تفسير قرآن با الفاظ و اصطلاحات دشوار احساس نیاز مردم را به قرآن کمرنگ میکند
گروه فعالیتهای قرآنی: مدیر گروه علوم قرآن و حدیث مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم پيرامون زمينههاي ايجاد احساس نياز به قرآن كريم در جامعه گفت: تفسیر عام قرآن (بدون نظرداشت نياز مخاطبان و تفكيك آنها) و همچنين، بيان و تفسير قرآن با الفاظ و اصطلاحات دشوار، احساس نیاز مردم را به قرآن کمرنگ میکند.
حجتالاسلام والمسلمین حسنرضا رضایی، مدیر گروه علوم قرآن و حدیث مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، در مورد زمينههاي ايجاد احساس نياز به قرآن در جامعه، گفت: ایجاد احساس نیاز به قرآن در میان مردم بحث جالب و بروزی است و باید کسانی که دستاندرکاران قرآن، علوم قرآن و تفسیر هستند، این بحثها را در میان مردم، مجامع علمی و حوزوی مطرح كنند تا راهكارهاي این امر بيشتر شناخته شود.
وي تصریح كرد: اولین نکته در ايجاد احساس نياز به قرآن، نیازسنجی در میان مردم است. باید دید مخاطبان ما که در جامعه کنونی زندگی میکنند چه نیازهایی دارند؟ به طور مثال امروزه يكي از نیازهای مردم آرامش است؛ باید راههاي آرامش را كه قرآن بيان كرده برای مردم بازگفت. ديگر نیاز مردم در بعد اقتصادی و مسائلي است كه با آن مواجه هستند. نیاز دیگر مردم شناخت گناه و توبه از گناه است. همچنين شبهاتی است که در حوزه قرآن مطرح ميشود.
رضايي ادامه داد: در نتیجه اگر در مرحله اول نیازسنجی کنیم، زمينههاي ايجاد احساس نیاز به قرآن بهتر فراهم ميشود. نکته دوم در ايجاد زمينههاي احساس نياز، قرآن درمانی است؛ برای مثال اگر متوجه شدیم مردم آرامش ندارند یا کمتر آرامش دارند، راهکارهای قرآن را بیان کنیم؛ خواب(وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا وَالنَّوْمَ سُبَاتًا(فرقان، 47))، ازدواج (وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا(روم، 12))، نماز، ذکر خدا(أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ(رعد، 28)) از جمله راههايي است كه قرآن براي آرامش معرفي ميكند.
اين محقق ديني افزود: قرآن ما ناآرامی را درمان میکند. باید این راهکار را براي مردم بیان کنیم. اگر نیازسنجی کردیم و راهكار را اعلام نکردیم، اين امر براي مردم خطر دارد و اگر مطلبي عنوان كرديم كه با نياز مردم مطابقت نداشت اين نيز خطراتي در پي دارد.
وي مشکلات اقتصادی را يكي ديگر از مسائل مردم عنوان كرد و گفت: قرآن كريم برای مسأله اقتصاد نيز راهکارهایی بیان کرده است. برای مثال اقتصاد مقاومتی كه در آیه:« وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ »(انفال، 60) آمده است، يكي از اين راهها است. كلمه «قوه» در این آیه به صورت نکره آمده است، به اين معنا كه در تمامي زمينهها از جمله اقتصادی، علمی، کشاورزی و ... قدرت خود را افزایش دهید.
مدیر گروه علوم قرآن و حدیث مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم افزود: قرآن بيان ميكند دست خود را به سوي بیگانگان دراز نکنید. به این معنی است که تابع آنها نشویم. کمک به فقرا در قالب خمس و زکات از ديگر راهکارهای قرآن است که به آنها عمل نكردهايم و قرآن از اين طريق مشکلات اقتصادي جامعه را حل ميكند.
