گزارش مشروح ایكنا از روایت حافظ پژوهان از«حافظ و معنویت» در یادروز خواجه راز
گروه هنر: در آستانه فرا رسیدن بیستمین یادروز حافظ، نشستهای علمی این دوره با عنوان «حافظ و معنویت» با حضور حافظ پژوهان سراسر كشور در شیراز برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایكنا) از فارس، در آستانه فرا رسیدن بیستمین یادروز حافظ، نشستهای علمی این دوره با عنوان «حافظ و معنویت» با حضور حافظ پژوهان سراسر كشور امروز، 18 مهرماه در سالن كتابخانه و اسناد ملی استان فارس در شیراز برگزار شد.
این نشست طی دو بخش از ساعت 8 تا 12:30 به طول انجامید كه در آن پس از سخنرانی كاووس حسنلی مدیر مركز حافظ شناسی و بهزاد مریدی دبیر این یادروز، مسعود حسینچاری، از دانشگاه شیراز به ارائه مقاله با عنوان «برخی سویههای روانشناختی در معنویت طربناك حافظ» پرداخت.
علیرضا فولادی از دانشگاه قم نیز در این بخش مقاله خود را با عنوان «حافظ، چند صدایی و گفتمانهای شیعی و حكمی» ارائه كرد و سپس تیمور مالمیر از دانشگاه تهران، «كاركرد بازآفرینی قصه آفرینش در اشعار حافظ» را بیان كرد.
در بخش دوم این نشست نیز منصور پایمرد از انجمن دوستداران حافظ، «تشبیه و تنزیه از نظر ابن عربی و حافظ» را تبیین كرد و سپس سیدعلی اصغر میرباقریفرد از دانشگاه اصفهان مقاله خود را با عنوان «روایتی دیگر از نقش عشق در بازسازی جهان معنوی حافظ» ارائه كرد و پایانبخش این نشستها نیز ارائه مقاله بهادر قادری از دانشگاه خوارزمی تهران با عنوان «حافظ، آغازگر شگرد داستانی كولاژ در تلمیحات قرآنی» بود. در ادامه این گزارش بخشهایی از مقالات ارائه شده در این نشست علمی تخصصی را به اختصار میكنیم.
مسعود حسینچاری، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در مقاله خود با عنوان «برخی سویههای روانشناختی در معنویت طربناك حافظ» با بیان اینكه روانشناسی را از آن جهت که انسان را بر تمامی جهات در کانون مطالعه خود قرار داده است، آیینه تمام نمای علوم انسانی دانستهاند، گفت: امروز معنویت به عنوان قلمرو غایی وجود انسان در کانون توجه هزاران پژوهشگر و روانشناسی است.
وی با تصریح اینكه معنویت و مذهب در هر زمانه و زمینهای پیوندی ناگسستنی دارند، گفت: در اشعار حافظ گوشه و کنایههای طعنآمیز و نقادیهای صحیح به سرعت ما را به نوع نگاه حافظ به گرایشهای دینی و معنوی رهنمون میکند.
حافظ دینداری را جز برای صیقلی کردن درون و رسیدن به طراوت روحی نمیخواهد
حسینچاری اظهار كرد: به نظر میرسد حافظ دینداری و ورود به عالم معنویات را جز برای صیقلی کردن درون و رسیدن به طراوت روحی نمیخواهد و به همین دلیل از سایر گونههای دینورزی اعلام برائت میکند و یا روی خوش نشان نمیدهد.
این مدرس دانشگاه گفت: حافظ هر جا خود را در مقامی میبیند که از ریا و شکلهای ضعیفتر دینداری بیرون است، کنارهگیری کرده است و نوعی شادمانی درونی و خرمی روحی را با بیان واژگانی مانند خوشی، مستی، میزدگی، رها شدگی و بی اعتنایی بیان میکند.
