تلاش در تحقق تربیت اسلامی بر هر فردی واجب است
گروه معارف: عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا گفت: بر هر فرد حقطلب فرض است که چه بهصورت فردی و چه جمعی پرچمدار تربیت اسلامی که تنها راه تضمینشدهای است که میتواند در این شرایط قد علم کند، باشند.
به گزارش از خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، تربیت دینی یکی از مباحث نوپاست که علاوه بر کشور ما، در کشورهای دیگر نیز توجه مربیان تربیتی را به خود جلب نموده است. به دلیل حساسیتهایی که در کشور ما وجود دارد، این بحث بیش تر مورد توجه محققان ما قرار گرفته است.
امر تربیت که یکی از زمینه های مهم در مناسبات انسانی است که نحلهها و مکاتب تربیتی هیچگاه خود را فارغ از چارچوب های بنیادین و اصول نظری معرفی نمی کنند. حتی مکتب هایی چون رفتارگرایی که بر رفتار تأکید می کنند و اهداف کلی و آرمانی را چندان قابل مطالعه و تحقیق نمیدانند، نیز هرگز ادعایی در شکستن حصر قواعد و اصول کلی حاکم بر رفتار را ندارند چرا که پذیرش همین قواعد و اصول کلی سبب امتیاز و تشخیص مکاتب تربیتی و جدایی آنها از یکدیگر می شود. آنچه همه، بر سر آن اتفاق نظر دارند داشتن هدف و روشهای متناسب با آن است. انتخاب هدفهای تربیتی ریشه در نوع انسان شناسی مختلف دارد و هدفها، تعیین کننده نوع روشهای تربیتی هستند.
مادری که دارای چهار فرزند است، در گفتوگو با ایکنا، میگوید: تربیت به عنوان فرآیندی است که نتیجه آن در مقام عمل روشن می شود و دارای وجههای عملی و کاربردی است و از این جهت، هرگونه تلاش نظری در چارچوب مفهومی باید ناظر به فواید عملی باشد.
زهرا اکبری ادامه میدهد: تربیت از خانواده، آغاز میشود و بعد از آن مدرسه، دانشگاه و جامعه عوامل مهم دیگر هستند که در تربیت فرد نقش اساسی دارند لذا باید برنامه صحیح تربیتی نشأت گرفته از قرآن کریم و سنت از سوی این عوامل برنامهریزی شود.
یک معلم دبیرستان نیز اظهار میکند: مفهوم «تربیت» در تعالیم وحی و سنت نبوی، بر پرورش استعدادهای درونی انسان و فراهم ساختن زمینهی رشد استعدادهای آدمی دلالت میکند. به عبارت دیگر، در تربیت، عنایت و اهتمام به پیشبرد تمایلات فطری و استعدادهای متنوع متربی لحاظ شده و تربیت نیز، در صورتی ثمربخش است که با عمل و کوشش متربی همراه باشد.
محمد عزتپور اضافه میکند: غالب متفكران در تبیین اهداف، به افقهاى دوردست وادى تربیت و عنوان هدفهاى غایى یا دراز مدت، اهمیت ویژهای میدهند و آنها را داراى اولویت میدانند و در مراتب بعدى به ارائهی هدفهاى میانى (میانمدت) و نیز هدفهاى مرحلهای (كوتاهمدت) میپردازند.
تلاش در تحقق تربیت اسلامی بر هر فردی واجب است
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا نیز در گفتوگو با ایکنا، درباره تربیت اسلامی اظهار کرد: انسان همواره ناچار است راهی برای چگونه زیستن خود انتخاب کند و اگر این راه موافق با واقعیت حیات فردی و اجتماعی نظام آفرینش جهان و انسان باشد، زندگی به ثمر مینشیند که ایجادنشاط و رضایت از زندگی و پیامدهای مثبت و ثمربخش محصول این نوع زندگی است.
منصور خوشخویی ادامه داد: دنیای امروز با چالشهای زیادی مواجه است و نظام جمهوری اسلامی نیز متوجه تهاجم فرهنگی، نقشههای شیاطین مفسد و فتنهگران جهانی است که استفاده از رسانههای جمعی غیراخلاقی، فضای مجازی نمونه بارز این امر است.
