ولنگاری فرهنگی؛ محصول غفلت در مبانی نظری فرهنگ
گروه اندیشه: ابراهیم عباسی، یکی از فعالان فرهنگی استان فارس با یادآوری اینكه جایگاه دین از مباحث مهم در مقوله فرهنگ است، گفت: وقتی جامعهای دیندار تلقی میشود، باید عملكرد آن نیز در قالب ارزشها و ضد ارزشهای دینی تعریف شود، در غیر اینصورت ولنگاری فرهنگی رخ داده است.
ابراهیم عباسی، مدیر مركز فضای مجازی سپاه فجر فارس در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایكنا) از فارس، به تعریفی از واژه فرهنگ پرداخت و گفت: اساساً فرهنگ تعاریف بسیار متعددی دارد و تقریباً هر كدام از صاحبنظران در حوزههای جامعهشناسی و علوم انسانی، فرهنگ را از دیدگاههای مختلف تعریف كردهاند اما آن چیزی كه در بحث فرهنگ در میان صاحبنظران اشتراك نظر هست، این است كه فرهنگ دربرگیرنده مجموعهای از اعتقادات، ارزشها، اخلاق و بایدها و نبایدهایی است كه در یك جامعه پذیرفته شده است.
وی، آداب و رسوم و سنتها یا به اصطلاح، عرفی كه در جامعه تعریف شده را از دیگر موارد تعریف فرهنگ عنوان كرد و افزود: اساساً این مفاهیم بهعنوان شالوده فرهنگ تلقی میشوند و كسانی كه با این نوع از نگرشها وارد عمل میشوند بهعنوان افراد با فرهنگ تلقی میشوند و برعكس كسانی كه از این نوع پارامترها تخطی كنند، بهعنوان عنصر بی فرهنگ یا كسی كه آن فرهنگ را رعایت نكرده است، شناخته میشود.
اشاره به تعریف دینداری
عباسی با یادآوری اینكه جایگاه دین و ایدئولوژی یكی از مباحث مهم در مقوله فرهنگ است، ادامه داد: ما دین را بهعنوان باورهای قلبی و رفتارهای عملی كه مناسب با اعتقادات و ایدئولوژی است میدانیم و كسی كه مرتبط با این اعتقادات است، دیندار تلقی میگردد، به عبارت دیگر یك فرد دیندار بر اساس باورهای قلبی خود یك رفتار مشخصی دارد كه در حوزه دین تعریف شده است.
این مدرس دانشگاه با تأكید بر اینكه دین، یك بخش اساسی در حوزه فرهنگ است، افزود: برخی معتقدند كه فرهنگ زیرمجموعه دین و متأثر از آن است. گاهی بخشهایی از فرهنگ الزاماً مرتبط با دین نیست اما دین مبین اسلام برنامه ای کلان و جامع برای سبک زندگی و نگرش و فرهنگ دارد.
وی ادامه داد: در تعریفی كه برای فرهنگ ارائه شد، بخشهایی از فرهنگ الزاماً مرتبط با دین نیست و حتی دین درباره آن نیز تكلیفی مشخص نكرده است و در حقیقت یك سری سنتها و آداب و رفتاری هستند كه ممكن است حتی رفتارهای خوبی باشد و صرفاً و الزاماً هم در دین به آن اشاره نشده باشد.
عباسی در ادامه به هشدارهای مقام معظم رهبری درباره ولنگاری فرهنگی اشاره كرد و گفت: با این تعریف فرهنگ، اگر بخواهیم درباره ولنگاری فرهنگی صحبت كنیم، یك نگاه این است كه وقتی جامعهای دین دارد و دیندار تلقی میشود، اصولاً باید رفتارها و عملكرد آن جامعه نیز در قالب بایدها و نبایدها، ارزشها و ضد ارزشهای دینی تعریف شود و در غیر اینصورت ولنگاری فرهنگی رخ داده است.
ضرورت توجه به بایدها و نبایدهای دینی
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به اینكه اكثریت ملت ایران مسلمان هستند، گفت: در كشور ما دین اسلام به عنوان دین رسمی تلقی میشود و با وجودی كه پیروان آیینهای یهودی و مسیحی هم در كشور وجود دارند اما چون اكثریت مردم مسلمان هستند، این دین به عنوان دین رسمی كشور محسوب میشود و ارزشها و هنجارهای جامعه نیز با آموزههای اسلامی تنظیم میشود.