به گفته وی، با مرور دیوان حافظ میتواند دید که معنویت در زیست و سلوک حافظ به عنوان عاملی درونی شده و مایه جلای روحی و توأم با طربناکی و شادمانگی است.
وی اعتقاد دارد كه عالم معنا عالمی از جنس آزادی، رهایی از غصه، بیخود شدن از پرتو ذات، بندگی عشق و دل شادی است و معنویتی که بیش از هر جا در بازار رندی یافت میشود و رندی از کلید واژههای شعر حافظ است و میتواند چالاکی و چابکی نفس در گذر از دامهایی دانست که اصناف دینداری بیرونی به همراه دارد.
حسینچاری بیان كرد: حافظ حال طرب را برای دوری از زهدفروشی و کثرت اعمال عبادی فرض ایزد گزاردن و بد نکردن به کسان و ناروا دانستن نارواییها را کافی دانسته و در همین حال بر جنبههای اجتماعی و سرریز شدن اخلاق برخواسته از معنویت در رفتار میستاید.
حافظ شاعری دو مسئلهای است
بنا بر این گزارش، علیرضا فولادی، عضو هیئت علمی دانشگاه قم هم در مقاله خود با عنوان «حافظ، چند صدایی و گفتمانهای شیعی و حكمی» گفت: پیرامون اشعار حافظ یک شگفتی وجود دارد و حافظ شاعری دو مسئلهای است.
وی افزود: مسئله اول این است که در وجود او میان تعصب و آزادی تعارض وجود دارد و فرضیه او برای حل آن چند صدایی است و مسئله دوم این است که حافظ تعارض میان ریاکاری اجتماعی و ایمان و خلوص را ضروری میداند.
فولادی با بیان اینكه حافظ در این زمینه با زبان طنز و انتقاد نكاتی را بیان میكند، گفت: چند صدایی شیوه عمل حافظ است و با آن تک صدایی جاری در زمان خود را از نفس میاندازد تا صدای حقیقت واضح و آشکار شده و به گوش مخاطب برسد.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: این چند صدایی در اشعار حافظ به اشکال مستعد نمود پیدا کرده است به طوری که گاه صدای بیم از بر باد رفتن ایمان سر داده و گاهی نیز امید به بخشش رحمان را از چند صدایی حافظ میتوان شنید.
حافظ شاعر اهل سنت است اما صدای شیعه نیز در شعر او بلندتر است
وی با تأكید بر اینكه حافط شاعر چند صدایی است، گفت: حافظ شاعر اهل سنت است اما صدای شیعه نیز در شعر او بلندتر است و این مهم را در اشعار و ابیات پیدا و پنهان حافظ میتوان دید یعنی میتوان صدای شیعی را در شعر حافظ دید.
فولادی تأكید كرد: هنر حافظ این است که صداهای گوناگون در شعرش جلوه میکند و این در حالی است که حافظ اشعاری دارد که ما را به یاد ظهور امام عصر(عج) میاندازد و شمار این اشعار هم کم نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم با یادآوری اینكه درباره شیعه و سنی بودن حافظ صحبتهایی شده است، گفت: عدهای به اهل سنت بودن حافظ اعتقاد دارند نظیر بهاءالدین خرمشاهی و عدهای هم به شیعه بودن این شاعر بزرگ پارسیگوی اعتقاد دارند نظیر دكتر معین.
وی اظهار كرد: در مهمترین شعری که بر اهل سنت بودن حافظ تأکید دارد نیز صدا و امکان تحلیل شیعی وجود دارد اما در زمان زندگی حافظ تفکر اهل سنت غالب بر جامعه بوده و این ما را به سمت سنتی بودن حافظ سوق میدهد.
فولادی گفت: حافظ از نظر کلام در میزان اشعاری و از نظر فقه در میزان شافعی که از مکاتب اهل سنت است، قرار دارد اما با همه این تفاسیر اهل سنت آن زمان گرایش به سمت شیعی داشتند.
