اعتکاف کنارهگیری موقت از جامعه برای حضوری مؤثرتر است
گروه اجتماعی: عضو هیئت علمی پژوهشگاه جامعهالمصطفی با بیان اینکه یکی از شرایط اعتکاف این است که فرد معتکف باید عاقل و با ایمان باشد، اضافه کرد: اعتکاف کنارهگیری موقت از جامعه برای حضور دائمی و مؤثرتر است.
انسان موجودی است سالک و پویا به سوی معبود حقیقی خویش و از هر راهی که برود و هر مسیری را که در زندگی انتخاب کند، سرانجام به لقای معبود خویش میرسد:«يَا أَيُّهَا الْإِنسَانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَى رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَاقِيهِ؛ ای انسان! تو با تلاش و رنج به سوی پروردگارت میروی و او را ملاقات خواهی کرد» (انشقاق/ آیه6) با توجه به این آیه اگر انسان راه ایمان، خودسازی و تهذیب نفس را بپوید جمال و مهر خداوند را ملاقات میکند، اما اگر راه کفر و آلودگی را در پیش گیرد، جلال و قهر او را؛
بنابراین اگر مقصد و غایت سلوک انسان لقای محبت و مهر خدا باشد، باید راه تهذیب نفس و عبادت حقیقی را در پیش گیرد و از هوای نفس بگریزد و در طریقت انس با معبود گاهی به گوشهای خلوت پناه ببرد، دور از همه عنوانها و تعلقات مادی، لختی بر حال زار خویش بگرید و با سوز دل و اشک چشم، کدورت و زنگار را از چهره جان خود بزداید و در زاد و توشه آخرت اندیشه کند.
دین مبین اسلام با توجه به همین نیاز روحی، با آن که انسان را به حضور در جامعه و شرکت در فعالیتهای اجتماعی فرا میخواند، فرصتهایی را نیز برای خلوت او با خداوند در نظر گرفته است که یکی از این فرصتها «اعتکاف» است که از زیباترین جلوههای ارتباط عبد و معبود در آن تعریف شده است.
حجتالاسلام والمسلمین حسین حیدری مهذّب، عضو هیأت علمی پژوهشگاه جامعهالمصطفی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، گفت: «اعتکاف» لغتی عربی است که معانی مختلفی چون اقبال و توجه به چیزی، حبس کردن چیزی در جایی، برای آن بیان شده ولی در تعریف فقهی گفته شده که اعتکاف عبارت از توقف و ماندن در مسجد به قصد نزدیک شدن به خداست.
وی ادامه داد: اعتکاف به عنوان یک عمل مستحب دارای اجزای عبادی متعددی است که برای مشخص شدن فضیلتهای آن باید به اجزا، شرایط و محرماتی که برای این عبادت در نظر گرفته شده توجه کرد، از جمله شرایط اعتکاف روزه گرفتن، نیت تقرب و نزدیک شدن به خدا استغفار، دعا و ذکر و ترک محرماتی چون ارتباط زن و شوهر و یا خرید و فروش است، که در روایات شیعه و سنی ذکر شده است.
اعتکاف حرکتی تازه و پویاتر از گذشته است
عضو هیئت علمی پژوهشگاه جامعهالمصطفی بیان کرد: معنی اعتکاف در تمام کتب قفهی و روایی شیعه و سنی به معنای توقف و ماندن در مسجد آمده که البته این توقف صرف توقف بیحساب و بیبرنامه نیست، بلکه اعتکاف، توقف حساب شده و حرکت تازه و پویاتر از گذشته است، اقامت سه روزه عاقلانه و عارفانه در مسجد برای ادامه سفر زندگی در 365 روز سال است.
حجتالاسلام حیدری مهذب با بیان اینکه یکی از شرایط اعتکاف این است که فرد معتکف باید عاقل و با ایمان باشد، اضافه کرد: اعتکاف منجر میشود فرد برای ادامه زندگی در طول سال نیرویی تازه دریافت کند، زیرا اعتکاف کنارهگیری موقت از جامعه برای حضور دائمی و مؤثرتر است که فرد با تجدید نظر در رفتار خود به جامعه بازمیگردد که این برگشت، برگشتی مؤثر و پر نشاط است.
وی اظهار کرد: اعتکاف حبس کردن کوتاهمدت خویش برای آزاد شدن بلند مدت از قید و بندهای دنیایی و پناه بردن به امنترین مکان برای رسیدن به آرام بخشترین موجود عالم است، اعتکاف یک ایستگاه بازنگری و تجدیدنظر در پیشینه خود با توبه و استغفار است.