وی با بیان اینکه سلطهگران جهان انسانیت و معنویت را از سیاست جدا کردهاند، گفت: در چنین شرایطی که دیانت ناب و تربیت شایسته انسانی مورد هجمه قرار گرفته، بر هر فرد حقطلب فرض است که چه به صورت فردی و چه جمعی پرچمدار تربیت اسلامی که تنها راه تضمینشدهای است که میتواند در این شرایط قد علم کند، باشند.
وی خاطرنشان کرد: مجاهدت مستمر برای تربیت اسلامی خویش و فرزندان رسالت و وظیفه مهمی است که بر دوش هر فردی سنگینی میکند و همه افراد و عوامل جامعه باید در این راستا حرکت کنند.
وی درخصوص تعریف تربیت اسلامی اذعان کرد: تربیت اسلامی ایمان آگاهانه به خداوند، داشتن حیات هدفدار و عمل مستمر به آموزههای الهی است که در این تعریف گام نخست تربیت شناخت و آگاهی نسبت به خداوند و پیامبرانش است سپس ایمانی نشأت گرفته از صدق و محبت و بعد انجام خالصانه به معارف دین است.
معرفت به خداوند کلیدواژه تربیت اسلامی است
وی با تأکید بر اینکه اگر در زندگی انسان، به جای خداوند، غیر خدا محور قرار گیرد، ناگزیر تربیت به بیراهه کشانده میشود، عنوان کرد: معرفت به خداوند کلیدواژه اصلی تربیت اسلامی است که با شناخت خویشتن همراه است و باید توجه کرد که شناخت خداوند از خلقت او آغاز میشود به این معنی که انسان دریابد که خلقت او و همه مخلوقات به اراده خداوند است و انسان به این برسد که خداوند مدبر، رب و گرداننده هستی است لذا انسان باید به هدف نهایی خلقت دست یابد و در راستای تدبیر الهی حرکت کند.
فطرت، عقل، قلب و عمل چهار رکن فرآیند تربیت اسلامی است
خوشخویی در ادامه سخنان خود با بیان اینکه فرآیند تربیت اسلامی بر چهار رکن استوار است، گفت: فطرت، عقل، قلب و عمل چهار رکن اساسی در فرآیند تربیت اسلامی است که خداوند خمیرمایه انسان را با فطرت الهی آفریده است و فطرت پاک آدمی قطبنمایی است که راه دین را نشان میدهد.
وی افزود: فطرت راه را از بیراهه برای انسان مشخص میکند لذا اگر انسان به عوامل شیطانی و نفس خویش اجازه جولان دادن ندهد و زندگی خود را در مسیر فطرت ادامه دهد، به مقصد نهایی خواهد رسید.
وی تأکید کرد: برای اینکه چراغ فطرت در انسان به کمسویی و خاموشی نرسد، باید مجاهدتها و تلاشهای بسیار صورت گیرد لذا نخستین گام در تربیت اسلامی سالم نگهداشتن فطرت پاک انسان است چراکه در سایه فطرت سلیم است که عقل و قلب در راه حقیقت کمال حرکت میکنند اما اگر به ندای فطرت لبیک گفته نشود، عقل و قلب نیز به سمت بیراهه حرکت خواهند کرد.
وی ابراز کرد: رکن دوم تربیت اسلامی عقل است که از آن به عنوان پیامبر درونی انسان یاد شده است چراکه شناسایی حقایق و راه و عمل صحیح بر عهده عقل است و از منظر اسلام عقل میتواند آدمی را از ورطه جهل دور نگه دارد و چهره حقایق عالم را برای او آشکار کند.
این استاد دانشگاه سه راهکار را برای تربیت عقل عنوان کرد و افزود: نخستین راهکار تفکر در پدیدهها و نعمتهای خداوند است که قرآن کریم به ان تأکید دارد و دوم تدبر در آیات قرآن کریم و سنت و رشد علمی از روی تأمل و اندیشهورزی راهکار سوم تربیت عقل است.
وی بیان کرد: بعد از فطرت و عقل، قلب در فرآیند تربیت اسلامی باید مورد توجه قرار گیرد که نکته حائز اهمیت در اینجا این است که قلب مرکز و هسته اصلی نفس و شخصیت آدمی است لذا در فرایند تربیت دینی قلب میتواند معرفتهای عقلانی را دریافت کند و آنها را با تار و پود خود گره میزند و شناختها را به عقیده تبدیل کند.