گفتمان بنیادی شعر حافظ، حکمی است
این مدرس دانشگاه با بیان اینكه عشق بن مایه دیوان حافظ است و حافظ به عشق با دیدگاه حکیمانه نگاه میکند و این در حالی است که گفتمان بنیادی شعر حافظ، حکمی است، گفت: در کتاب امثال و حکم دهخدا 500 بیت از حافظ به عنوان امثال حکم آمده است که این اشعار بیانگر نگاه حکیمانه حافظ است.
به گزارش ایكنا، تیمور مالمیر، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز در مقاله خود با عنوان «كاركرد بازآفرینی قصه آفرینش در اشعار حافظ» گفت: بر خلاف دیدگاههای رایجی که بر پراکندگی اشعار حافظ وجود دارد شعر حافظ منسجم است و همه اشعار او به هم پیوستگی دارد.
تمام غزلهای حافظ ساختار پیوسته دارند
وی با تأكید بر اینكه تمام غزلهای حافظ ساختار پیوسته دارند و هر غزل حاوی یک حرف خاص است اما زمانه حافظ اجازه بیان آزادانه نمیداده و او را وادار به ایهام و کنایه میکند، افزود: به قصه آفرینش در اشعار حافظ در برخی موارد نام بهشت، ابلیس و شیطان و یا آدم اشاره شده است.
مالمیر با تصریح اینكه حافظ داستان آفرینش را در قالب بازآفرینی میزند تا حرفی زده باشد، گفت: مهمترین کارکرد بازآفرینی داستان آفرینش، مبارزه با ریاست و این تناسب با دوران حافظ دارد و علت استفاده حافظ از این تقابل در داستان آفرینش انسان است.
كاووس حسنلی، رئیس مركز حافظ شناسی نیز در این نشست با بیان اینكه معنویت در معانی گستردهای به كار میرود و رویكردهای متفاوت و گاهی متناقض به این موضوع در سالهای اخیر چالشهای فراوانی را برانگیخته است، گفت: حتی برخی تركیب معنویت دینی را تركیبی پارادوكسیكال و غیرممكن دانستهان به این معنا که معنویت را چیزی متناقض با دین پنداشتهاند که البته در پاسخ با چنین رویکردی نوشتههای گوناگون پدید آمده است.
استاد ادبیات دانشگاه شیراز تأكید كرد: عمومیترین انگاره در پیوند با معنویت همان است که معمولاً به جای معرفت به کار میرود در حالی که به گمان من هر معرفت دینی و هر دینداری لزوماً به معنویت منجر نمیشود. دست کم حافظ به روشنی، بارها از دینداری بدون معنویت فریاد بر آورده است و ارتباط روحانی حافظ با عالم بالا آن گونه است که لقبی چون لسانالغیب و لاترجمان الاسراره برای او به ارمغان آورده است.
وی بیان كرد: حافظ خود درد دین دارد و اعتراض او علیه کسانی است که یا دین را ریاکارانه میدانند یا آنچنان به صورت و ظواهر دین مشغولند که از حقیقت آن بازماندهاند و اعتقادات آنها آنقدر عمیق و خالص شده است که آنها را به معنویت برساند.
دینورزی باید بتواند پنجرههای معنویت را به روی دل ما بگشاید
حسنلی با بیان اینكه حافظ به دنبال این است که با اخلاص و تقوا باشد زیرا میداند آتش زهد و ریا خرمن دین را خواهد سوخت به همین دلیل به دنبال همت پاکان است، ابراز امیدواری كرد كه دینورزیها و ارادتمندیهای ما بتواند به درجهای از خلوص برسد که پنجرههای معنویت را به روی دل ما بگشاید اما متأسفانه امروز عکس این موضوع را بیشتر میبینیم.