رضايي راهکار دیگر ايجاد احساس نياز به قرآن را پرهيز از ارائه تفاسیر عرفانی و فلسفی قرآن دانست و توضيح داد: بيان و تفسير قرآن با زبان سنگین و با الفاظ و اصطلاحات دشوار برای مردم، احساس نیاز آنها را به قرآن کم رنگ میکند و موجب میشود مردم تصور کنند قرآن برای افراد خاصی است نه براي همه مردم.
اين محقق ديني ادامه داد: در تفسیر قرآن لازم است از تشبيهات و تمثیلات روز و محاوره و گفتوگوهای مردم استفاده شود. اين امر ميتواند براي مردم جاذبه ايجاد كند؛ از اين رو خداوند برای تبیین کلام خود از تشبیه، استعاره، کنایه و ... استفاده کرده است. استفاده از اين روشها مردم را بيشتر به سمت قرآن سوق ميدهد.
وي يكي ديگر از نکات مهم در ايجاد احساس نياز به قرآن را تفسير کاربردی و عملی آيات دانست و گفت: . قرآن برای افراد خاص نظریهپردازی دارد؛ ولی برای عامه مردم لازم است قرآن کاربردی و عملي تفسیر شود، در غیر اینصورت نميتوانيم قرآن را براي مردم بيان كنيم و آنها نيز احساس نیاز به قرآن نخواهد كرد.
مدیر گروه علوم قرآن و حدیث مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم ادامه داد: در قرآن كريم آیاتی وجود دارد که میتوان آنها را برای اقشار مختلف مانند کشاورزان از قبيل آيهاي كه انفاق را به حبه گندم تشبيه كرده است، پزشکان مانند آيهاي كه بيان ميكند كسي كه انساني را زنده كرد گويا تمام بشريت را زنده كرده است و ... تبیین كرد و از اين طريق برای آنها ایجاد انگیزه و نياز نمود.
رضايي گفت: قرآن ایجاد انگیزه میکند و مخصوصاً کنجکاوی مردم را در مباحث علمي تحریک میکند. ما باید در ميان قشر جوانان این مباحث را مطرح کنیم. وقتی جامعه علمی بداند قرآن در این زمینهها حرف برای گفتن دارد به سوی قرآن میآیند. آياتي مانند: « ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ»(مؤمنون، 14)، يا «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِن مُّضْغَةٍ مُّخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِّنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاء إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى ...» (حج، 5) وقتي قرآن اين مراحل را به دقت بيان ميكند كنجكاوي انسان تحريك ميشود. لذا ميبينيم قرآن ایجاد انگیزه میکند. باید بيان اين قبيل آیات را در میان قشر جوان و تحصیل کرده افزایش دهیم.
اين محقق ديني اظهار كرد: نکته دیگر، استخراج تفسیر موضوعی قرآن برای اقشار مختلف است. چنين نيست كه تفسيري عام براي همه افراد بشر بنويسيم. به نظر میرسد تفسیر عام قرآن احساس نیاز برای مردم ایجاد نمیکند. زماني ميتوانيم احساس نياز ايجاد كنيم كه اقشار مختلف از جوانان، نوجوانان، كودكان و ... را از يكديگر تفكيك كنيم. باید اقشار مختلف تفکیک و به تناسب آنها موضوعات و تفسیرهای جداگانه نوشته شود. این امر احساس نیاز به قرآن را افزایش میدهد.
اين محقق ديني در پايان بیان الگوها، نماد و نمودها در قرآن را در ايجاد احساس نياز به قرآن مؤثر دانست و تأكيد كرد: باید اين موضوع را بیان کنیم کسانی که احساس نیاز به قرآن پیدا کردند، چگونه این احساس را پیدا کردند. ما وظیفه داریم الگوها را برای مردم معرفی کنیم که چگونه سراغ قرآن رفتند و به درجات عالی برسند. این امر میتواند راهگشا باشد و اطمینان به قرآن را در میان مردم را افزایش دهد.