وی با اظهار بر اینکه در سایه فطرت پاک، روشنگری عقل سلیم رقم میخورد و به عشق و محبت به خداوند میانجامد، تشریح کرد: انسان در صورتی به قلههای کمال میرسد و تربیت قوام مییابد که بعد از پشت سر گذاشتن فطرتگرایی، تعقل و ایمان وارد مرحله عمل شود لذا عمل جلوه بندگی در برار رب است و با عمل مستمر به دانستههای دینی تربیت اسلامی گام به گام ارتقاء مییابد.
قرآن تنها نسخه تربیت الهی
معاون فرهنگی نمایندگی نهاد رهبری در دانشگاه علوم پزشکی همدان نیز به ایکنا درباره تربیت الهی و روشهای آن در قرآن کریم، اذعان کرد: قرآن کریم، تنها نسخه تربیت و هدایت الهی است که توسط جبرئیل امین بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد تا به مردم، راه و رسم درست زندگی را بیاموزد.
حجتالاسلام و المسلمین محمدابراهیم افلاکیان افزود: در این کتاب خداوند متعال، هم به طور مستقیم از روشهایی برای تربیت پیامبر اکرم(ص) و سایر مردم استفاده کرده و هم روشهایی را به پیامبر و دیگران برای تربیت آموخته است و آنچه مسلم است این است که مربیان میتوانند از روشهایی که خداوند به پیامبر و یا دیگران امر به بهره رداری از آنها در امر تربیت کرده است،استفاده کنند.
وی عنوان کرد: در این میان این پرسش به ذهن میرسد که آیا میتوان از روشهایی که خداوند تنها خود آنها را برای تربیت انسان به کار گرفته و دیگران را نسبت به استفاده از آنها، امر و یا نهی نکرده است، در امر تربیت بهره برد؟
وی بیان کرد: این پرسشی است که باید در حوزه تربیت اسلامی و روشهای خداوند در امر تربیت با استفاده از ادله قرآنی مورد بررسی قرار گیرد که هدف تربیتی و هدایتی قرآن، عمومیت و عقلایی بودن زبان قرآن، توصیه به تدبر و تفکر در آیات قرآنی، و دستور تمسک به حبل الله، خلافت الهی انسان، الگو بودن پیامبر، و نظایر آن از جمله ادله قرآنی است که باید به آن پرداخته شود.
بهرهگیری قرآن از شیوههای تربیتی گوناگون
وی در ادامه با بیان اینکه خداوند متعال در قرآن کریم برای اینکه مردم را به راه و رسم زندگی الهی هدایت کند و اخلاق و تربیت آنها را پرورش دهد، از شیوههای تربیتی گوناگونی استفاده کرده است، گفت: خداوند در قرآ کریم فرموده است: « يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ؛ خداوند به بركت آن، كساني را كه از خشنودي او پيروي كنند به راههاي سلامت هدايت ميكند، و از تاريكيها به فرمان خودبه سوي روشنائي ميبرد، و آنها را به راه راست رهبري مينمايد.( مائده/آیه16)
وی بیان کرد: قرآن کریم هدف از فرستادن پیامبران را پرورش اخلاقی و آموزش کتاب و حکمت برای مردم دانسته است و فرمود: « لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ؛خداوند بر مؤ منان منت نهاد ( نعمت بزرگي بخشيد) هنگامي كه در ميان آنها، پيامبري از جنس خودشان برانگيخت؛ كه آيات او را بر آنها بخواند، و كتاب و حكمت به آنها بياموزد؛ اگر چه پيش از آن، در گمراهي آشكار بودند.»( آل عمران/ آیه 164)
افلاکیان اظهار کرد: پرواضح است که در این کتاب، خداوند برای تربیت انسانها روشهای تربیتی گوناگونی را به کار گرفته است و این پرسش که آیا انسانها هم میتواند از همه روشهای تربیت الهی که در قران کریم به کار رفته است، در تربیت دیگران استفاده کنند؟ بسیار مهم است چراکه بین انسان و خداوند تفاوت بسیار است.
وی اضافه کرد: انسان موجودی ضعیف، جاهل، ناقص و محدود است حال آنکه خداوند حکیم، عالم، نامحدود و قادر است انسان با این ویژگیها و صفات سلبی میتواند از روشهای تربیتی خدای حکیم که دارای همه ویژگیها و صفات کمال است، استفاده کند به عبارت دیگر دلیل حجیت سیره خداوند در تربیت انسانها برای دیگران چیست در اینجا مراد از روشهای تربیتی،معنای عام است یعنی مجموعه اقداماتی که مربی برای رسیدن به اهداف تربیت انجام میدهد.