این گزارش میافزاید، بهادر باقری، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی تهران هم در مقاله خود با عنوان «حافظ، آغازگر شگرد داستانی كولاژ در تلمیحات قرآنی» گفت: استفاده از صنعت کولاژ در اشعار حافظ شگفت انگیز است.
چهار نوع تلمیحات قرآنی در اشعار حافظ وجود دارد
وی با بیان اینكه چهار نوع تلمیحات قرآنی در اشعار حافظ وجود دارد که تنها یکی از این تلمیحات که استفاده از صنعت کولاژ است، ویژگی بازر اشعار حافظ است، افزود: حافظ زبانی ساده دارد و غزلهای عاشقانه و یا عارفانه خود را میسراید در حالی که در ژرف ساخت این غزلها، داستانهای دیگری نیز در اثر جریان دارد.
باقری اظهار كرد: حافظ در خلق آثار هنری خود از صنعت کولاژ استفاده میکند به طوری که تصاویر، داستانها و آثار مختلف دیگر متون را به متن اصلی میچسباند و فضای جدیدی را به وجود میآورد.
وی اضافه کرد: حافظ در حین سرودن غزلهای عاشقانه و عارفانه به شکل پنهانی و هنرمندانهای داستانهایی از حضرت سلیمان، یوسف، خضر و عیسی را بیان میکند.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: میتوانیم بگوییم که ریشه صنعت کولاژ در اشعار حافظ است زیرا حافظ به طور هنرمندانهای از این مهم در اشعار خود استفاده کرده است.
وی گفت:کولاژ یا چسبانه کاری روشی در تولید آثار تجسمی است که آثار مختلف هنری را در یک سطح چسپانده و طرح و رنگ ویژه و جدیدی را پدید میآورد كه این سبک در غرب بسیار مورد توجه است.
حافظ در تشیبهات نگاه به نظریه عرفانی دارد
این حافظ پژوه برجسته کشورمان گفت: حافظ در تشبیهات نگاه به نظریه عرفانی دارد و معتقد است هر چیز در دنیا تجلی گاه نگاه خداوند است که مخاطبان را به تماشای آنها وا میدارد.
بنا بر این گزارش، منصور پایمرد، از انجمن دوستداران حافظ هم در مقاله خود با عنوان «تشبیه و تنزیه از نظر ابن عربی و حافظ» گفت: حافظ به ما یادآور میشود که هر چیز که در این دنیا میبینیم خدا را به یاد ما میآورد.
وی افزود: نسبت استفاده حافظ از آرایه نسبت به شاعران دیگر بیشتر است که این مهم برای حافظ به یک ویژگی سبکی تبدیل شده است.
پایمرد بیان کرد: تشبیهات حافظ در وصف ذات خداوند است اما ممکن است گروهی که به عرفان حافظ را قبول ندارند بگویند تشبیهات حافظ الهی و برای خدا نیست.
به گزارش ایكنا، در این مراسم از سوی مركز حافظ شناسی كتاب «شرح تحقیقی دیوان حافظ» اثر منصور رستگار فسایی به عنوان كتاب سال حافظ معرفی شد.
این نشست طی دو بخش از ساعت 8 تا 12:30 به طول انجامید كه در آن پس از سخنرانی كاووس حسنلی مدیر مركز حافظ شناسی و بهزاد مریدی دبیر این یادروز، مسعود حسینچاری، از دانشگاه شیراز به ارائه مقاله با عنوان «برخی سویههای روانشناختی در معنویت طربناك حافظ» پرداخت.
علیرضا فولادی از دانشگاه قم نیز در این بخش مقاله خود را با عنوان «حافظ، چند صدایی و گفتمانهای شیعی و حكمی» ارائه كرد و سپس تیمور مالمیر از دانشگاه تهران، «كاركرد بازآفرینی قصه آفرینش در اشعار حافظ» را بیان كرد.
