لزوم تبيين «شفابخشي» آيات قرآن در جامعه/ خلأهاي روحی بشر امروز نيازمند انس با قرآن است

وي با بيان اينكه تلاوت قرآن و انس با آن زمینه‌هایی روحی و معنوی در فرد ایجاد می‌کند که به واقع نیاز امروز جامعه ما است، افزود: یکی از نیازهای جامعه امروز با انواع نگرانی‌ها و اضطراب‌هایی که با آن مواجه است، این است که با قرآن انس برقرار کند؛ از قرآن پند بگیرد؛ به گونه‌ای که آیات قرآن مایه شفا و هدایت افراد جامعه باشد.

اين مدرس دانشگاه یکی از جنبه‌های نیازمندي به قرآن را پر كردن خلأهاي روحی و معنوی انسان دانست و گفت: اگر این احساس نیاز و پاسخ آن براساس آيات قرآن در جامعه امروز پررنگ‌تر مطرح شود می‌تواند بسیاری از خلأها و مشکلات امروزی ما را پر کند. تلاوت قرآن و نزدیک شدن به مفاهیم و معانی آن حتی به کلمات و واژگان آن می‌تواند زمینه‌ساز رفع بحران معنويت باشد که جامعه امروزی با آن مواجه است.

عبدالله زاده با اشاره به روایتی از رسول خدا(ص) گفت: ایشان فرمودند: «ان هذه القلوب تصدع کما یصدع الحدید» قلب‌ها زنگار می‌‌گیرد؛ چنانکه آهن دچار زنگار می‌شود. «قیل یا رسول‌الله(ص) فما جلاءها؟ قال: تلاوت القرآن» از رسول خدا(ص) سؤال شد جلای این قلب‌ها چیست؟ فرمود: تلاوت قرآن این زنگارها را پاک می‌کند. در روایت دیگری رسول خدا(ص) می‌فرماید: «لا تغفل عن قراءت القرآن، فإن القرآن یحیی القلوب و ینهی عن الفحشاء و المنکر و البغی» از قرائت قرآن غافل مشو که قرائت قرآن باعث احیای قلب و دوری از فحشا و زشتی و ستمگری می‌شود.

وی در مورد پاسخ‌گویی قرآن به سایر جنبه‌هایی که بشر در زندگي به آن​ها نیاز دارد، گفت: رمز جاودانگی و جامعیت قرآن این است که قرآن جاری در زمان است. این گونه نیست که قرآن تنها پاسخگوی عصر رسول خدا(ص) است؛ بلکه قرآن در طول تاریخ جاودانه است. رمز جاودانگی و جامعیت قرآن عمق آن است. لذا اگر بخواهیم نیازهایی که جوامع بشری در طول تاریخ دارند برطرف شود، یکی از راه‌ها این است که به عمق و ژرفای قرآن پی ببریم.

اين مدرس دانشگاه گفت: تدبر در قرآن یکی از رمزهای رسیدن ما به عمق و ژرفای آیات است. خداوند در در آیه 21 سوره ذاریات می‌فرماید «وَفِي الْأَرْضِ آيَاتٌ لِّلْمُوقِنِين(20) وَ فِي أَنفُسِكُمْ أَفَلَا تُبْصِرُونَ(21)»، «و روى زمين براى اهل يقين نشانه‏‌هايى [متقاعدكننده] است و در خود شما پس مگر نمى‏بينيد».

عبدالله‌زاده توضيح داد: یکی از عواملی که می‌تواند احساس نیاز به قرآن را در وجود ما تقویت کند این است که در قرآن همواره انسان به تدبر در وجود خود و محيط پیرامون دعوت می‌شود؛ در فرهنگ قرآن آسمان و زمین، موجودات، جمادات، انسان‌ها و ... با تعبیر آیه و نشانه معرفي مي‌شوند. توجه به معنا می‌تواند بسیاری از خلأهای معنوی را در وجود ما پر کند.

اين پژوهشگر ديني افزود: امام علی(ع) در خطبه 198 نهج‌البلاغه می‌فرماید «و جعله ریاً لعطش العلما» خداوند قرآن را وسیله سیراب شدن و فرونشاندن عطش علما قرار داد. اگر انسان با این رویکرد به قرآن نگاه و در آن تأمل کند و با حالت احساس نیاز و تشنگی به آن روی آورد، قرآن را وسیله سیراب شدن خود می‌یابد.

