«خانواده محوری»؛ پیام روز مباهله
گروه اجتماعی: اسقف نجران وقتی دید پیامبر(ص) فقط خانوادهاش را به همراه آورده است با توجه به اینکه میدانست اگر این خانواده از خداوند بخواهند که آسمان به زمین فرود آید به طور یقین این اتفاق میافتد و بر حقانیت آنان آگاه بود از مباهله انصراف داد.
مباهله از ریشه «بهل»و بر وزن مُفاعِلَة است، این کلمه از نظر لغت سه معنا رها نمودن و به خود وا گذاشتن را دارد، و در معناى اصطلاحى آن زمانى که دو یا چند نفر بر سر مسئلهاى اختلاف نظر داشته باشند و هیچ کدام حاضر نباشند نظریه طرف مقابل را بپذیرند، در یک جا جمع مىشوند و به درگاه خداوند تضرع مىکنند و از خداوند مىخواهند که آن کس را که بر باطل است رسوا نموده و مورد لعن و مجازات خویش قرار دهد.
مباهله پیامبر با (ص)مسیحیان نجران، در روز بیست وچهارم ذی الحجّه سال دهم هجری اتفاق افتاد. پیامبر اکرم(ص)طی نامهای ساکنان مسیحی نجران را به آیین اسلام دعوت کرد. مردم نجران که حاضر به پذیرفتن اسلام نبودند نمایندگان خود را به مدینه فرستادند و پیامبر (ص)آنان را به امر خدا به مباهله دعوت کرد.
وقتی هیئت نمایندگان نجران، وارستگی پیامبر (ص) را مشاهده کردند، از مباهله خودداری کردند. ایشان خواستند تا پیامبر (ص)اجازه دهد تحت حکومت اسلامی در آیین خود باقی بمانند، در این خصوص در قرآن آمده است:«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ؛ هرگاه بعد از علم و دانشی که به تو رسیده (باز) کسانی با تو به محاجه و ستیز برخیزند، به آن ها بگو: بیایید! ما فرزندان خود را دعوت می کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت می نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت می کنیم و شما هم از نفوس خود؛ آن گاه مباهله می کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار می دهیم.»( آل عمران/ آیه61)
مسیحیان از مباهله انصراف دادند
نمایندگان نجران با دیدن این وضع، بیدرنگ وارد شور شدند و به اتفاق آرا تصویب کردند که هرگز وارد مباهله نشوند و هر سال مبلغی را به عنوان «جزیه» به حکومت اسلامی بپردازند، پیامبر(ص) نیز درخواست آنان را پذیرفت و قرار گذاشتند که مردم نجران نیز از مزایای حکومت اسلامی برخوردار گردند؛ در این هنگام پیامبر (ص) فرمود: «عذاب سایه شوم خود را بر سر نمایندگان نجران گسترده بود و اگر از در مباهله وارد میشدند، صورت انسانی خود را از دست داده و با آتشی که در بیابان بر افروخته میشد، میسوختند و دامنه عذاب به سرزمین نجران هم کشیده میشد».
در همان مکان، مسجدی به نام مسجد مباهله، یا مسجد الاجابه است، این مسجد در فاصله 300 متری شمال شرقی بقیع واقع شده و هرگاه مردم مدینه بنای خواندن نماز باران دارند، به مسجد الاجابه رفته، نماز باران میخوانند.
مباهله، سند عظمت اهل بیت(ع) است
مفسران و محدثان شیعه و سنی تصریح کردهاند که پیامبر گرامی اسلام تنها کسانی را که همراه خود برای مباهله برد: فرزندانش، حسن و حسین(ع)(أبناءنا) و دخترش فاطمه(ع) (نساءنا) و از میان مردان تنها علیبن ابی طالب(ع)(أنفسنا) بودند.
شهید قاضی نوراله شوشتری، در کتاب شریف «احقاق الحق»، اتفاق نظر مفسران را د راین باره بیان میکند؛ سپس آیة الله مرعشی نجفی (ره) در پاورقی این کتاب، از حدود شصت نفر از بزرگان عامه نقل می کند که معتقدند آیه مباهله در شأن و منزلت اهل بیت پیامبر(ص) نازل شده است، برای مثال مسلم بن حجاج در صحیح خود که دومین صحیح از صحاح ششگانه عامه است مینویسد: «معاویه به سعد وقاص گفت: چرا علی را دشنام نمیگوئی؟ پاسخ گفت: به دلیل سه ویژگی که علی داشت و من آرزو میکنم که یکی از آنها را دارا بودم؛ یکی از آنها این بود که چون آیه مباهله نازل شد، پیامبر تنها از فاطمه و حسن و حسین و علی دعوت کرد، وقتی همگی جمع شدند، فرمود: اللهم هؤلاء اهلی؛ خداوندا ایشان اهل بیت(ع) من هستند.» لذا داستان مباهله گواه بزرگی بر فضیلت و برتری این خانواده است.
