عقلگرایی و نقلگرایی؛ میراث مذهب شیعه
گروه معارف: عضو شورای علمی گروه ادیان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر اینکه مذاهب هم میتوانند عقلگرا باشند و هم نقلگرا، گفت: در میراث مذهب شیعه، از یک طرف بسیاری از مباحث عقلگرایانه وجود دارد و از طرف دیگر مباحث زیادی موجودند که جنبه عقلگرایی در آنها بسیار ضعیف است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از اصفهان، قاسم جوادی، عضو شورای علمی گروه ادیان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در نشست«بررسی عقلگرایی و نقلگرایی در کلام امامیه» که صبح امروز پنج شنبه نهم دی ماه در مرکز مطالعات اسلامی اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: اندیشه عقلگرایی و یا نقلگرایی شاید پیشینهای به قدمت ادیان داشته باشد. پیروان مذاهب در هر دین ممکن است برخی عقلگرا و برخی نقلگرا شوند.
وی افزود: اصل عقل و اندیشه در تمام مذاهب وجود دارد و هر گروهی که تصمیم بر عمل فقط به نقل گرفت، قطعاً با عقل خویش چنین تصمیمی گرفته، ولی سخن از عقلگرایی فراتر از این حداقل است.
جوادی بیان کرد: مذهب شیعه نیز نظیر همه مذاهب میتواند هم عقلگرا باشد و هم نقلگرا و یا برخی عقلگرا و برخی نقلگرا؛ برای اینکه به داوری درباره هر مذهبی بپردازیم، به نظر بهترین راه، بررسی میراث آن مذهب است که ببینیم آیا میراث چنین مذهبی عقلگراست یا نقلگرا و یا هر دو. ضمن اینکه میتوان بخشی از عقلگرایی و نقلگرایی را به عواملی جامع از مذهب، نظیر جغرافیا نیز نسبت داد.
عضو شورای علمی گروه ادیان پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: در میراث مذهب شیعه، اگرچه بسیاری از مباحث عقلگرایانه وجود دارد، به ویژه در قرآن و بیانات پیشوایان دین همچون امام علی(ع)، امام صادق(ع) و امام رضا(ع)؛ ولی در عین حال، در سرتاسر میراث حدیثی، تاریخی، فقهی و حتّی کلامی میتوان مطالب زیادی را یافت که چندان جنبه عقلگرایی ندارد و یا این جنبه در آنها بسیار ضعیف است.
جوادی تأکید کرد: در اینجا به دنبال این نیستیم که مشخّص کنیم کدامیک از دو رویکرد عقلگرا یا نقلگرا بودن ارزش بیشتری دارد، بلکه صرفاً در صدد آن هستیم که توضیح دهیم میراث شیعه شامل کدامیک میشود. البتّه هر فردی میتواند با صغری و کبری چیدن و جمعآوری، یک طرف را تقویت کرده و ادعا کند که آنچه او میگوید محور است و ارزشمند، ولی ما در مقام چنین داوریای نیستیم.