اعتکاف فرصت خوبی برای رسیدن به احسن الحال
وی افزود: ایام اعتکاف فرصتی طلایی برای محاسبه سود و زیان روزهای گذشته عمر انسان در شناسایی قوتها، ضعفها، ترسیم وضعیت بهتر و تصمیم جدی برای رفع نقاط ضعف و استفاده بیشتر از نقاط قوت است و تحول به احسن الحال که در دعای آغاز سال شمسی خوانده میشود در واقع اعتکاف فرصت خوبی برای رسیدن به احسن الحال است.
حجتالاسلام حیدری مهذب با اشاره به اینکه اعتکاف فرصت ویژه برای تدبر در عهدنامه الهی است، خاطرنشان کرد: در احادیث سفارش شده که در این ایام قرآن بسیار تلاوت شود در روایتی از امام سجاد(ع) میفرمایند: « قرآن عهد الله بنده است و هر وقت قرآن را گشودید حداقل 50 بند از این پیماننامه الهی را مرور کنید» به همین دلیل اعتکاف فرصتی ویژه برای تدبر در این عهد نامه الهی است.
وی ابراز کرد: در کتاب المراقبات گفته شده که اعتکاف تمرین توجه و تعظیم به معبود در اجتماع عابدان است که این امر نقطه مقابل غیر متشرعین از جمله بوداییهاست که از اجتماع با خلوت کردن و گوشهگیری در جمع عابدان کاملا فاصله میگیرند.
این ارزیاب پژوهشگاه جامعهالمصطفی یادآور شد: ارتباط همسران از جمله محرمات برای معتکف است زیرا که اعتکاف ترک شهوات جنسی برای درک لذتهای معنوی است و دوری کردن از مجادله و مناقشه در امور دنیایی برای رسیدن به امور مجامله و زیبا عمل کردن است.
وی عنوان کرد: میتوان حرام بودن داد و ستد برای معتکف را اینگونه تعبیر کرد که اعتکاف ترک داد و ستدهای جزیی با خلق برای احیا تجارت کلان با خالق است همچنین اعتکاف عمل مستحبی است که پیغمبر اکرم(ص) تنها به بیان آن توصیه نکردهاند، بلکه خودشان ده روز آخر ماه مبارک رمضان را معتکف میشدند به گونهای که در یکسال معتکف نشدند، قضای آن را به جا آوردند و همواره از سوی بزرگان دین نیز توصیه شده که اگر بخواهید فضیلت این عمل کامل روشن شود باید به اجزاء آن توجه شود که روزه یکی از اجزاء آن است.
اعتکاف فرصتی برای رهیدن از خسرانها است
حجتالاسلام حیدری مهذب ابراز کرد: اعتکاف فرصتی برای رهیدن از خسرانهایی است که در سوره عصر بیان شده و میخواهد خود را از امور نامطلوب و ناخوشایند مسیر زندگی نجات دهد باید از این فرصتهایی که خداوند در اختیار انسان قرار داده به خوبی استفاده کنید که راهی برای اصلاح گذشته و یافتن نیرویی تازه برای آینده اعتکاف است.
حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا طالقانی ورکشی، مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان نیز در گفتوگو با ایکنا گفت: اعتکاف در لغت به معنای توقف و ماندن در جایی و در اصلاح به معنی توقف و ماندن در مسجد، البته در هر مسجدی امکانپذیر نیست و این توقف و ماندن در مسجد باید توقف سه روزه همراه با اجرای آداب و احکام خاص باشد.
وی افزود: هچنین تاریخچه اعتکاف که یکی از سنتهای دیرینه الهی است به عصر حضرت ابراهیم(ع) برمیگردد، در قرآن کریم در آیه 125 سوره بقره خداوند به حضرت ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) دستور میدهد که خانه خدا را جهت معتکفین پاکیزه و آماده کنند.
فلسفه اصلی اعتکاف در خودسازی و رجوع به خود است
حجتالاسلام طالقانی ورکشی بیان کرد: از آیات فوق چنین مستفاد میشود که اعتکاف سنت دیرینه الهی است، فلسفه اصلی اعتکاف در خودسازی و رجوع به خود است که در احکام آن این امر به خوبی مشاهده میشود، برای مثال جدل کردن به امور مادی و دنیایی، استفاده از عطر و ... طی این سه روز حرام برشمرده شده است.
مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان عنوان کرد: چرا که معتکف در این حداقل سه روزی که در خانه خدا معتکف میشود قدری فرصت پیدا میکند تا با خداوند ارتباط برقرار کند و به خود رجوع کند آلودگیها و کدورتهایی که در وجودش نشسته را با انجام اعمال شبانه روزی اعتکاف شست و شو دهد.
وی ادامه داد: مدت اعتکاف حداقل سه روز است و در فقه دو روز نخست مستحب و روز سوم واجب است، میتوان به آن سه روز، سه روز اضافه شود در سنت حضرت رسول اکرم(ص) مشاهده میشود که ایشان دهه آخر ماه مبارک رمضان را معتکف میشدند.
این استاد حوزه بیان کرد: باید زمانی که فرد وارد اعتکاف و از آن خارج میشود تفاوتی در وجودش ایجاد شده باشد، این امر را در گریههای شوق معتکفین هنگام خداحافظی از اعتکاف میتوان مشاهده کرد که در روز سوم پس از انجام اعمال امداوود مناجاتهای پایانی افراد نمیخواهند از این فضا جدا شوند در فراغ از این فضا اشک شوق میریزند.
تغییر دیدگاه معتکفین در هنگام خروج از اعتکاف
حجتالاسلام طالقانی ورکشی اضافه کرد: این امر و گریه و اشک نشاندهنده این است که این سه روز در افراد بسیار تأثیرگذار است و میتواند افراد را متغیر کند، بسیار مشاهده شده که برخی از افراد قبل از ورود به اعتکاف نگاه متفاوتی به عالم هستی و دین داشتهاند و هنگامی که در فضای اعتکاف قرار میگیرند جهانبینی الهی آنها کاملا تغییر میکند و این امر در رفتار آنها و عمل به واجبات مشهود است.
وی با بیان اینکه اصل اعتکاف در ماه مبارک رمضان است و اختصاصی به ماه رجب ندارد، تصریح کرد: دهه اخر ماه مبارک رمضان سپس ایامالبیض رجب و بعد در ایام همه ماهها این امر امکانپذیر است اینکه در سطح جامعه اعتکاف در ماه رجب پررنگ است به دلیل تأکیداتی است که در روایات متعدد در این زمینه شده است البته برگزاری اعتکاف در دهه آخر ماه مبارک رمضان به خوبی احیا شده است.
مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان عنوان کرد: اعتکاف اختصاص به اسلام ندارد راجع به حضرت موسی حضرت مریم آل عمرایه آیه 37 جزییات متفاوت است ولی اصل اعتکاف از اصول دینی است که در همه ادیان سابقه دارد اما تفاوت اعتکاف در اسلام با اعتکاف در تصوف این است که در اسلام موضوعی با عنوان رهبانیت وجود ندارد به این معنا که انسان به طورکل و در تمام عمر از جامعه و زندگی اجتماعی بریده شود در اسلام مردود است.
گزارش از مریم بیگدلو
بنابراین اگر مقصد و غایت سلوک انسان لقای محبت و مهر خدا باشد، باید راه تهذیب نفس و عبادت حقیقی را در پیش گیرد و از هوای نفس بگریزد و در طریقت انس با معبود گاهی به گوشهای خلوت پناه ببرد، دور از همه عنوانها و تعلقات مادی، لختی بر حال زار خویش بگرید و با سوز دل و اشک چشم، کدورت و زنگار را از چهره جان خود بزداید و در زاد و توشه آخرت اندیشه کند.
دین مبین اسلام با توجه به همین نیاز روحی، با آن که انسان را به حضور در جامعه و شرکت در فعالیتهای اجتماعی فرا میخواند، فرصتهایی را نیز برای خلوت او با خداوند در نظر گرفته است که یکی از این فرصتها «اعتکاف» است که از زیباترین جلوههای ارتباط عبد و معبود در آن تعریف شده است.
حجتالاسلام والمسلمین حسین حیدری مهذّب، عضو هیأت علمی پژوهشگاه جامعهالمصطفی در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، گفت: «اعتکاف» لغتی عربی است که معانی مختلفی چون اقبال و توجه به چیزی، حبس کردن چیزی در جایی، برای آن بیان شده ولی در تعریف فقهی گفته شده که اعتکاف عبارت از توقف و ماندن در مسجد به قصد نزدیک شدن به خداست.
وی ادامه داد: اعتکاف به عنوان یک عمل مستحب دارای اجزای عبادی متعددی است که برای مشخص شدن فضیلتهای آن باید به اجزا، شرایط و محرماتی که برای این عبادت در نظر گرفته شده توجه کرد، از جمله شرایط اعتکاف روزه گرفتن، نیت تقرب و نزدیک شدن به خدا استغفار، دعا و ذکر و ترک محرماتی چون ارتباط زن و شوهر و یا خرید و فروش است، که در روایات شیعه و سنی ذکر شده است.