پیام مباهله چیست؟
در واقع پیامبر (ص) فقط علی(ع) و فاطمه(س) و حسن(ع) و حسین(ع) را اهل بیت(ع) خودشان میدانستند و میتوان حتی اینگونه برداشت کرد که از آنجا که پیامبر اکرم(ص) در روز عید غدیر خم نیز اسامی دوازدهگانه امامان بعد از خودشان را نام بردند در واقع نزدیکترین افراد به پیامبر همین سلاله پاک امامت هستند. این درحالی است که در آن زمان خیلی از صحابه پیامبر(ص) نیز از یاران وفادار ایشان بودند اما با توجه به آیه مباهله مراد از اَنفُسَنَا، نِسَاءَنَاو اَبنَاءَنَا که جان پیامبر اکرم (ص) هستند همان علی بن ابیطالب و فاطمه و حسنین است.
مباهله حکم عمومی است یا فقط به پیامبر اکرم(ص) اختصاص دارد؟
هرکس حق نفرین کردن را دارد و در واقع مباهله برای اثبات حقانیت اهل بیت(ع) توسط پیامبر(ص) انجام شد و این امر دستور الهی بود، پیامبر از جانب خودش اقدام به امر مباهله نکرد و اگر آیه نازل نمیشد شاید هیچوقت پیامبر اکرم(ص) چنین کاری را نمیکرد و این دستور پروردگار بود و از سویی در قرآن هم نیامده هر گروهی که باهم اختلاف داشتند، مباهله کنند و این خاص پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت ایشان است.
پی نوشتها:
-فرهنگ جامع عربی، فارسی، ماده «بهل»؛ فرهنگ دانشگاهی، ترجمه المنجد الابجدی، ماده ی «بهل».
-: تفسیر نمونه، ج2، ص438.
- یاقوت حموی در معجم البلدان، ج5، ص267ـ266، علل گرایش آنان را به آیین مسیح بیان کرده است.
-در برخی نقلها آمده است که پیامبر دست حسن و حسین را گرفته بود و فاطمه به دنبال پیامبر و علی(علیه السلام) پشت سر وی حرکت می کرد. ر.ک: منشور جاوید،، ج7، ص101.
- بحار الانوار، ج21، ص285 به بعد.
- صحیح مسلم، ج7، ص120.
- اصول کافی، ج2، ص482.
یادداشت از مریم بیگدلو
مباهله پیامبر با (ص)مسیحیان نجران، در روز بیست وچهارم ذی الحجّه سال دهم هجری اتفاق افتاد. پیامبر اکرم(ص)طی نامهای ساکنان مسیحی نجران را به آیین اسلام دعوت کرد. مردم نجران که حاضر به پذیرفتن اسلام نبودند نمایندگان خود را به مدینه فرستادند و پیامبر (ص)آنان را به امر خدا به مباهله دعوت کرد.
وقتی هیئت نمایندگان نجران، وارستگی پیامبر (ص) را مشاهده کردند، از مباهله خودداری کردند. ایشان خواستند تا پیامبر (ص)اجازه دهد تحت حکومت اسلامی در آیین خود باقی بمانند، در این خصوص در قرآن آمده است:«فَمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللهِ عَلَی الْکاذِبِینَ؛ هرگاه بعد از علم و دانشی که به تو رسیده (باز) کسانی با تو به محاجه و ستیز برخیزند، به آن ها بگو: بیایید! ما فرزندان خود را دعوت می کنیم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خویش را دعوت می نماییم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت می کنیم و شما هم از نفوس خود؛ آن گاه مباهله می کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار می دهیم.»( آل عمران/ آیه61)
مسیحیان از مباهله انصراف دادند
نمایندگان نجران با دیدن این وضع، بیدرنگ وارد شور شدند و به اتفاق آرا تصویب کردند که هرگز وارد مباهله نشوند و هر سال مبلغی را به عنوان «جزیه» به حکومت اسلامی بپردازند، پیامبر(ص) نیز درخواست آنان را پذیرفت و قرار گذاشتند که مردم نجران نیز از مزایای حکومت اسلامی برخوردار گردند؛ در این هنگام پیامبر (ص) فرمود: «عذاب سایه شوم خود را بر سر نمایندگان نجران گسترده بود و اگر از در مباهله وارد میشدند، صورت انسانی خود را از دست داده و با آتشی که در بیابان بر افروخته میشد، میسوختند و دامنه عذاب به سرزمین نجران هم کشیده میشد».