بهرهگیری از روشهای تربیتی قرآن برای انسان جایز است
وی با تأکید بر اینکه به طور قطع میتوان گفت که در روشهای تربیتی الهی نقص و اشکالی نیست بنابراین این نقص از ناحیه انسان خواهد بود، خاطرنشان کرد: هرگاه یا به هر میزان که ما بتوانیم نقص خود را رفع و جبران کنیم توانایی بهرهگیری از روشهای الهی را پیدا خواهیم کرد چنانچه قرآن کریم برای فهم بشر و امکان عمل به آن بر پیامبر اکرم(ص) نازل شده است.
وی تصریح کرد: بهرهگیری از روشهای تربیت الهی نه تنها برای بشر جایز بلکه در مواردی لازم و واجب است میتوان گفت که در برخی موارد شکی نیست که از برخی از روشهای الهی مانند موعظه، حکت، تعلیم و آموزش و نظایر آن به دلیل اینکه خداوندف پیامبران یا مؤمنان را امر به استفاده کرده است، انسان هم میتواند استفاده کند.
حجتالاسلام و المسلمین با بیان اینکه قرآن کتاب هدایت است، گفت: قرآن خود را نه تنها رهنمون پرواپیشگاه بلکه هدایتگر عموم مردم معرفی کرده استx« ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ؛اين كتاب با عظمتي است كه شك در آن راه ندارد، و مايه هدايت پرهيزكاران است.» (بقره/آیه2)
هدایت انسان با تربیت همسو است
وی واژه هدایت را از عامترین مفاهیمی عنوان کرد که در قرآن کریم به کار رفته است و گفت: میتوان "هدایت" را از نظر معنایی همسو با تربیت قرار داد زیرا در قرآن کریم واژه تربیت به کار نرفته است ولی به جای اآن از واژههای دیگری که از نظر معنایی نزدیک به آن هستندمانند خلق، هدایت،تزکیه، تعلیم و مانند آن فراوان به کار رفته است.
وی تشریح کرد: بیگمان در یک کتاب هدایتگر آسمانی ضمن بیان آموزههای تربیتی، اصول، روشها و شیوههای تربیتی نیز مطرح است و اگر کتاب تربیتی خود بر اساس مبانی، اصول و شیوههای تربیتی درونی خود تنظیم نشده باشد، تناقض در گفتار و رفتار نویسنده کتاب که خود مربی است پیش میآید و این امر از نظر قرآن کریم مردود است که این امر در آیه 2 و 3 سوره صف مشهود است.
معاون فرهنگی نهاد رهبری دانشگاه علوم پزشکی خاطرنشان کرد: باید توجه کرد که متربیان هم از روشهای بیان شده در کتاب بهره میبرند و هم از روشهای خاص مربی در تدوین و ارائه کتاب بنابراین نمیتوان تربیت را از روشهای تربیتی جدا کرد.
وی ادامه داد: کتاب قرآن نیز از این امر مستثنی نیست لذا متربیان میتوانند هم از روشهای سفارش شده در قرآن بهره ببرند و هم از روشهای ضمنی آن که خداوند در تدوین ان مورد استفاده قرار داده است برای مثال هریک از سورههای قرآن کریم با « بسم الله الرحمن الرحیم » شروع شده و این گویای این امر است که مربی هم باید نوشتههای خود را با نان خدا آغاز کند.
تمسک به حبلالله راه اثبات استفاده از روشهای تربیتی قرآن است
قرآن کریم و سنت پیامبر(ص) حبلالله هستند و سنت چیزی وارای قرآن کریم نیست لذا ما مأمور تمسک به حبلالله هستیم که قرآن کریم فرموده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا؛ و همگي به ريسمان خدا ( قرآن و اسلام و هر گونه وسيله ارتباط ديگر) چنگ زنيد» (آل عمران/ آیه 103)
امام جماعت مسجد مهدیه تأکید کرد: تمسک به قرآن نه تنها تمسک به ریسمان خدا است بلکه تمسک به خود خدا است پس انسانها نه تنها میتوانند به روشهای تربیتی قرآن که بخشی از قرآن است، تمسک کنند بلکه مأمور به تمسک آن هستند و مکلف هستند که از روشهای تربیتی قرآنی و الهی بهره ببرند.
