پند؛ از ابزارهای کارآمد در امر تعلیم و تربیت
گروه اجتماعی: پند و نصیحت یکیاز ابزارهای کارآمد در امر تعلیم و تربیت، است این شیوه سبب میشود که انسان از تمام غفلتها به درآید و مسیر صحیح را تشخیص دهد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، یکیاز ابزارهای کارآمد در امر تعلیم و تربیت، کم نگذاشتن در پند و نصیحت است این شیوه سبب میشود که انسان از تمام غفلتها به درآید و مسیر صحیح را تشخیص دهد و از تجربههای گرانبهای دیگران به رایگان، بهرهمند گردد.
پدر و مادر و سرنوشت دیگران و حوادث روزگار، بهترین منابعی هستند که میتوان از پندهای آنان درس آموخت.پندآموزی، فقط مخصوص جوانان نیست، بلکه همه انسانها در هر مرحلهی سنی، باید از پند دیگران و نصیحت زمانه، بهره بگیرند و ذهن و ضمیر خود را آمادهی نصایح ثمربخش کنند.
همه انسانها باید از تجربهآموزی، سیر و سیاحت، مطالعه و تجزیه و تحلیل وقایع روزگار و حوادث گذشته و نقد و انتقاد کوتاهی نکنند و کولهبار خود را از علم و تجربه انباشتهتر و سنگینتر کنند و سپس این تجربهها را با گفتار و کردار، به فرزندان خود منتقل کنند و با تغذیهی فکری و تجربی، ذهن آنها را بارور، فکر آنها را تقویت و دل و جان آنها را روشن سازند؛ همان کاری که امام علی(ع) کرد و به فرزند گرانقدر و بلندهمت و پویای خویش فرمود: «من در راه نصیحت تو قصور نکرده، تقصیر نورزیدهام و آنچه شرط بلاغ و ابلاغ است، انجام دادهام و سفرهی رنگین تجارب، آموختهها و اندوختههای خود را در برابر تو گشودهام.این تویی که باید جان تشنه و گرسنهی خود را از این سفرهی چرب و شیرین معنویت، سیر و شاداب و پُرنشاط و پویا گردانی».
قرآنکریم پیامبراسلام(ص) را بهعنوان رسول خدا و نبی خاتم معرفی کرده و در آیات متعدد با خطاب «یا ایهاالنبی» به جنبه خبردهی آن حضرت اشاره فرموده است.
پیامها و خبرهای پیامبران الهی، برای بشر به تناسب دوره و زمانه خود، سعادتبخش و زندگیساز بوده و هست، اما تردیدی نیست که تعالیم و خبرهای پیامبراکرم(ص) از همه کاملتر است.
علوم و اطلاعات و استعداد عقلی بشر اولیه قطعاً در سطح علوم و اطلاعات و استعدادهای عقلی بشر کنونی نبوده بلکه تدریجاً تکامل یافته است.زندگی فردی و اجتماعی انسانهای اولیه نیز به گستردگی و دشواری زندگی انسانهای کنونی نبوده است.معارف و احکام و قوانین دین هم برطبق استعداد بشر و نیازهای انسانها از جانب خدا بهوسیلهی پیامبران فرستاده میشد و پیامبران مامور بودند طبق استعداد مردم با آنان سخن بگویند.
پیامبراسلام(ص) فرمود: ما پیامبران ماموریت داریم که با مردم به اندازهی عقلشان سخن بگوییم، یامبران در طول تاریخ همانند والدین مهربان و آشنا و مدبر، دست بشر را گرفتند و قدم به قدم پرورش و ترقی دادند تا به سطح کنونی رسید.هرچه بشر رشد عقلی و استعداد بهتری پیدا میکرد، معارف عالیتری از دین را بر او عرضه میداشتند و هرچه زندگی او توسعه مییافت و دشوارتر و پیچیدهتر میشد و نیاز به قوانین و مقررات کاملتر و گستردهتر پیدا میکرد، احکام و مقررات کاملتری در اختیارش مینهادند.
حرکت تکاملی انسانها با اشراف و نظارت و کوشش پیامبران الهی، در طول تاریخ همچنان تا بعثت پیامبرگرامی اسلام(ص) ادامه یافت و در آن زمان عقل و استعداد بشر بهحدی رسید که میتوانست عالیترین معارف و علوم را درک کند، به همین دلیل، عالیترین معارف توسط پیامبر اسلام بر او عرضه شد.
زندگی اجتماعی انسانها نیز بهحدی رسیده بود که به کاملترین و گستردهترین احکام و قوانین نیاز داشتند و چنین احکامی نیز برایشان نازل شد.
