سکوت صدای بلند خداست

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، سکوتِ کنترل شده و خردمندانه، نشانه بزرگ ایمان و عامل رونق‌دهنده اندیشه است. کسی‎که کمتر حرف می‎زند، بیشتر می‎اندیشد و زیبایی‎های هستی را بهتر درک می‎کند.بیهوده سخن گفتن، روح انسان را پژمرده می‌سازد. سکوت، صدای بلند خداست، به انسان وقار می‎بخشد و از بسیاری گناهان دور می‎دارد.
امام علی(ع) در فراز سی و ششم از نامه خود به امام حسن مجتبی(ع) در رابطه با اصول و مسائل تربیتی و اخلاقی فرموده است: «و جبران آن‌چه به سکوت از دست داده‌ای، از به دست آوردن چیزی که به گفتن از دست داده‌ای، آسان‌تر است و حفظ آن‌چه در ظرف است، به محکم بستن بند است.از نظر من، نگاه‌داری چیزی که در دست توست، از خواستن چیزی که در دست دیگری است، محبوب‎تر است.
تلخی نومیدی، از درخواست از مردم بهتر است.حرفه‌ای که همراه با عفت و پاکدامنی است، بهتر از ثروتی است که توام با گناه باشد.
انسان در نگه‌داری راز خویش، کوشاتر است.چه‌بسا کوشش کننده‌ای که در راه زیان خود می‎کوشد! هرکس پُرگویی کند، به هرزه‌گویی می‎افتد و هر کس بیندیشد، بصیرت می‌‎یابد».
در این فراز، امام علی(ع) طی مجموعه‌ای از جملات کوتاه حدود پانصد نکته تربیتی را آموزش می‎دهد در ابتدا از فواید سکوت می‎گوید.سکوتی که همراه خردمندی باشد، درواقع، سکوت، صدای بلند خداست، به انسان وقار می‎بخشد و از بسیاری گناهان دور می‎دارد.
کم حرف زدن و بجا سخن گفتن به کلام، نفوذ می‎دهد و به‌تدریج همه‌جا را می‎گیرد و تاثیر خود را می‎گذارد.
برخی بدون علم و آگاهی، هرچه به زبانشان می‎آید جاری می‎کنند و سنجیده، حرف نمی‎زنند، حال آن‌که توصیه بزرگان آن است که این‌گونه نباشیم، بلکه حتی گاهی آن‌چه را هم که می‎دانیم نگوییم.
امام علی(ع) فرموده است: «چیزی را که نمی‎دانی، مگو، بلکه هر چه می‎دانی، مگو؛ زیرا خدای متعال بر اعضای تو چیزهایی را واجب کرده، که روز قیامت به آن‌ها احتیاج می‎کند».
سکوت، علاوه بر حفظ ایمان و پاداش اخروی، باعث سلامت جسمی و روحی انسان نیز می‎شود کمااینکه نبی مکرم اسلام فرمود: «کسی‎که می‎خواهد سالم بماند باید سکوت کند».
البته باید متذکر شد که دستور اسلام به سکوت مطلق نیست، بلکه از آن‌جا که نطق، یکی‌ از صفاتی است که به آدمی زیبایی می‎بخشد، به سخن گفتن به‌موقع، توصیه کرده‌اند.کمااینکه امام علی(ع) فرموده است: «سخن بگویید تا شناخته شوید زیرا انسان در زیر زبان خود، پنهان است».
روشن است که لازمه بجا سخن گفتن، فکر و اندیشه است؛ یعنی سخن، وقتی زیبا و بانفوذ و کارساز است که در مکان و موقعیت مناسب و با تفکر و اندیشه باشد.
امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «زبان عاقل، پشت قلب او جای دارد و قلب احمق، پشت زبان اوست» امام علی(ع) پس از بیان برتری خموشی بر سخن گفتن و این‌که جبران سکوت از جبران سخن گفتن، آسان‌تر است، مطلب را با تشبیهات زیبا از جمله این‌که نگه‌داری آن‌چه در مشک است، به محکم بستن دهان آن است، ذکر کرده است.
امام علی(ع) سینه انسان را به مشک آب و زبان انسان را به دهانه آن تشبیه کرده است.اگر می‎خواهی آب مشک نریزد و دچار تشنگی و بی‎آبی نشوی، باید در مشک را محکم ببندی.تنها در این صورت است که هرگاه بخواهی، از آن بهره‌مند می‎شوی.اگر کسی بی‎نیازی بحوید و امیدش به فضل خدا باشد، بی‎نیاز می‎شود.
تلخی ناامیدی
اگر انسان تلخی ناامیدی را تحمل کند بهتر است از مردم درخواست ذلیلانه کند.ناامیدی احساس تلخی است که سراسر وجود آدمی را فرا می‎گیرد و روند زندگی فرد را مختل می‎سازد.همه تلاش مصلحان اجتماعی آن است که ابرهای ناامیدی را از حیات آدمی دور سازند.اما این ناامیدی هرچه که باشد از درخواست دائمی و ذلیلانه از مردم بهتر است.
سخن حضرت آن نیست که ناامیدی، پسندیده است، بلکه منظورشان رساندن عمق زشتی طلب نابجا و درخواست تحقیرآمیز از دیگران است.
انسان در زندگی خود، گاه ناچار است از دیگران، درخواستی کند؛ مثلاً قرض بگیرد، یا در ازدواج فرزندانش یا در درمان بیماری‌اش به او کمک کنند و ... این‌ها هیچ کدام، مذموم نیست، بلکه آنچه ناپسند است حالت و روحیه درخواست ذلیلانه برای رسیدن به خواسته‌های دست چندم و غیر ضروری است.اگر کسی در آرزوهای این‌چنینی ناامید و ناکام شود و تلخی نداشتن این‌ها را بر خود، هموار کند، بهتر از آن است که درخواست نماید.
پُرگویی و هرزه‌گویی
سخن مفید گفتن به اندیشیدن نیاز دارد و این‌کار، زمان می‎برد.کسانی‎که پُرگو هستند سخنان‌شان‎ مفید و مؤثر نیست، زیرا بدون سنجش و اندیشه سخن می‎گویند.
پُرگویی مانند پُرخوری است؛ با این تعبیر که پُرگویی، تولید شده فکر و اندیشه نیست، همچنان‌که پُرخوری، تولید کننده انرژی و زاینده توان و نیرو نیست کمااینکه امام علی(ع) در حدیثی فرموده است: «زیاده‌گویی، انسان حکیم را می‎لغزاند و انسان صبور و بردبار را ملول و دل‌آزرده می‎کند، پس زیاده سخن مگو که (شنوندگان را) دل‌گیر می‎کنی و تفریط مکن که خوار می‎شوی» و در حدیث دیگری فرمود: «هرکس پُرحرف باشد خطای کلام او فراوان است».
وقتی حضرت موسی(ع) حضرت خضر(ع) را ملاقات کرد، به او گفت: مرا توصیه‌ای بفرما، خضر فرمود: ای جست‌وجو کننده علم، همانا گوینده، کمتر دل‌تنگ و خسته می‎شود تا شنونده، پس هنگامی‌که سخن می‎گویی، هم‌نشین‌های خودت را افسرده مکن.در گفتار، زیاده‌گو و پُرسخن مباش، زیرا زیاده‌گویی در سخن، عالمان را خوار و خفیف می‎کند و معایب افراد کم‌عقل را آشکار می‎کند و لیکن بر تو باد به اقتصاد و میانه‌روی که این خود، توفیق و کوتاهی افراد است.

نویسنده: مرضیه حافظی فر