شناخت فلسفه نهضت حسینی؛ مقدمه اثرگذاری بیشتر عزاداریهای عاشورایی
گروه اندیشه: عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اظهار کرد: با توجه به اینکه عزاداریهای ایام محرم معمولاً به صورت مردمی و خودجوش انجام میشود و دستهها و هیئتهای فراوانی، هر کدام به تناسب تواناییهای خویش در این امر مشارکت میکنند، هر چه شناخت بیشتری از فلسفه نهضت داشته باشند، ارزش و اثر آن مشارکتها بالاتر میرود.
سیدیوسف موسوی محفوظی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران در گفتوگو با خبرگزاری بینالملی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیرامون ویژگیهای عزاداری حقیقی گفت: از مهم ترین مسائلی که باید در عزاداری ها به آن توجه شود و آن را از یاد نبرد، هدف و انگیزه است. با توجه به اینکه نهضت سرور شهیدان حضرت امام حسین(ع) از زمان شروعِ آن و بلافاصله بعد از شهادت آن حضرت و تا به حال به صورت یک جریان ساری و جاری درآمده و تبدیل به یک فرهنگ شده است، لازم است به این مهم توجه شود که برای استمرار و بقای چنین جریان و فرهنگی در آینده، شناسایی هدف و انگیزه عزاداری ضرورت دارد.
وی ادامه داد: لازم است هدف و انگیره نهضت امام حسین(ع) در ذهن عزاداران به صورت یک ارزش والا تثبیت شود و عزاداریها بر اساس آن انجام گیرد و اتفاقاً یکی از عواملی که باعث تثبیت اهداف نهضت امام حسین(ع) شده، همین عزاداریهایی است که هر ساله در ماههای محرم و صفر انجام میگیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران خوزستان بیان کرد: آنچه مسلم است این است که هدف همه عزاداران باید زنده نگه داشتن نهضت یاد شده و استمراربحشی پیامها و دست آوردهای آن باشد و حتماً مراقبتهای لازم بر این امر صورت گیرد که مبادا آن هدف تأمین نشود.
موسوی محفوظی افزود: با عنایت به اینکه عزاداریها معمولاً به صورت مردمی و خودجوش در اماکن مذهبی و غیر مذهبی انجام میشود و دستهها و هیئتهای فراوانی، هر کدام به تناسب تواناییهای خویش در این امر مشارکت میکنند، هر چه شناخت بیشتری از فلسفه نهضت داشته باشند، ارزش و اثر آن مشارکتها هم بالاتر خواهد بود.
نیت عزاداران و آسیب شناسی آن
وی با بیان اینکه عزاداری برای بزرگداشت انقلاب خونین حسینی یکی از شعائر الهی به شمار می آید و مسلماً در ردیف عبادات قرار میگیرد، تأکید کرد: عزاداری برای امام حسین(ع) نیز باید مانند هر عبادتی دیگر با نیّت تقرّب به خداوند سبحان انجام گیرد و عزاداران، هیئتها و دست اندرکاران حسینیهها و تکیهها و صاحبان محافل و برنامههای سوگواری، با همان نیت عبادی و قصد قربت دست به فعالیتهای عزادارانه بزنند و بدانند هر چه در این نیت، خلوص و صداقت بیشتری داشته باشند، اعمالشان نیز در درگاه خداوند مقبولتر و باشکوهتر خواهد بود؛ همانگونه که عکس چنین قضیهای هم صادق است و هر چه نیت آنان خالی از اخلاص و قصد تقرب باشد، عزاداری آنها هم در نزد پروردگار ضعیف و ناچیز است.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: بر این اساس باید گفت هیچ سوگواری و هیچ فعالیتی در این راستا نباید برای ریا و ظاهر سازی و یا به قصد کسب منافع مادی، شخصی و یا گروهی باشد و یا به خاطر دشمنی شخصی یا گروهی و یا علیه فرد یا گروه و یا موارد دیگری از این قبیل صورت گیرد.
وی در توضیح این مطلب تصریح کرد: هر شخص و یا گروهی در اعمال عبادی و مراسم مذهبی هر نیّتی که میکند بین خود و خدای خویش معامله کرده و دیگران که اطلاعی از نیت او ندارند نمیتوانند در باره او نظر خاصی بدهند و یا او را زیر سؤال برده و از او انتقاد کنند؛ به خصوص وقتی که عزاداری او در ظاهر به نحو احسن و به شیوه درستی انجام شود. ولی اگر در یک جا و زمانی مراسمی از سوگواری و عزاداری باشد و ظاهراً هم به خوبی صورت گیرد اما دست اندرکاران و شرکت کنندگان با سوء نیت و یا به قصد دیگری غیر از ارزشهای الهی وارد شده باشند، قطعاً قابل انتقاد و ارزیابی خواهند بود.
موسوی محفوظی افزود: معمول و مرسوم این است که عبادات و شعائر الهی و به ویژه مراسم مربوط به محرم و صفر در ظاهرشان سنجیده میشوند مگر اینکه شائبهای وضعیت ظاهری آنها را مخدوش کرده باشد؛ و این نکته در مثال سادهای تبیین میشود و آن اینکه اگر کسی فرضاً مشغول نماز واجبی باشد و این نماز را به طور صحیحی برگزار کند، بینندگان آن نماز هیچ انتقادی یا عیبی بر آن نمیگیرند؛ اما آن نمازگزار به هنگام ادای نمازش، مشغول خوردن یا نوشیدن شود، طبیعی است چنین نمازی زیر سوال خواهد رفت. همچنین است سوگواریها و مراسم مشابه هرچه بی عیب و شائبه برگزار شود پسندیدهتر خواهد بود.