قرآنکریم توسط پیامبراسلام(ص) برای هدایت مردم نازل شد که عالیترین حقایق و معارف دین را دربردارد، که نه تنها برای مردم آن عصر بلکه برای دانشمندان همهی عصرها و زمانها و مکانها قابل استفاده است و هرگز کهنه نمیشود.
قرآنکریم و سنت و سیره پیامبراسلام(ص) و ائمهاطهار(ع) دو میراث غنی علمی و دینی است که در اختیار مسلمانان است.
پیامبرگرامی اسلام برای حفظ و نگهداری، ترویج و تبلیغ احکام اسلام، علوم و معارف نبوی و اجرای آنها تدبیر دیگری نیز اندیشید و آن، وضع امامت بود.
پیامبر اسلام به دستور خداوند منان، عترت خود و امامان معصوم را مرجع معتبر علمی و دینی و قرین قرآن معرفی نمود و بر اقوال و سیرهی آنان صحه گذاشت.از این طریق نیز احادیث فراوانی در اختیار مسلمانان قرار گرفت که نیازهای دینی آنان را تامین میکند.
اجازهی اجتهاد و استنباط احکام از قرآن و سنت و سیرهی پیامر و احادیث امامان معصوم و استفاده از عقل به دانشمندان و فقهای اسلام، سرمایه بسیار غنی و گرانقدری است که با اجتهاد و غور در آنها میتوانند نیازهای معنوی انسانها را در هر زمان و در هر رتبهی علمی که باشند، استخراج و در اختیار آنان قرار دهند.آنان میتوانند با اجتهاد و استفاده زا منابع گرانقدر اسلام، پاسخگوی نیازهای گوناگون زندگی متغیر انسانها، در همهی جهان و همهی زمانها و در اوضاع و شرایط مختلف باشند.
امام علی(ع) فرزند خود و همه مسلمانان را راهنمایی میکند که باید از پیامبری که دینش کاملترین دینهاست اطاعت کرد و فرمانها و دستورهای او را اجرا نمود و به چنین پیامبر پیشوایی، خشنود بود.
امام علی(ع) در فراز بیستم از نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) آورده است: «و بدان ـ ای پسرم ـ هیچکس چون پیامبر(ص) از جانب خدا خبر نداده است، پس به رهبری و نجاتبخش بودن او خشنود باش و همانا من از نصیحت تو کوتاهی نکردم و تو هر چند دربارهی خود بکوشی و بیندیشی، به آن اندیشهای که من درباره تو دارم، نمیرسی».
پدر و مادر و سرنوشت دیگران و حوادث روزگار، بهترین منابعی هستند که میتوان از پندهای آنان درس آموخت.پندآموزی، فقط مخصوص جوانان نیست، بلکه همه انسانها در هر مرحلهی سنی، باید از پند دیگران و نصیحت زمانه، بهره بگیرند و ذهن و ضمیر خود را آمادهی نصایح ثمربخش کنند.
همه انسانها باید از تجربهآموزی، سیر و سیاحت، مطالعه و تجزیه و تحلیل وقایع روزگار و حوادث گذشته و نقد و انتقاد کوتاهی نکنند و کولهبار خود را از علم و تجربه انباشتهتر و سنگینتر کنند و سپس این تجربهها را با گفتار و کردار، به فرزندان خود منتقل کنند و با تغذیهی فکری و تجربی، ذهن آنها را بارور، فکر آنها را تقویت و دل و جان آنها را روشن سازند؛ همان کاری که امام علی(ع) کرد و به فرزند گرانقدر و بلندهمت و پویای خویش فرمود: «من در راه نصیحت تو قصور نکرده، تقصیر نورزیدهام و آنچه شرط بلاغ و ابلاغ است، انجام دادهام و سفرهی رنگین تجارب، آموختهها و اندوختههای خود را در برابر تو گشودهام.این تویی که باید جان تشنه و گرسنهی خود را از این سفرهی چرب و شیرین معنویت، سیر و شاداب و پُرنشاط و پویا گردانی».
قرآنکریم پیامبراسلام(ص) را بهعنوان رسول خدا و نبی خاتم معرفی کرده و در آیات متعدد با خطاب «یا ایهاالنبی» به جنبه خبردهی آن حضرت اشاره فرموده است.
پیامها و خبرهای پیامبران الهی، برای بشر به تناسب دوره و زمانه خود، سعادتبخش و زندگیساز بوده و هست، اما تردیدی نیست که تعالیم و خبرهای پیامبراکرم(ص) از همه کاملتر است.