در بخش دوم این نشست نیز منصور پایمرد از انجمن دوستداران حافظ، «تشبیه و تنزیه از نظر ابن عربی و حافظ» را تبیین كرد و سپس سیدعلی اصغر میرباقریفرد از دانشگاه اصفهان مقاله خود را با عنوان «روایتی دیگر از نقش عشق در بازسازی جهان معنوی حافظ» ارائه كرد و پایانبخش این نشستها نیز ارائه مقاله بهادر قادری از دانشگاه خوارزمی تهران با عنوان «حافظ، آغازگر شگرد داستانی كولاژ در تلمیحات قرآنی» بود. در ادامه این گزارش بخشهایی از مقالات ارائه شده در این نشست علمی تخصصی را به اختصار میكنیم.
مسعود حسینچاری، عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در مقاله خود با عنوان «برخی سویههای روانشناختی در معنویت طربناك حافظ» با بیان اینكه روانشناسی را از آن جهت که انسان را بر تمامی جهات در کانون مطالعه خود قرار داده است، آیینه تمام نمای علوم انسانی دانستهاند، گفت: امروز معنویت به عنوان قلمرو غایی وجود انسان در کانون توجه هزاران پژوهشگر و روانشناسی است.
وی با تصریح اینكه معنویت و مذهب در هر زمانه و زمینهای پیوندی ناگسستنی دارند، گفت: در اشعار حافظ گوشه و کنایههای طعنآمیز و نقادیهای صحیح به سرعت ما را به نوع نگاه حافظ به گرایشهای دینی و معنوی رهنمون میکند.
حافظ دینداری را جز برای صیقلی کردن درون و رسیدن به طراوت روحی نمیخواهد
حسینچاری اظهار كرد: به نظر میرسد حافظ دینداری و ورود به عالم معنویات را جز برای صیقلی کردن درون و رسیدن به طراوت روحی نمیخواهد و به همین دلیل از سایر گونههای دینورزی اعلام برائت میکند و یا روی خوش نشان نمیدهد.
این مدرس دانشگاه گفت: حافظ هر جا خود را در مقامی میبیند که از ریا و شکلهای ضعیفتر دینداری بیرون است، کنارهگیری کرده است و نوعی شادمانی درونی و خرمی روحی را با بیان واژگانی مانند خوشی، مستی، میزدگی، رها شدگی و بی اعتنایی بیان میکند.
به گفته وی، با مرور دیوان حافظ میتواند دید که معنویت در زیست و سلوک حافظ به عنوان عاملی درونی شده و مایه جلای روحی و توأم با طربناکی و شادمانگی است.
وی اعتقاد دارد كه عالم معنا عالمی از جنس آزادی، رهایی از غصه، بیخود شدن از پرتو ذات، بندگی عشق و دل شادی است و معنویتی که بیش از هر جا در بازار رندی یافت میشود و رندی از کلید واژههای شعر حافظ است و میتواند چالاکی و چابکی نفس در گذر از دامهایی دانست که اصناف دینداری بیرونی به همراه دارد.
حسینچاری بیان كرد: حافظ حال طرب را برای دوری از زهدفروشی و کثرت اعمال عبادی فرض ایزد گزاردن و بد نکردن به کسان و ناروا دانستن نارواییها را کافی دانسته و در همین حال بر جنبههای اجتماعی و سرریز شدن اخلاق برخواسته از معنویت در رفتار میستاید.
حافظ شاعری دو مسئلهای است
بنا بر این گزارش، علیرضا فولادی، عضو هیئت علمی دانشگاه قم هم در مقاله خود با عنوان «حافظ، چند صدایی و گفتمانهای شیعی و حكمی» گفت: پیرامون اشعار حافظ یک شگفتی وجود دارد و حافظ شاعری دو مسئلهای است.
وی افزود: مسئله اول این است که در وجود او میان تعصب و آزادی تعارض وجود دارد و فرضیه او برای حل آن چند صدایی است و مسئله دوم این است که حافظ تعارض میان ریاکاری اجتماعی و ایمان و خلوص را ضروری میداند.
