ذائقه مخاطبان ایران بیشتر به سوگوارهها متمایل است
گروه هنر: براساس یک باور سنتی، جوامع ایرانی بیشتر از اینکه برای مباحث سرورآفرین و فرحبخش تمایل نشان دهند، برای سوگوارهها و اقامه عزا اهمیت قائل هستند؛ حاکم شدن چنین تفکری در عرصههای گوناگون فرهنگی و هنری از جمله هنر نمایش موجب شده است تا رغبت بیشتری به تولید آثار تراژیک متأثر از وقایع مصیبتبار تاریخ اسلام داشته باشیم.
سیدجواد روشن، نویسنده و کارگردان تئاتر در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) گفت: در ریشهیابی این مسئله که چرا هر بار صحبت از تولید و اجرای نمایشهای مناسبتی و دینی میشود فوراً وجه تراژیک و سوگواره آن به ذهن تولیدکننده و همچنین مخاطب متبادر میشود، میتوان از چند بُعد به این موضوع نگاه کرد و آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
وی ادامه داد: در وهله نخست باید موضوع را از جنبه جامع تاریخی و فرهنگی مورد مداقه قرار داد و آن اینکه معلوم نیست از چه زمانی این موضوع مصطلح شده است که جامعه ایرانی بیشتر از اینکه به وجوه شاد و فرحبخش در زندگی خود فکر کند و به آن بپردازد، ذائقه فرهنگی سوگمدارانه دارد.
مدیر دفتر پژوهش و مطالعات مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری تصریح کرد: مصداق چنین تفکری را به وضوح میتوان در رفتارهای اجتماعی مشاهده کرد. به طور مثال به غیر از برخی شهرستانها و روستاهای کشور که حتی برای جشن عروسی زمان طولانی چند روزه را با انواع و اقسام برنامههای آئینی و سنتی شاد در نظر میگیرند، عموم مردم زمانی را که برای ایام شاد خود مشخص میکنند بسیار کوتاه است، اما از آن سو شاهد هستیم که مثلاً برای سوگواری و عزای از دست رفتن عزیزان خود مدتها به مویه و زاری میپردازند.
این کارشناس و مدیر تئاتری در ادامه گفت: حاکم شدن چنین تفکری در جامعه، حتی در اوقات رسمی جوامع ایرانی نیز سایه انداخته است، به شکلی که با مراجعه به تقویم رسمی کشور شاهد هستیم از آنجا که بیشتر تمایل به اقامه عزا داریم ترجیح میدهیم ایام شهادت و عزاداری اهل بیت(ع) تعطیل باشد تا اینکه در اعیاد ملی و مذهبی اوقات فراغتی داشته باشیم.
روشن افزود: حتی ما برای روزهای عزاداری مذهبی نیز یک دوره زمانی نسبتاً طولانی را در نظر میگیریم، مثلا محرم و صفر یک فرصت دو ماهه برای عزاداری در مورد مصائب اهل بیت(ع) و شهادت امام حسین(ع) است و یا در ایام فاطمیه، دو دهه برای شهادت حضرت فاطمه(س) برنامههای مخصوص در نظر میگیریم؛ در حالی که میتوان برای ایامی همچون ماه رجب و شعبان با حجم بالای ایام شادی و اعیاد واقع شده در آن نیز دوره زمانی با برگزاری انواع برنامههای فرهنگی و هنری را تدارک دید.
وی تأکید کرد: از آنجا که روزگار شادی و فرح در جامعه مسلمان ایرانی کوتاه است و از آن طرف دورههای زمانی نسبتاً طولانی را برای اقامه عزا در نظر میگیریم و با توجه به اینکه برای اهالی هنر و به ویژه هنر فاخر نمایش ایدهآل آن است که شاهد اجرای اثر نمایشی خود که با صرف ماهها تمرین و ممارست آن را آماده کردهاند، به دفعات و طی روزهای متمادی باشند، بنابراین ایام عزا و سوگواری زمان بهتری برای تولید و اجرای تئاتر دینی است.
این کارگردان تئاتر گفت: نکته دیگری که باید به آن توجه کرد اینکه در حوزه مدیریت سالنهای نمایشی، دوستان مسئول برای ایام عزاداری معمولاً با محدودیتی از نظر محتوای نمایشهای تولید شده مواجه هستند، از این رو اغلب آثار مذهبی با رویکرد عزا و سوگ ویژه این ایام خاص تولید و اجرا میشود؛ این در حالی است که چنین محدودیتی از نظر محتوای نمایشی در سایر ایام سال به ویژه اعیاد نداریم؛ در حالی که میتوان علاوه بر تولید و اجرای نمایشهای متفرقه در این ایام، درصدی از حجم تولیدات را به آثار فرحبخش با زمینه و حال و هوای دینی و مذهبی اختصاص داد.