و در پایان گفت: چگونگی استفاده از روشهای تربیت الهی که افزون بر اینکه مجالی دیگر میطلبد، باید درباره هر یک از روشهای الهی به صورت ویژه بحث کرد و شرایط و جزئیات هر روش را درنظر گرفت برای مثال در استفاده از عفو و گذشت در برخی موارد محدودیت وجود دارد که باید حدود آن رعایت شود.
امر تربیت که یکی از زمینه های مهم در مناسبات انسانی است که نحلهها و مکاتب تربیتی هیچگاه خود را فارغ از چارچوب های بنیادین و اصول نظری معرفی نمی کنند. حتی مکتب هایی چون رفتارگرایی که بر رفتار تأکید می کنند و اهداف کلی و آرمانی را چندان قابل مطالعه و تحقیق نمیدانند، نیز هرگز ادعایی در شکستن حصر قواعد و اصول کلی حاکم بر رفتار را ندارند چرا که پذیرش همین قواعد و اصول کلی سبب امتیاز و تشخیص مکاتب تربیتی و جدایی آنها از یکدیگر می شود. آنچه همه، بر سر آن اتفاق نظر دارند داشتن هدف و روشهای متناسب با آن است. انتخاب هدفهای تربیتی ریشه در نوع انسان شناسی مختلف دارد و هدفها، تعیین کننده نوع روشهای تربیتی هستند.
مادری که دارای چهار فرزند است، در گفتوگو با ایکنا، میگوید: تربیت به عنوان فرآیندی است که نتیجه آن در مقام عمل روشن می شود و دارای وجههای عملی و کاربردی است و از این جهت، هرگونه تلاش نظری در چارچوب مفهومی باید ناظر به فواید عملی باشد.
زهرا اکبری ادامه میدهد: تربیت از خانواده، آغاز میشود و بعد از آن مدرسه، دانشگاه و جامعه عوامل مهم دیگر هستند که در تربیت فرد نقش اساسی دارند لذا باید برنامه صحیح تربیتی نشأت گرفته از قرآن کریم و سنت از سوی این عوامل برنامهریزی شود.
یک معلم دبیرستان نیز اظهار میکند: مفهوم «تربیت» در تعالیم وحی و سنت نبوی، بر پرورش استعدادهای درونی انسان و فراهم ساختن زمینهی رشد استعدادهای آدمی دلالت میکند. به عبارت دیگر، در تربیت، عنایت و اهتمام به پیشبرد تمایلات فطری و استعدادهای متنوع متربی لحاظ شده و تربیت نیز، در صورتی ثمربخش است که با عمل و کوشش متربی همراه باشد.
محمد عزتپور اضافه میکند: غالب متفكران در تبیین اهداف، به افقهاى دوردست وادى تربیت و عنوان هدفهاى غایى یا دراز مدت، اهمیت ویژهای میدهند و آنها را داراى اولویت میدانند و در مراتب بعدى به ارائهی هدفهاى میانى (میانمدت) و نیز هدفهاى مرحلهای (كوتاهمدت) میپردازند.
تلاش در تحقق تربیت اسلامی بر هر فردی واجب است
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلیسینا نیز در گفتوگو با ایکنا، درباره تربیت اسلامی اظهار کرد: انسان همواره ناچار است راهی برای چگونه زیستن خود انتخاب کند و اگر این راه موافق با واقعیت حیات فردی و اجتماعی نظام آفرینش جهان و انسان باشد، زندگی به ثمر مینشیند که ایجادنشاط و رضایت از زندگی و پیامدهای مثبت و ثمربخش محصول این نوع زندگی است.
منصور خوشخویی ادامه داد: دنیای امروز با چالشهای زیادی مواجه است و نظام جمهوری اسلامی نیز متوجه تهاجم فرهنگی، نقشههای شیاطین مفسد و فتنهگران جهانی است که استفاده از رسانههای جمعی غیراخلاقی، فضای مجازی نمونه بارز این امر است.