فولادی با بیان اینكه حافظ در این زمینه با زبان طنز و انتقاد نكاتی را بیان میكند، گفت: چند صدایی شیوه عمل حافظ است و با آن تک صدایی جاری در زمان خود را از نفس میاندازد تا صدای حقیقت واضح و آشکار شده و به گوش مخاطب برسد.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: این چند صدایی در اشعار حافظ به اشکال مستعد نمود پیدا کرده است به طوری که گاه صدای بیم از بر باد رفتن ایمان سر داده و گاهی نیز امید به بخشش رحمان را از چند صدایی حافظ میتوان شنید.
حافظ شاعر اهل سنت است اما صدای شیعه نیز در شعر او بلندتر است
وی با تأكید بر اینكه حافط شاعر چند صدایی است، گفت: حافظ شاعر اهل سنت است اما صدای شیعه نیز در شعر او بلندتر است و این مهم را در اشعار و ابیات پیدا و پنهان حافظ میتوان دید یعنی میتوان صدای شیعی را در شعر حافظ دید.
فولادی تأكید كرد: هنر حافظ این است که صداهای گوناگون در شعرش جلوه میکند و این در حالی است که حافظ اشعاری دارد که ما را به یاد ظهور امام عصر(عج) میاندازد و شمار این اشعار هم کم نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه قم با یادآوری اینكه درباره شیعه و سنی بودن حافظ صحبتهایی شده است، گفت: عدهای به اهل سنت بودن حافظ اعتقاد دارند نظیر بهاءالدین خرمشاهی و عدهای هم به شیعه بودن این شاعر بزرگ پارسیگوی اعتقاد دارند نظیر دكتر معین.
وی اظهار كرد: در مهمترین شعری که بر اهل سنت بودن حافظ تأکید دارد نیز صدا و امکان تحلیل شیعی وجود دارد اما در زمان زندگی حافظ تفکر اهل سنت غالب بر جامعه بوده و این ما را به سمت سنتی بودن حافظ سوق میدهد.
فولادی گفت: حافظ از نظر کلام در میزان اشعاری و از نظر فقه در میزان شافعی که از مکاتب اهل سنت است، قرار دارد اما با همه این تفاسیر اهل سنت آن زمان گرایش به سمت شیعی داشتند.
گفتمان بنیادی شعر حافظ، حکمی است
این مدرس دانشگاه با بیان اینكه عشق بن مایه دیوان حافظ است و حافظ به عشق با دیدگاه حکیمانه نگاه میکند و این در حالی است که گفتمان بنیادی شعر حافظ، حکمی است، گفت: در کتاب امثال و حکم دهخدا 500 بیت از حافظ به عنوان امثال حکم آمده است که این اشعار بیانگر نگاه حکیمانه حافظ است.
به گزارش ایكنا، تیمور مالمیر، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز در مقاله خود با عنوان «كاركرد بازآفرینی قصه آفرینش در اشعار حافظ» گفت: بر خلاف دیدگاههای رایجی که بر پراکندگی اشعار حافظ وجود دارد شعر حافظ منسجم است و همه اشعار او به هم پیوستگی دارد.
تمام غزلهای حافظ ساختار پیوسته دارند
وی با تأكید بر اینكه تمام غزلهای حافظ ساختار پیوسته دارند و هر غزل حاوی یک حرف خاص است اما زمانه حافظ اجازه بیان آزادانه نمیداده و او را وادار به ایهام و کنایه میکند، افزود: به قصه آفرینش در اشعار حافظ در برخی موارد نام بهشت، ابلیس و شیطان و یا آدم اشاره شده است.
مالمیر با تصریح اینكه حافظ داستان آفرینش را در قالب بازآفرینی میزند تا حرفی زده باشد، گفت: مهمترین کارکرد بازآفرینی داستان آفرینش، مبارزه با ریاست و این تناسب با دوران حافظ دارد و علت استفاده حافظ از این تقابل در داستان آفرینش انسان است.