بروز ولنگاری فرهنگی باعث ایجاد تضاد در جامعه خواهد شد
وی اظهار كرد: زمانی كه مسئولان، صاحبنظران، مردم و حتی فرد فرد جامعه نسبت به یكسری از بایدها و نبایدها و ارزشها و ضد ارزشهای دینی و فرهنگی توجهی نمیكنند، ولنگاری فرهنگی رخ میدهد یعنی بیتوجهی و رها شدن از بایدهای دین رخ میدهد كه قطعاً این مسئله به یك تشتت و آنارشیسمی منتهی میشود كه به بسیاری از قواعد فرهنگ و دین بیتوجهی میشود و جامعه هم دچار تضاد و پارادوكس در مباحث خودش خواهد شد.
عباسی، تهاجم فرهنگی غرب را در این زمینه یادآور شد و گفت: دقیقاً نقش غرب را در همین فضا میتوان تعریف كرد به نحوی كه غربیها با رسانههایی كه در اختیار دارند اعم از ماهواره، اینترنت، تلفن همراه و شبكههای اجتماعی تلاش میكنند تا ارزشهای دینی و مذهبی ما را در كشور منسوخ كنند.
غربیها تلاش میكنند در بایدها و نبایدهای دین دخالت كنند
عضو قرارگاه فرهنگی غدیر فارس، عفاف و حجاب، محدودیتهای ارتباطی بین زن و مرد، سبك زندگی و غیره را از جمله مواردی برشمرد كه غربیها درصدد تغییر و یا از بین بردن آن هستند و ادامه داد: غربیها در این حوزهها تلاش می کنند تا در بایدها و نبایدهای دینی دخالت كنند كه متأسفانه در این عرصه برخی دخالتهای آنها موفقیتآمیز بوده و حتی توانستند بخشهایی از جامعه ما را به این سمت هدایت كنند و ذائقه مردم را تغییر دهند.
وی بیان كرد: این اقدامات غرب از سوی دستگاههای فرهنگی مورد بیتوجهی واقع شده است و دچار ولنگاری فرهنگی هستند و همچنین مشاهده میكنیم كه بعضاً افرادی هستند كه علیرغم اینكه ادعای دینداری دارند اما رفتارهایی مغایر با بایدها و نبایدهای دینی و حوزه فرهنگی دارند و این یك بخشی از اثرپذیری از هجوم فرهنگی دشمنان است.
ضعف بنیانهای اعتقادی از عوامل ایجاد ولنگاری فرهنگی است
عباسی با بیان اینكه این مسئله عوامل دیگری هم دارد، ضعف بنیانهای اعتقادی را یكی دیگر از این عوامل برشمرد و افزود: بخشهایی از ولنگاری فرهنگی به ضعف بنیانهای فكری و اعتقادی باز میگردد كه در اینجا حوزههای علمیه و عالمان دینی باید یك حركت بسیار مؤثرتر و روزآمد و به روز داشته باشند تا بتوانند پایههای اعتقادی و دینی مردم را به نحوی استحكام بخشند و تقویت كنند كه فرهنگ و ارزشهای مردم با وزیدن یك باد ملایم نظیر القائات حوزه جنگ نرم، شبهات، یا حتی یك عكس نوشته دچار تزلزل نشود.
مدیر مركز فضای مجازی سپاه فجر فارس در ادامه یكی از مشكلات حوزه فرهنگی كشورمان را تعدد متولیان دانست و گفت: متولیان فرهنگی متعدد اگرچه در جایگاه خودش میتواند مثبت باشد اما این تعدد باعث میشود تا هر دستگاهی نگاه منحصر به فرد داشته باشد و از یک دریچه محدود به موضوع فرهنگ نگاه کند.
لزوم ورود دستگاههای مذهبی به تمام مناسبتهای فرهنگی
وی به ارائه مثالی در این باره پرداخت و بیان كرد: به عنوان مثال برخی از مراسم و مناسبتها توسط یك متولی خاصی اداره میشود مثلاً نگاه سازمان تبلیغات به مراسم انقلابی و مذهبی یك نگاه خاص و مشخص است كه مشاهده میكنیم این سازمان خودشان را مقید میدانند كه در آن حوزه عمل كند اما میبینیم در مناسبتهای دیگر سازمان تبلیغات یا اداره اوقاف خودش را آنچنان متولی مستقیم در یك مناسبت نمیداند و دستگاههای دیگری در این زمینه ورود پیدا میكنند.
وی گفت: با توجه به اینكه عرصه فرهنگ بسیار گسترده است، طبیعتاً نیازمند تعامل و همراهی و وحدت فرماندهی است به نحوی كه همه این نگاهها باید در یك مجموعهای جمع شود و آن مجموعه بتواند یك مدیریت كلان داشته باشد و تعریف و تقسیم وظیفه كند و البته پیامدمحور هم عمل كند چه بسا كه دستگاهها عملیات و اقدامات پراكنده و متعدد در حوزههای مختلف فرهنگی انجام میدهند اما پیامدها و خروجیهای مشخصی ندارند.