وي با بيان اينكه قرآن در سه حوزه عقايد، اخلاق و احكام نيازهاي بشر را برطرف كرده است، گفت: در حوزه عقاید، در عین حال که استدلال‌ها و برهان‌های قرآن در حوزه اعتقادات بسیار قوی است؛ برای بشر قابل فهم است. در استدلال قرآن بر توحيد در آيه « لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا» (انبياء، 22). همچنين استدلال حضرت ابراهیم(ع) بر خداپرستی كه به شیوه جدل گونه(به شیوه اختبا) در آغاز با مشركان همراه می‌شود و در نهایت می‌گوید: من خدایانی که افول می‌کنند را نمی‌پرستم. لذا یکی از حوزه‌هایی را که می‌بینیم در قرآن می‌تواند پاسخ‌گوی نیاز ما باشد در حوزه عقاید است.

عبدالله‌زاده خاطرنشان كرد: در حوزه اخلاق بسیار به قرآن نیاز داریم، به گونه‌اي كه مفاهیم بلندی را مي‌توانيم از آیات برداشت کنیم. این مفاهیم در قالب‌های قابل فهم برای بشر بیان شده‌اند. در این حوزه مواعظی که در قرآن است در قالب‌های مختلف و گاه از قول دیگران بيان شده‌اند؛ مانند مواعظ لقمان به فرزندش.

اين مدرس دانشگاه ادامه داد: سؤالي كه ممكن است در اينجا مطرح شود اين است كه چرا خداوند این نکات را از زبان لقمان مطرح می‌کند؟ در اینجا به دو نکته می‌توان اشاره کرد؛ اول آن که الگوها در جامعه همیشه می‌توانند مؤثر باشند. قرآن در اینجا الگو معرفی می‌کند. نکته دیگر این است اگر محوریت سوره را در نظر بگیریم، محوریت آن حکمت است؛ (ولقد آتینا لقمان الحکمه) وقتی خداوند این مواعظ را از زبان لقمان بیان می‌کند، کلام او حکیمانه و مؤثر است.

وي افزود: جزئی‌ترین نکات اخلاقی در عباراتي مثل «واقصد في مشيك واغضض من صوتك» (و در راه‏رفتن خود ميانه‏‌رو باش و صدايت را آهسته ‏ساز)، توصیه والدین و ... در قرآن كريم بيان شده‌اند که نکات بسیار مهم است و مورد نیاز بشر امروز است.

اين پژوهشگر ديني گفت: خداوند گاهی در کلامی بسیار کوتاه ولی بسیار پرمحتوا نکاتی را گوشزد می‌کند؛ آیه «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَن» (اعراف، 199) از جمله این آیات است که در آن به سه موضوع مهم اشاره شده است. یکی گذشت است؛ يكي از مسائل و بحران‌هایی که امروز گریبان‌گیر انسان‌ها است این است که نسبت به یکدیگر گذشت ندارند. نكته ديگر اين است كه فرمود به خوبی و آنچه پسندیده است امر کن. یکی از نیازهای امروز جامعه ما این است که از روش درست و با علم به معروف و نهی از منکر بپردازيم. دیگر اینکه فرمود « َأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَن» از افراد ناآگاه و جاهل دوری کنیم. دستورات فراوانی از این قبیل در قرآن وجود دارد که هر کدام جای بحث خود را دارد.

عبدالله​زاده اظهار كرد: یکی دیگر از حوزه‌های نیاز به قرآن در زمينه احکام است؛ احکام عبادی و فراتر از آن؛ احکام نظام اجتماعی، مسائل حقوقی و ... ریشه در آیات قرآن دارد.

اين مدرس دانشگاه در پايان با اشاره به آياتي که دلالت بر جامعیت قرآن دارند، گفت: اگر قرآن پاسخ‌گوی نیاز بشر است به این معنا است که اصول و مبادی آنچه در حوزه هدایت انسان موردنیاز است در قرآن آمده است. قرآن می‌فرماید «ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ»، «اين است كتابى كه در [حقانيت] آن هيچ ترديدى نيست [و] مايه هدايت تقواپيشگان است».(بقره، 2)