وی با بیان اینکه سلطهگران جهان انسانیت و معنویت را از سیاست جدا کردهاند، گفت: در چنین شرایطی که دیانت ناب و تربیت شایسته انسانی مورد هجمه قرار گرفته، بر هر فرد حقطلب فرض است که چه به صورت فردی و چه جمعی پرچمدار تربیت اسلامی که تنها راه تضمینشدهای است که میتواند در این شرایط قد علم کند، باشند.
وی خاطرنشان کرد: مجاهدت مستمر برای تربیت اسلامی خویش و فرزندان رسالت و وظیفه مهمی است که بر دوش هر فردی سنگینی میکند و همه افراد و عوامل جامعه باید در این راستا حرکت کنند.
وی درخصوص تعریف تربیت اسلامی اذعان کرد: تربیت اسلامی ایمان آگاهانه به خداوند، داشتن حیات هدفدار و عمل مستمر به آموزههای الهی است که در این تعریف گام نخست تربیت شناخت و آگاهی نسبت به خداوند و پیامبرانش است سپس ایمانی نشأت گرفته از صدق و محبت و بعد انجام خالصانه به معارف دین است.
معرفت به خداوند کلیدواژه تربیت اسلامی است
وی با تأکید بر اینکه اگر در زندگی انسان، به جای خداوند، غیر خدا محور قرار گیرد، ناگزیر تربیت به بیراهه کشانده میشود، عنوان کرد: معرفت به خداوند کلیدواژه اصلی تربیت اسلامی است که با شناخت خویشتن همراه است و باید توجه کرد که شناخت خداوند از خلقت او آغاز میشود به این معنی که انسان دریابد که خلقت او و همه مخلوقات به اراده خداوند است و انسان به این برسد که خداوند مدبر، رب و گرداننده هستی است لذا انسان باید به هدف نهایی خلقت دست یابد و در راستای تدبیر الهی حرکت کند.
فطرت، عقل، قلب و عمل چهار رکن فرآیند تربیت اسلامی است
خوشخویی در ادامه سخنان خود با بیان اینکه فرآیند تربیت اسلامی بر چهار رکن استوار است، گفت: فطرت، عقل، قلب و عمل چهار رکن اساسی در فرآیند تربیت اسلامی است که خداوند خمیرمایه انسان را با فطرت الهی آفریده است و فطرت پاک آدمی قطبنمایی است که راه دین را نشان میدهد.
وی افزود: فطرت راه را از بیراهه برای انسان مشخص میکند لذا اگر انسان به عوامل شیطانی و نفس خویش اجازه جولان دادن ندهد و زندگی خود را در مسیر فطرت ادامه دهد، به مقصد نهایی خواهد رسید.
وی تأکید کرد: برای اینکه چراغ فطرت در انسان به کمسویی و خاموشی نرسد، باید مجاهدتها و تلاشهای بسیار صورت گیرد لذا نخستین گام در تربیت اسلامی سالم نگهداشتن فطرت پاک انسان است چراکه در سایه فطرت سلیم است که عقل و قلب در راه حقیقت کمال حرکت میکنند اما اگر به ندای فطرت لبیک گفته نشود، عقل و قلب نیز به سمت بیراهه حرکت خواهند کرد.
وی ابراز کرد: رکن دوم تربیت اسلامی عقل است که از آن به عنوان پیامبر درونی انسان یاد شده است چراکه شناسایی حقایق و راه و عمل صحیح بر عهده عقل است و از منظر اسلام عقل میتواند آدمی را از ورطه جهل دور نگه دارد و چهره حقایق عالم را برای او آشکار کند.
این استاد دانشگاه سه راهکار را برای تربیت عقل عنوان کرد و افزود: نخستین راهکار تفکر در پدیدهها و نعمتهای خداوند است که قرآن کریم به ان تأکید دارد و دوم تدبر در آیات قرآن کریم و سنت و رشد علمی از روی تأمل و اندیشهورزی راهکار سوم تربیت عقل است.
وی بیان کرد: بعد از فطرت و عقل، قلب در فرآیند تربیت اسلامی باید مورد توجه قرار گیرد که نکته حائز اهمیت در اینجا این است که قلب مرکز و هسته اصلی نفس و شخصیت آدمی است لذا در فرایند تربیت دینی قلب میتواند معرفتهای عقلانی را دریافت کند و آنها را با تار و پود خود گره میزند و شناختها را به عقیده تبدیل کند.