راهاندازی قرارگاه فرهنگی یک ضرورت است
عباسی، نقش قرارگاههای فرهنگی را در این زمینه یادآور شد و گفت: ضرورت دارد تا دستگاههای فرهنگی به خصوص در استان فارس با توجه به وسعتی كه دارد، به این موارد توجه كنند و از نظریه قرارگاههای فرهنگی كه مقام معظم رهبری سالهاست بر آن تأكید دارند، استفاده كنند چرا كه متولیان فرهنگی در مجموعهای نظیر قرارگاه فرهنگی با یكدیگر متفقالقول خواهند شد.
وی، آداب و رسوم و سنتها یا به اصطلاح، عرفی كه در جامعه تعریف شده را از دیگر موارد تعریف فرهنگ عنوان كرد و افزود: اساساً این مفاهیم بهعنوان شالوده فرهنگ تلقی میشوند و كسانی كه با این نوع از نگرشها وارد عمل میشوند بهعنوان افراد با فرهنگ تلقی میشوند و برعكس كسانی كه از این نوع پارامترها تخطی كنند، بهعنوان عنصر بی فرهنگ یا كسی كه آن فرهنگ را رعایت نكرده است، شناخته میشود.
اشاره به تعریف دینداری
عباسی با یادآوری اینكه جایگاه دین و ایدئولوژی یكی از مباحث مهم در مقوله فرهنگ است، ادامه داد: ما دین را بهعنوان باورهای قلبی و رفتارهای عملی كه مناسب با اعتقادات و ایدئولوژی است میدانیم و كسی كه مرتبط با این اعتقادات است، دیندار تلقی میگردد، به عبارت دیگر یك فرد دیندار بر اساس باورهای قلبی خود یك رفتار مشخصی دارد كه در حوزه دین تعریف شده است.
این مدرس دانشگاه با تأكید بر اینكه دین، یك بخش اساسی در حوزه فرهنگ است، افزود: برخی معتقدند كه فرهنگ زیرمجموعه دین و متأثر از آن است. گاهی بخشهایی از فرهنگ الزاماً مرتبط با دین نیست اما دین مبین اسلام برنامه ای کلان و جامع برای سبک زندگی و نگرش و فرهنگ دارد.
وی ادامه داد: در تعریفی كه برای فرهنگ ارائه شد، بخشهایی از فرهنگ الزاماً مرتبط با دین نیست و حتی دین درباره آن نیز تكلیفی مشخص نكرده است و در حقیقت یك سری سنتها و آداب و رفتاری هستند كه ممكن است حتی رفتارهای خوبی باشد و صرفاً و الزاماً هم در دین به آن اشاره نشده باشد.
عباسی در ادامه به هشدارهای مقام معظم رهبری درباره ولنگاری فرهنگی اشاره كرد و گفت: با این تعریف فرهنگ، اگر بخواهیم درباره ولنگاری فرهنگی صحبت كنیم، یك نگاه این است كه وقتی جامعهای دین دارد و دیندار تلقی میشود، اصولاً باید رفتارها و عملكرد آن جامعه نیز در قالب بایدها و نبایدها، ارزشها و ضد ارزشهای دینی تعریف شود و در غیر اینصورت ولنگاری فرهنگی رخ داده است.
ضرورت توجه به بایدها و نبایدهای دینی
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به اینكه اكثریت ملت ایران مسلمان هستند، گفت: در كشور ما دین اسلام به عنوان دین رسمی تلقی میشود و با وجودی كه پیروان آیینهای یهودی و مسیحی هم در كشور وجود دارند اما چون اكثریت مردم مسلمان هستند، این دین به عنوان دین رسمی كشور محسوب میشود و ارزشها و هنجارهای جامعه نیز با آموزههای اسلامی تنظیم میشود.
بروز ولنگاری فرهنگی باعث ایجاد تضاد در جامعه خواهد شد
وی اظهار كرد: زمانی كه مسئولان، صاحبنظران، مردم و حتی فرد فرد جامعه نسبت به یكسری از بایدها و نبایدها و ارزشها و ضد ارزشهای دینی و فرهنگی توجهی نمیكنند، ولنگاری فرهنگی رخ میدهد یعنی بیتوجهی و رها شدن از بایدهای دین رخ میدهد كه قطعاً این مسئله به یك تشتت و آنارشیسمی منتهی میشود كه به بسیاری از قواعد فرهنگ و دین بیتوجهی میشود و جامعه هم دچار تضاد و پارادوكس در مباحث خودش خواهد شد.