اعتکاف حرکتی تازه و پویاتر از گذشته است
عضو هیئت علمی پژوهشگاه جامعهالمصطفی بیان کرد: معنی اعتکاف در تمام کتب قفهی و روایی شیعه و سنی به معنای توقف و ماندن در مسجد آمده که البته این توقف صرف توقف بیحساب و بیبرنامه نیست، بلکه اعتکاف، توقف حساب شده و حرکت تازه و پویاتر از گذشته است، اقامت سه روزه عاقلانه و عارفانه در مسجد برای ادامه سفر زندگی در 365 روز سال است.
حجتالاسلام حیدری مهذب با بیان اینکه یکی از شرایط اعتکاف این است که فرد معتکف باید عاقل و با ایمان باشد، اضافه کرد: اعتکاف منجر میشود فرد برای ادامه زندگی در طول سال نیرویی تازه دریافت کند، زیرا اعتکاف کنارهگیری موقت از جامعه برای حضور دائمی و مؤثرتر است که فرد با تجدید نظر در رفتار خود به جامعه بازمیگردد که این برگشت، برگشتی مؤثر و پر نشاط است.
وی اظهار کرد: اعتکاف حبس کردن کوتاهمدت خویش برای آزاد شدن بلند مدت از قید و بندهای دنیایی و پناه بردن به امنترین مکان برای رسیدن به آرام بخشترین موجود عالم است، اعتکاف یک ایستگاه بازنگری و تجدیدنظر در پیشینه خود با توبه و استغفار است.
اعتکاف فرصت خوبی برای رسیدن به احسن الحال
وی افزود: ایام اعتکاف فرصتی طلایی برای محاسبه سود و زیان روزهای گذشته عمر انسان در شناسایی قوتها، ضعفها، ترسیم وضعیت بهتر و تصمیم جدی برای رفع نقاط ضعف و استفاده بیشتر از نقاط قوت است و تحول به احسن الحال که در دعای آغاز سال شمسی خوانده میشود در واقع اعتکاف فرصت خوبی برای رسیدن به احسن الحال است.
حجتالاسلام حیدری مهذب با اشاره به اینکه اعتکاف فرصت ویژه برای تدبر در عهدنامه الهی است، خاطرنشان کرد: در احادیث سفارش شده که در این ایام قرآن بسیار تلاوت شود در روایتی از امام سجاد(ع) میفرمایند: « قرآن عهد الله بنده است و هر وقت قرآن را گشودید حداقل 50 بند از این پیماننامه الهی را مرور کنید» به همین دلیل اعتکاف فرصتی ویژه برای تدبر در این عهد نامه الهی است.
وی ابراز کرد: در کتاب المراقبات گفته شده که اعتکاف تمرین توجه و تعظیم به معبود در اجتماع عابدان است که این امر نقطه مقابل غیر متشرعین از جمله بوداییهاست که از اجتماع با خلوت کردن و گوشهگیری در جمع عابدان کاملا فاصله میگیرند.
این ارزیاب پژوهشگاه جامعهالمصطفی یادآور شد: ارتباط همسران از جمله محرمات برای معتکف است زیرا که اعتکاف ترک شهوات جنسی برای درک لذتهای معنوی است و دوری کردن از مجادله و مناقشه در امور دنیایی برای رسیدن به امور مجامله و زیبا عمل کردن است.
وی عنوان کرد: میتوان حرام بودن داد و ستد برای معتکف را اینگونه تعبیر کرد که اعتکاف ترک داد و ستدهای جزیی با خلق برای احیا تجارت کلان با خالق است همچنین اعتکاف عمل مستحبی است که پیغمبر اکرم(ص) تنها به بیان آن توصیه نکردهاند، بلکه خودشان ده روز آخر ماه مبارک رمضان را معتکف میشدند به گونهای که در یکسال معتکف نشدند، قضای آن را به جا آوردند و همواره از سوی بزرگان دین نیز توصیه شده که اگر بخواهید فضیلت این عمل کامل روشن شود باید به اجزاء آن توجه شود که روزه یکی از اجزاء آن است.
اعتکاف فرصتی برای رهیدن از خسرانها است
حجتالاسلام حیدری مهذب ابراز کرد: اعتکاف فرصتی برای رهیدن از خسرانهایی است که در سوره عصر بیان شده و میخواهد خود را از امور نامطلوب و ناخوشایند مسیر زندگی نجات دهد باید از این فرصتهایی که خداوند در اختیار انسان قرار داده به خوبی استفاده کنید که راهی برای اصلاح گذشته و یافتن نیرویی تازه برای آینده اعتکاف است.
