند «از ازدواج با احمق بپرهیزید که هم نشینی با او مایه اندوه و بلاست.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه اخلاق خوب از ویژگى ‏هاى لازم و اساسى براى همسر است، گفت: منظور از اخلاق خوب تنها خنده رویى و خوش خلقى نیست، بلکه به معناى اخلاق اسلامى داشتن و نفس را تهذیب و پاک کردن است.
وی ادامه داد: پیامبر(ص) فرمود «اذا جاءکم من ترضون خُلقه و دینه فزوّجوه و ان لا تفعلوا تکن فتنة فى الارض و فساد کبیر؛ با کسى که اخلاق و دینش مورد پسند باشد، ازدواج کنید، اگر چنین نکنید، فتنه و فساد بزرگى در زمین به وجود خواهد آمد» و یا گفته می‌شود فردى از امام رضا(ع) سؤال¬کرد: براى دخترم خواستگارى آمده که بداخلاق است، آیا دخترم را به او بدهم؟ حضرت فرمود: «لا تزوّجه ان کان سیئى الخُلق؛ اگر بد اخلاق است، دخترت را به او نده.»
صداریی با بیان اینکه نمونه اخلاق بد، لجاجت و یکدندگى، تکبر نسبت به همسر، بى ادب بودن، بى‌وفایى، کینه‌توزى، سوءظن داشتن، سبکى و هرزگى، کم ظرفیتى و بى‌تابى، با محبت نبودن و بد چشم بودن است، گفت: اخلاق نیک به معنای داشتن صفات و خلق و خوهای پسندیده در نظر عقل و شرع است، در واقع اخلاق و دین دو ملاک و معیار اصلی در ازدواج و انتخاب همسر است.
عضو هیئت‌علمی دانشگاه پیام نور اصفهان با بیان اینکه بر اساس تحقیقات میزان رضایت زوجینی که یکی از آن‌ها دیگری را از خود کم هوش‌تر می‌داند کمتر است، ادامه داد: عقل در واقع همان نور افکنی است که جاده زندگی را روشن می کند و باید زن و شوهر برای اداره زندگی و تربیت فرزندان از نیروی عقل و فهم مجهز برخوردار باشند و رشد عقلی کافی پیدا کرده باشند، زیرا ائمه اطهار(ع) ما را از ازدواج با افراد احمق و کم عقل نهی فرموده‌اند.
وی با بیان اینکه در اسلام شرط اول انتخاب همسر ایمان و تقوا معرفی شده و دین بنیان خانواده را حفظ می کند و همسر باتقوا بیشتر از همسری که تقوای کمتری دارد، می تواند اعتماد و آرامش شما را تأمین کند، افزود: بنابراین پرهیزگاری شرط اول ازدواج از نگاه ائمه و معصومین است و در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) نقل شده است که «وقتی کسی که به خواستگاری می آید و اخلاق و دین اش مایه رضایت است به او زن دهید که اگر چنین نکنید، فتنه و فساد زمین را پر خواهد کرد.»
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اصفهان تصریح کرد: منظور از دین‌دار بودن، به این معنا است که شخص داراى صفات عفت، حجاب، حیا، نجابت، اخلاق خوب، خوش حرف و خوش زبان بودن، اهل نماز و مناجات، علاقه‏ مند به قرآن و اهل بیت پیامبر(ص)، هم کفو بودن دردین، در اخلاق، در تحصیل و اصالت خانوادگی باشد.
وی با بیان اینکه علی (ع) فرمود «إِذا کرَمَ الرَّجُلُ کرُمَ مَغیبَهُ وَ مَحْضَرَهُ؛ وقتی که مرد کریم و خوب بود ظاهر و باطنش نیز خوب و کریم خواهد بود»، گفت: پیامبر اسلام(ص) فرمود: «إذا جاءَکمْ مَنْ تَرضُونَ خُلْقَهُ وَ دینَهُ فَزَوَّجُوهُ...إلاّ تَفْعَلُوهُ تَکنْ فِتْنَةٌ فی الأَرْضِ وَ فَسادٌ کبیرٌ؛ اگر فردی برای خواستگاری آمد، دینش و اخلاقش مورد پسند بود او را رد نکنید و اگر این کار را بکنید، زمین پر از فتنه و فساد بزرگ خواهد شد.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه امام صادق(ع) فرمود «مَنْ زَوَّجَ کریمَتَهُ مِنْ شارِبِ خَمْرٍ فَقَدْ قَطَعَ رَحِمَها؛ هرکس عزیز خود را به ازدواج مرد شراب خوار درآورد، قطع رحم کرده است.»، افزود: حضرت محمد (ص) فرمود«شارِبُ الْخَمْرِ لایزَوَّجُ إذا خَطَبَ؛ اگر شراب خواری به خواستگاری آمد، به او دختر ندهید.»
وی در ادامه با اشاره به اینکه همسانی در ازدواج هم همیشه مورد تاکید پیامبر اکرم(ص) و ائمه(ع) بوده است، گفت: کفویت به معنای تناسب و همتایی و هماهنگی در ویژگی های اصلی افراد است و در جنبه های ایمانی، فکری، اقتصادی، سنی، ظاهری، خانوادگی، فرهنگی، تحصیلی و غیره مطرح می شود.
صداریی ادامه داد: در اسلام تاکید زیادی بر کفویت اعتقادی شده است، چرا که اعتقادات هر فرد درون مایه وجودی او را مشخص می کنند و تضاد در اعتقادات تنش های زیادی در زندگی در پی دارد و برهمین اساس رسول خدا(ص) فرمودند: «مرد مومن، کفو و همتای زن مومن است؛ و مرد مسلمان، همتای زن مسلمان» و به همین دلیل پیامبر (ص) حضرت علی (ع) را برای همسری دختر خود انتخاب کردند.
عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور اصفهان تصریح کرد: در امر ازدواج مسائل جزئی و ظاهری از قبیل ثروت، زیبایی، مقام و دل بری باید کم تر مورد توجه قرار گیرد و در مقابل، سعی شود ملاک های ضروری و اصلی نظیر ایمان، تقوا و اصالت خانوادگی بیش تر مورد اهمیت قرار گیرد و بر همین اساس پیامبر اسلام (ص) نهی فرمودند که زنی را برای مال یا جمالش بگیرند، زیرا مالش موجب طغیان و جمالش مایه تباهی اوست؛ ملاک اصلی برای انتخاب همسر، دین و ایمان اوست.