علوم و اطلاعات و استعداد عقلی بشر اولیه قطعاً در سطح علوم و اطلاعات و استعدادهای عقلی بشر کنونی نبوده بلکه تدریجاً تکامل یافته است.زندگی فردی و اجتماعی انسانهای اولیه نیز به گستردگی و دشواری زندگی انسانهای کنونی نبوده است.معارف و احکام و قوانین دین هم برطبق استعداد بشر و نیازهای انسانها از جانب خدا بهوسیلهی پیامبران فرستاده میشد و پیامبران مامور بودند طبق استعداد مردم با آنان سخن بگویند.
پیامبراسلام(ص) فرمود: ما پیامبران ماموریت داریم که با مردم به اندازهی عقلشان سخن بگوییم، یامبران در طول تاریخ همانند والدین مهربان و آشنا و مدبر، دست بشر را گرفتند و قدم به قدم پرورش و ترقی دادند تا به سطح کنونی رسید.هرچه بشر رشد عقلی و استعداد بهتری پیدا میکرد، معارف عالیتری از دین را بر او عرضه میداشتند و هرچه زندگی او توسعه مییافت و دشوارتر و پیچیدهتر میشد و نیاز به قوانین و مقررات کاملتر و گستردهتر پیدا میکرد، احکام و مقررات کاملتری در اختیارش مینهادند.
حرکت تکاملی انسانها با اشراف و نظارت و کوشش پیامبران الهی، در طول تاریخ همچنان تا بعثت پیامبرگرامی اسلام(ص) ادامه یافت و در آن زمان عقل و استعداد بشر بهحدی رسید که میتوانست عالیترین معارف و علوم را درک کند، به همین دلیل، عالیترین معارف توسط پیامبر اسلام بر او عرضه شد.
زندگی اجتماعی انسانها نیز بهحدی رسیده بود که به کاملترین و گستردهترین احکام و قوانین نیاز داشتند و چنین احکامی نیز برایشان نازل شد.
قرآنکریم توسط پیامبراسلام(ص) برای هدایت مردم نازل شد که عالیترین حقایق و معارف دین را دربردارد، که نه تنها برای مردم آن عصر بلکه برای دانشمندان همهی عصرها و زمانها و مکانها قابل استفاده است و هرگز کهنه نمیشود.
قرآنکریم و سنت و سیره پیامبراسلام(ص) و ائمهاطهار(ع) دو میراث غنی علمی و دینی است که در اختیار مسلمانان است.
پیامبرگرامی اسلام برای حفظ و نگهداری، ترویج و تبلیغ احکام اسلام، علوم و معارف نبوی و اجرای آنها تدبیر دیگری نیز اندیشید و آن، وضع امامت بود.
پیامبر اسلام به دستور خداوند منان، عترت خود و امامان معصوم را مرجع معتبر علمی و دینی و قرین قرآن معرفی نمود و بر اقوال و سیرهی آنان صحه گذاشت.از این طریق نیز احادیث فراوانی در اختیار مسلمانان قرار گرفت که نیازهای دینی آنان را تامین میکند.
اجازهی اجتهاد و استنباط احکام از قرآن و سنت و سیرهی پیامر و احادیث امامان معصوم و استفاده از عقل به دانشمندان و فقهای اسلام، سرمایه بسیار غنی و گرانقدری است که با اجتهاد و غور در آنها میتوانند نیازهای معنوی انسانها را در هر زمان و در هر رتبهی علمی که باشند، استخراج و در اختیار آنان قرار دهند.آنان میتوانند با اجتهاد و استفاده زا منابع گرانقدر اسلام، پاسخگوی نیازهای گوناگون زندگی متغیر انسانها، در همهی جهان و همهی زمانها و در اوضاع و شرایط مختلف باشند.
امام علی(ع) فرزند خود و همه مسلمانان را راهنمایی میکند که باید از پیامبری که دینش کاملترین دینهاست اطاعت کرد و فرمانها و دستورهای او را اجرا نمود و به چنین پیامبر پیشوایی، خشنود بود.
امام علی(ع) در فراز بیستم از نامه خود به امام حسنمجتبی(ع) آورده است: «و بدان ـ ای پسرم ـ هیچکس چون پیامبر(ص) از جانب خدا خبر نداده است، پس به رهبری و نجاتبخش بودن او خشنود باش و همانا من از نصیحت تو کوتاهی نکردم و تو هر چند دربارهی خود بکوشی و بیندیشی، به آن اندیشهای که من درباره تو دارم، نمیرسی».