كاووس حسنلی، رئیس مركز حافظ شناسی نیز در این نشست با بیان اینكه معنویت در معانی گستردهای به كار میرود و رویكردهای متفاوت و گاهی متناقض به این موضوع در سالهای اخیر چالشهای فراوانی را برانگیخته است، گفت: حتی برخی تركیب معنویت دینی را تركیبی پارادوكسیكال و غیرممكن دانستهان به این معنا که معنویت را چیزی متناقض با دین پنداشتهاند که البته در پاسخ با چنین رویکردی نوشتههای گوناگون پدید آمده است.
استاد ادبیات دانشگاه شیراز تأكید كرد: عمومیترین انگاره در پیوند با معنویت همان است که معمولاً به جای معرفت به کار میرود در حالی که به گمان من هر معرفت دینی و هر دینداری لزوماً به معنویت منجر نمیشود. دست کم حافظ به روشنی، بارها از دینداری بدون معنویت فریاد بر آورده است و ارتباط روحانی حافظ با عالم بالا آن گونه است که لقبی چون لسانالغیب و لاترجمان الاسراره برای او به ارمغان آورده است.
وی بیان كرد: حافظ خود درد دین دارد و اعتراض او علیه کسانی است که یا دین را ریاکارانه میدانند یا آنچنان به صورت و ظواهر دین مشغولند که از حقیقت آن بازماندهاند و اعتقادات آنها آنقدر عمیق و خالص شده است که آنها را به معنویت برساند.
دینورزی باید بتواند پنجرههای معنویت را به روی دل ما بگشاید
حسنلی با بیان اینكه حافظ به دنبال این است که با اخلاص و تقوا باشد زیرا میداند آتش زهد و ریا خرمن دین را خواهد سوخت به همین دلیل به دنبال همت پاکان است، ابراز امیدواری كرد كه دینورزیها و ارادتمندیهای ما بتواند به درجهای از خلوص برسد که پنجرههای معنویت را به روی دل ما بگشاید اما متأسفانه امروز عکس این موضوع را بیشتر میبینیم.
این گزارش میافزاید، بهادر باقری، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی تهران هم در مقاله خود با عنوان «حافظ، آغازگر شگرد داستانی كولاژ در تلمیحات قرآنی» گفت: استفاده از صنعت کولاژ در اشعار حافظ شگفت انگیز است.
چهار نوع تلمیحات قرآنی در اشعار حافظ وجود دارد
وی با بیان اینكه چهار نوع تلمیحات قرآنی در اشعار حافظ وجود دارد که تنها یکی از این تلمیحات که استفاده از صنعت کولاژ است، ویژگی بازر اشعار حافظ است، افزود: حافظ زبانی ساده دارد و غزلهای عاشقانه و یا عارفانه خود را میسراید در حالی که در ژرف ساخت این غزلها، داستانهای دیگری نیز در اثر جریان دارد.
باقری اظهار كرد: حافظ در خلق آثار هنری خود از صنعت کولاژ استفاده میکند به طوری که تصاویر، داستانها و آثار مختلف دیگر متون را به متن اصلی میچسباند و فضای جدیدی را به وجود میآورد.
وی اضافه کرد: حافظ در حین سرودن غزلهای عاشقانه و عارفانه به شکل پنهانی و هنرمندانهای داستانهایی از حضرت سلیمان، یوسف، خضر و عیسی را بیان میکند.
این مدرس دانشگاه ادامه داد: میتوانیم بگوییم که ریشه صنعت کولاژ در اشعار حافظ است زیرا حافظ به طور هنرمندانهای از این مهم در اشعار خود استفاده کرده است.