در همان مکان، مسجدی به نام مسجد مباهله، یا مسجد الاجابه است، این مسجد در فاصله 300 متری شمال شرقی بقیع واقع شده و هرگاه مردم مدینه بنای خواندن نماز باران دارند، به مسجد الاجابه رفته، نماز باران میخوانند.
مباهله، سند عظمت اهل بیت(ع) است
مفسران و محدثان شیعه و سنی تصریح کردهاند که پیامبر گرامی اسلام تنها کسانی را که همراه خود برای مباهله برد: فرزندانش، حسن و حسین(ع)(أبناءنا) و دخترش فاطمه(ع) (نساءنا) و از میان مردان تنها علیبن ابی طالب(ع)(أنفسنا) بودند.
شهید قاضی نوراله شوشتری، در کتاب شریف «احقاق الحق»، اتفاق نظر مفسران را د راین باره بیان میکند؛ سپس آیة الله مرعشی نجفی (ره) در پاورقی این کتاب، از حدود شصت نفر از بزرگان عامه نقل می کند که معتقدند آیه مباهله در شأن و منزلت اهل بیت پیامبر(ص) نازل شده است، برای مثال مسلم بن حجاج در صحیح خود که دومین صحیح از صحاح ششگانه عامه است مینویسد: «معاویه به سعد وقاص گفت: چرا علی را دشنام نمیگوئی؟ پاسخ گفت: به دلیل سه ویژگی که علی داشت و من آرزو میکنم که یکی از آنها را دارا بودم؛ یکی از آنها این بود که چون آیه مباهله نازل شد، پیامبر تنها از فاطمه و حسن و حسین و علی دعوت کرد، وقتی همگی جمع شدند، فرمود: اللهم هؤلاء اهلی؛ خداوندا ایشان اهل بیت(ع) من هستند.» لذا داستان مباهله گواه بزرگی بر فضیلت و برتری این خانواده است.
پیام مباهله چیست؟
در واقع پیامبر (ص) فقط علی(ع) و فاطمه(س) و حسن(ع) و حسین(ع) را اهل بیت(ع) خودشان میدانستند و میتوان حتی اینگونه برداشت کرد که از آنجا که پیامبر اکرم(ص) در روز عید غدیر خم نیز اسامی دوازدهگانه امامان بعد از خودشان را نام بردند در واقع نزدیکترین افراد به پیامبر همین سلاله پاک امامت هستند. این درحالی است که در آن زمان خیلی از صحابه پیامبر(ص) نیز از یاران وفادار ایشان بودند اما با توجه به آیه مباهله مراد از اَنفُسَنَا، نِسَاءَنَاو اَبنَاءَنَا که جان پیامبر اکرم (ص) هستند همان علی بن ابیطالب و فاطمه و حسنین است.
مباهله حکم عمومی است یا فقط به پیامبر اکرم(ص) اختصاص دارد؟
هرکس حق نفرین کردن را دارد و در واقع مباهله برای اثبات حقانیت اهل بیت(ع) توسط پیامبر(ص) انجام شد و این امر دستور الهی بود، پیامبر از جانب خودش اقدام به امر مباهله نکرد و اگر آیه نازل نمیشد شاید هیچوقت پیامبر اکرم(ص) چنین کاری را نمیکرد و این دستور پروردگار بود و از سویی در قرآن هم نیامده هر گروهی که باهم اختلاف داشتند، مباهله کنند و این خاص پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت ایشان است.
پی نوشتها:
-فرهنگ جامع عربی، فارسی، ماده «بهل»؛ فرهنگ دانشگاهی، ترجمه المنجد الابجدی، ماده ی «بهل».
-: تفسیر نمونه، ج2، ص438.
- یاقوت حموی در معجم البلدان، ج5، ص267ـ266، علل گرایش آنان را به آیین مسیح بیان کرده است.
-در برخی نقلها آمده است که پیامبر دست حسن و حسین را گرفته بود و فاطمه به دنبال پیامبر و علی(علیه السلام) پشت سر وی حرکت می کرد. ر.ک: منشور جاوید،، ج7، ص101.
- بحار الانوار، ج21، ص285 به بعد.
- صحیح مسلم، ج7، ص120.
- اصول کافی، ج2، ص482.
یادداشت از مریم بیگدلو