کیفیت عزاداریها و شناختن آسیبها
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران خوزستان با اشاره به شیوه اجرای مراسم عزاداری گفت: حقیقت این است که همه مناطق مسلمان نشین، اعم از شیعه و یا غیر شیعه که معمولاً در محرم و صفر به عزاداری و سوگواری میپردازند از یک نوع فرهنگ و یا آداب و رسوم برخوردار نیستند و مسلّماً شیوههای اجرای آنها هم یکسان نیست و چه بسا برخی از حرکات انسانی در یک منطقهای کاملا با ارزش و پسندیده به شمار آید؛ در حالیکه همان حرکات در منطقه ای دیگر ضد ارزش و ناپسند تلقی میشود.
این مدرس دانشگاه افزود: به عنوان مثال حرکاتی همچون پریدن و یا انواعی از پریدنها و پایکوبیها، شیوههای متنوع سینهزنی و یا انواع زنجیر زنی و یا حتی قمّه زنی و استفاده از ابزار و آلات زخم کننده بدن و غیره را در حین اجرای مراسم میتوان نام برد. مقبولیت عمومی هرکدام از این موارد در میان مناطق مختلف و فرهنگهای گوناگون یکسان نیست.
وی گفت: در اینجا ممکن است این سؤال مطرح شود و آن اینکه اگر همه برگزارکنندگان مراسم یاد شده، مسلمانند و همه آنان خواهان اجر و ثواب الهی در اجرای آن مراسم باشند اما اجرای مراسم در منطقهای نیک و پسندیده اما در منطقهای دیگر ناپسند باشد چه حالتی خواهد داشت و پاسخ سؤال چه خواهد بود؟ در پاسخ به این سؤال، باید به ملاکها و ضوابط شرعی، عقلانی، منطقی و انسانی رجوع کرد و مسائل عزاداری را با با نگرش وسیع و بدون دخالت دادن تعصّبات و منافع شخصی، گروهی، قومی و غیره به شایستگی مورد ارزیابی قرار داد و نتیجه را تبیین کرد و در صورت نیاز برای یکی از دو طرف و یا هردو، فرهنگ سازی شده و وضعیت صحیح و مورد قبول شرع، عقل و منطق توضیح داده شود.
شعرها و شعارهای عاشورایی
موسوی محفوظی با بیان اینکه مسأله دیگر در مراسم عزاداری سر دادن شعارها، شعرها و عبارات زبانی گوناگون به صورت دکلمه، نوحه خوانی و اجرای مرثیه و ذکر مصبیت است، تصریح کرد: چه بسا نیاز به گفتن نباشد که معمولاً همه یا اکثر آن برنامهها پیش از آنکه به اجرا درآیند در محلی یا مراکز نظارتی به صورت تخصصی مورد بررسی و ارزیابی قرار نمیگیرند و گاهی با همان نارساییها و شائبههایی که دارند از رسانههای عمومی به طور زنده پخش میشوند و حال آنکه ممکن است آسیبهایی داشته باشند و اثرات منفی هم بر جای بگذارند.
وی ادامه داد: در این باره دو نکته بارز بیشتر جلب توجه میکند؛ مسأله لحن و آهنگ آن برنامهها و محتوای شعرها و شعارها و عبارتها است. در مورد مسأله اول(لحنها و آهنگهای برنامه) باید دقت شود که کدام الحان برای اجرای آن برنامهها مناسب تر است؛ آیا هر موسیقی و هر آهنگی را میتوان انتخاب کرد؟ شاید الحان و آهنگهایی باشد که اصلاً با محرم و صفر مناسبتی نداشته باشدکه به هیچ وجه سنخیتی با عزاداریهای حسینی ندارند؛ بلکه بالعکس، الحان و آهنگ هایی باید برگزیده و اجرا شود که هماهنگ با همان مراسم باشد.
این مدرس
دانشگاه درباره محتوای شعرها و شعارها اظهار کرد: آنچه لازم است بدان توجه شود این
است که شعرها و گفتهها و عبارات تأمین کننده اهداف مورد نظر در عزاداری باشد و یا
دست کم ضدّیتی با آنها نداشته باشد.
ویژگیهای اشعار عاشورایی
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران خوزستان در خصوص ویژگیهای محتوای شعرها گفت: محتواها نباید بی خاصیت و بی فایده و بی روح باشد. باعث ایجاد تفرقه و تشتت بین مسلمانان نباشد، تأمین کننده منافع مادی، دنیوی فرد یا افراد و یا گروه خاصی نباشد و رواج دهنده خرافات و عقاید نادرست درباره عاشورا و برنامههای آن نباشد.
موسوی محفوظی تأکید کرد: محتوای اشعار نوحهها و مراثی باید بیان کننده اهداف و فلسفه انقلاب خونین امام حسین(ع)، ایجاد کننده شور و شوق و احساس پاک مذهبی مردم برای تعظیم شعائر حسینی، بیان کننده وظایف مردم در پاسداشت و ادامه نهضت کربلا و مسئولیت انقلابی آنان باشد. این اشعار نباید خالی از تقوی و آلوده به مکرهای سیاسی باشد.