وی گفت:کولاژ یا چسبانه کاری روشی در تولید آثار تجسمی است که آثار مختلف هنری را در یک سطح چسپانده و طرح و رنگ ویژه و جدیدی را پدید میآورد كه این سبک در غرب بسیار مورد توجه است.
حافظ در تشیبهات نگاه به نظریه عرفانی دارد
این حافظ پژوه برجسته کشورمان گفت: حافظ در تشبیهات نگاه به نظریه عرفانی دارد و معتقد است هر چیز در دنیا تجلی گاه نگاه خداوند است که مخاطبان را به تماشای آنها وا میدارد.
بنا بر این گزارش، منصور پایمرد، از انجمن دوستداران حافظ هم در مقاله خود با عنوان «تشبیه و تنزیه از نظر ابن عربی و حافظ» گفت: حافظ به ما یادآور میشود که هر چیز که در این دنیا میبینیم خدا را به یاد ما میآورد.
وی افزود: نسبت استفاده حافظ از آرایه نسبت به شاعران دیگر بیشتر است که این مهم برای حافظ به یک ویژگی سبکی تبدیل شده است.
پایمرد بیان کرد: تشبیهات حافظ در وصف ذات خداوند است اما ممکن است گروهی که به عرفان حافظ را قبول ندارند بگویند تشبیهات حافظ الهی و برای خدا نیست.
به گزارش ایكنا، در این مراسم از سوی مركز حافظ شناسی كتاب «شرح تحقیقی دیوان حافظ» اثر منصور رستگار فسایی به عنوان كتاب سال حافظ معرفی شد.
حافظ عشق انسان را به توحید میرساند
در ادامه این نشست سیدعلی اصغر میرباقری فرد، در مقاله خود با عنوان «روایتی دیگر از نقش عشق در بازسازی جهان معنوی حافظ» گفت: در دیدگاه حافظ عشق است که انسان را به توحید و بقا که همان وصال است میرساند.
وی افزود:حافظ درباره عشق به سه مسئله بیان اهمیت، عظمت و تکریم آن؛ بیان نقش عشق در سلوک عرفانی و شرایط پیمودن راه عشق تأکید دارد.
میرباقری فرد تأكید كرد: در دیوان حافظ عشق به قصد از میدان به در بردن سالک وارد میشود و سالک زمانی که وارد عشق عرفانی میشود که از خود بیخود شده باشد.
وی با بیان اینکه عرفان اسلامی از زمان پیدایش و شکلگیری تا قرن 10 هجری به دو دوره مشخص تقسیمبندی میشود که دوره اول تا قرن هفتم و دوره دوم از بعد از قرن هفتم است، گفت: این دو سنت عرفان اسلامی تفاوتهایی در روش، رویکرد، زبان، غایت و مفاهیم دارند اما در نهایت هر دو سنت به دنبال رسیدن به معرفت کامل الهی هستند.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: حافظ از عارفانی است که ادامه دهنده سنت اول عرفانی است و در واقع او میراثدار سنت اول عرفان در سده هشتم در ولایت فارس است.
میرباقری فرد ادامه داد: عشق از مهمترین ویژگیها در عرفان اسلامی است و حافظ در عرفان اسلامی، عشق را با دیدگاههای سنت اول به کار میگیرد.
این حافظ پژوه اظهار كرد: مهمترین کار و نقش عشق در عرفان این است که وجود سالک زا از او بگیرد و او را از خود بیخود کند و سالک بعد از وارد شدن به مرحله عشق منازل عرفان را طی میکند و در واقع کار عشق این است که سالک را به مرحله فنا و بقا میرساند.
يادآور میشود، در تقويم رسمی كشورمان 20 مهرماه به عنوان يادروز حافظ نامگذاری شده است كه هر ساله نيز علاوه بر اجرای برنامههای متنوع حافظ پژوهی در نقاط مختلف دنيا از جمله در شهر خواجه راز، نشستهاي علمی نيز با حضور حافظ پژوهان كشور در شيراز برگزار میشود.