عباسی، تهاجم فرهنگی غرب را در این زمینه یادآور شد و گفت: دقیقاً نقش غرب را در همین فضا میتوان تعریف كرد به نحوی كه غربیها با رسانههایی كه در اختیار دارند اعم از ماهواره، اینترنت، تلفن همراه و شبكههای اجتماعی تلاش میكنند تا ارزشهای دینی و مذهبی ما را در كشور منسوخ كنند.
غربیها تلاش میكنند در بایدها و نبایدهای دین دخالت كنند
عضو قرارگاه فرهنگی غدیر فارس، عفاف و حجاب، محدودیتهای ارتباطی بین زن و مرد، سبك زندگی و غیره را از جمله مواردی برشمرد كه غربیها درصدد تغییر و یا از بین بردن آن هستند و ادامه داد: غربیها در این حوزهها تلاش می کنند تا در بایدها و نبایدهای دینی دخالت كنند كه متأسفانه در این عرصه برخی دخالتهای آنها موفقیتآمیز بوده و حتی توانستند بخشهایی از جامعه ما را به این سمت هدایت كنند و ذائقه مردم را تغییر دهند.
وی بیان كرد: این اقدامات غرب از سوی دستگاههای فرهنگی مورد بیتوجهی واقع شده است و دچار ولنگاری فرهنگی هستند و همچنین مشاهده میكنیم كه بعضاً افرادی هستند كه علیرغم اینكه ادعای دینداری دارند اما رفتارهایی مغایر با بایدها و نبایدهای دینی و حوزه فرهنگی دارند و این یك بخشی از اثرپذیری از هجوم فرهنگی دشمنان است.
ضعف بنیانهای اعتقادی از عوامل ایجاد ولنگاری فرهنگی است
عباسی با بیان اینكه این مسئله عوامل دیگری هم دارد، ضعف بنیانهای اعتقادی را یكی دیگر از این عوامل برشمرد و افزود: بخشهایی از ولنگاری فرهنگی به ضعف بنیانهای فكری و اعتقادی باز میگردد كه در اینجا حوزههای علمیه و عالمان دینی باید یك حركت بسیار مؤثرتر و روزآمد و به روز داشته باشند تا بتوانند پایههای اعتقادی و دینی مردم را به نحوی استحكام بخشند و تقویت كنند كه فرهنگ و ارزشهای مردم با وزیدن یك باد ملایم نظیر القائات حوزه جنگ نرم، شبهات، یا حتی یك عكس نوشته دچار تزلزل نشود.
مدیر مركز فضای مجازی سپاه فجر فارس در ادامه یكی از مشكلات حوزه فرهنگی كشورمان را تعدد متولیان دانست و گفت: متولیان فرهنگی متعدد اگرچه در جایگاه خودش میتواند مثبت باشد اما این تعدد باعث میشود تا هر دستگاهی نگاه منحصر به فرد داشته باشد و از یک دریچه محدود به موضوع فرهنگ نگاه کند.
لزوم ورود دستگاههای مذهبی به تمام مناسبتهای فرهنگی
وی به ارائه مثالی در این باره پرداخت و بیان كرد: به عنوان مثال برخی از مراسم و مناسبتها توسط یك متولی خاصی اداره میشود مثلاً نگاه سازمان تبلیغات به مراسم انقلابی و مذهبی یك نگاه خاص و مشخص است كه مشاهده میكنیم این سازمان خودشان را مقید میدانند كه در آن حوزه عمل كند اما میبینیم در مناسبتهای دیگر سازمان تبلیغات یا اداره اوقاف خودش را آنچنان متولی مستقیم در یك مناسبت نمیداند و دستگاههای دیگری در این زمینه ورود پیدا میكنند.
وی گفت: با توجه به اینكه عرصه فرهنگ بسیار گسترده است، طبیعتاً نیازمند تعامل و همراهی و وحدت فرماندهی است به نحوی كه همه این نگاهها باید در یك مجموعهای جمع شود و آن مجموعه بتواند یك مدیریت كلان داشته باشد و تعریف و تقسیم وظیفه كند و البته پیامدمحور هم عمل كند چه بسا كه دستگاهها عملیات و اقدامات پراكنده و متعدد در حوزههای مختلف فرهنگی انجام میدهند اما پیامدها و خروجیهای مشخصی ندارند.
راهاندازی قرارگاه فرهنگی یک ضرورت است
عباسی، نقش قرارگاههای فرهنگی را در این زمینه یادآور شد و گفت: ضرورت دارد تا دستگاههای فرهنگی به خصوص در استان فارس با توجه به وسعتی كه دارد، به این موارد توجه كنند و از نظریه قرارگاههای فرهنگی كه مقام معظم رهبری سالهاست بر آن تأكید دارند، استفاده كنند چرا كه متولیان فرهنگی در مجموعهای نظیر قرارگاه فرهنگی با یكدیگر متفقالقول خواهند شد.