حجتالاسلام والمسلمین حمیدرضا طالقانی ورکشی، مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان نیز در گفتوگو با ایکنا گفت: اعتکاف در لغت به معنای توقف و ماندن در جایی و در اصلاح به معنی توقف و ماندن در مسجد، البته در هر مسجدی امکانپذیر نیست و این توقف و ماندن در مسجد باید توقف سه روزه همراه با اجرای آداب و احکام خاص باشد.
وی افزود: هچنین تاریخچه اعتکاف که یکی از سنتهای دیرینه الهی است به عصر حضرت ابراهیم(ع) برمیگردد، در قرآن کریم در آیه 125 سوره بقره خداوند به حضرت ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) دستور میدهد که خانه خدا را جهت معتکفین پاکیزه و آماده کنند.
فلسفه اصلی اعتکاف در خودسازی و رجوع به خود است
حجتالاسلام طالقانی ورکشی بیان کرد: از آیات فوق چنین مستفاد میشود که اعتکاف سنت دیرینه الهی است، فلسفه اصلی اعتکاف در خودسازی و رجوع به خود است که در احکام آن این امر به خوبی مشاهده میشود، برای مثال جدل کردن به امور مادی و دنیایی، استفاده از عطر و ... طی این سه روز حرام برشمرده شده است.
مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان عنوان کرد: چرا که معتکف در این حداقل سه روزی که در خانه خدا معتکف میشود قدری فرصت پیدا میکند تا با خداوند ارتباط برقرار کند و به خود رجوع کند آلودگیها و کدورتهایی که در وجودش نشسته را با انجام اعمال شبانه روزی اعتکاف شست و شو دهد.
وی ادامه داد: مدت اعتکاف حداقل سه روز است و در فقه دو روز نخست مستحب و روز سوم واجب است، میتوان به آن سه روز، سه روز اضافه شود در سنت حضرت رسول اکرم(ص) مشاهده میشود که ایشان دهه آخر ماه مبارک رمضان را معتکف میشدند.
این استاد حوزه بیان کرد: باید زمانی که فرد وارد اعتکاف و از آن خارج میشود تفاوتی در وجودش ایجاد شده باشد، این امر را در گریههای شوق معتکفین هنگام خداحافظی از اعتکاف میتوان مشاهده کرد که در روز سوم پس از انجام اعمال امداوود مناجاتهای پایانی افراد نمیخواهند از این فضا جدا شوند در فراغ از این فضا اشک شوق میریزند.
تغییر دیدگاه معتکفین در هنگام خروج از اعتکاف
حجتالاسلام طالقانی ورکشی اضافه کرد: این امر و گریه و اشک نشاندهنده این است که این سه روز در افراد بسیار تأثیرگذار است و میتواند افراد را متغیر کند، بسیار مشاهده شده که برخی از افراد قبل از ورود به اعتکاف نگاه متفاوتی به عالم هستی و دین داشتهاند و هنگامی که در فضای اعتکاف قرار میگیرند جهانبینی الهی آنها کاملا تغییر میکند و این امر در رفتار آنها و عمل به واجبات مشهود است.
وی با بیان اینکه اصل اعتکاف در ماه مبارک رمضان است و اختصاصی به ماه رجب ندارد، تصریح کرد: دهه اخر ماه مبارک رمضان سپس ایامالبیض رجب و بعد در ایام همه ماهها این امر امکانپذیر است اینکه در سطح جامعه اعتکاف در ماه رجب پررنگ است به دلیل تأکیداتی است که در روایات متعدد در این زمینه شده است البته برگزاری اعتکاف در دهه آخر ماه مبارک رمضان به خوبی احیا شده است.
مسئول نهادنمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه آزاد اسلامی همدان عنوان کرد: اعتکاف اختصاص به اسلام ندارد راجع به حضرت موسی حضرت مریم آل عمرایه آیه 37 جزییات متفاوت است ولی اصل اعتکاف از اصول دینی است که در همه ادیان سابقه دارد اما تفاوت اعتکاف در اسلام با اعتکاف در تصوف این است که در اسلام موضوعی با عنوان رهبانیت وجود ندارد به این معنا که انسان به طورکل و در تمام عمر از جامعه و زندگی اجتماعی بریده شود در اسلام مردود است.
گزارش از مریم بیگدلو