وی با اظهار بر اینکه در سایه فطرت پاک، روشنگری عقل سلیم رقم میخورد و به عشق و محبت به خداوند میانجامد، تشریح کرد: انسان در صورتی به قلههای کمال میرسد و تربیت قوام مییابد که بعد از پشت سر گذاشتن فطرتگرایی، تعقل و ایمان وارد مرحله عمل شود لذا عمل جلوه بندگی در برار رب است و با عمل مستمر به دانستههای دینی تربیت اسلامی گام به گام ارتقاء مییابد.
قرآن تنها نسخه تربیت الهی
معاون فرهنگی نمایندگی نهاد رهبری در دانشگاه علوم پزشکی همدان نیز به ایکنا درباره تربیت الهی و روشهای آن در قرآن کریم، اذعان کرد: قرآن کریم، تنها نسخه تربیت و هدایت الهی است که توسط جبرئیل امین بر پیامبر اکرم(ص) نازل شد تا به مردم، راه و رسم درست زندگی را بیاموزد.
حجتالاسلام و المسلمین محمدابراهیم افلاکیان افزود: در این کتاب خداوند متعال، هم به طور مستقیم از روشهایی برای تربیت پیامبر اکرم(ص) و سایر مردم استفاده کرده و هم روشهایی را به پیامبر و دیگران برای تربیت آموخته است و آنچه مسلم است این است که مربیان میتوانند از روشهایی که خداوند به پیامبر و یا دیگران امر به بهره رداری از آنها در امر تربیت کرده است،استفاده کنند.
وی عنوان کرد: در این میان این پرسش به ذهن میرسد که آیا میتوان از روشهایی که خداوند تنها خود آنها را برای تربیت انسان به کار گرفته و دیگران را نسبت به استفاده از آنها، امر و یا نهی نکرده است، در امر تربیت بهره برد؟
وی بیان کرد: این پرسشی است که باید در حوزه تربیت اسلامی و روشهای خداوند در امر تربیت با استفاده از ادله قرآنی مورد بررسی قرار گیرد که هدف تربیتی و هدایتی قرآن، عمومیت و عقلایی بودن زبان قرآن، توصیه به تدبر و تفکر در آیات قرآنی، و دستور تمسک به حبل الله، خلافت الهی انسان، الگو بودن پیامبر، و نظایر آن از جمله ادله قرآنی است که باید به آن پرداخته شود.
بهرهگیری قرآن از شیوههای تربیتی گوناگون
وی در ادامه با بیان اینکه خداوند متعال در قرآن کریم برای اینکه مردم را به راه و رسم زندگی الهی هدایت کند و اخلاق و تربیت آنها را پرورش دهد، از شیوههای تربیتی گوناگونی استفاده کرده است، گفت: خداوند در قرآ کریم فرموده است: « يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ؛ خداوند به بركت آن، كساني را كه از خشنودي او پيروي كنند به راههاي سلامت هدايت ميكند، و از تاريكيها به فرمان خودبه سوي روشنائي ميبرد، و آنها را به راه راست رهبري مينمايد.( مائده/آیه16)
وی بیان کرد: قرآن کریم هدف از فرستادن پیامبران را پرورش اخلاقی و آموزش کتاب و حکمت برای مردم دانسته است و فرمود: « لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ؛خداوند بر مؤ منان منت نهاد ( نعمت بزرگي بخشيد) هنگامي كه در ميان آنها، پيامبري از جنس خودشان برانگيخت؛ كه آيات او را بر آنها بخواند، و كتاب و حكمت به آنها بياموزد؛ اگر چه پيش از آن، در گمراهي آشكار بودند.»( آل عمران/ آیه 164)
افلاکیان اظهار کرد: پرواضح است که در این کتاب، خداوند برای تربیت انسانها روشهای تربیتی گوناگونی را به کار گرفته است و این پرسش که آیا انسانها هم میتواند از همه روشهای تربیت الهی که در قران کریم به کار رفته است، در تربیت دیگران استفاده کنند؟ بسیار مهم است چراکه بین انسان و خداوند تفاوت بسیار است.
وی اضافه کرد: انسان موجودی ضعیف، جاهل، ناقص و محدود است حال آنکه خداوند حکیم، عالم، نامحدود و قادر است انسان با این ویژگیها و صفات سلبی میتواند از روشهای تربیتی خدای حکیم که دارای همه ویژگیها و صفات کمال است، استفاده کند به عبارت دیگر دلیل حجیت سیره خداوند در تربیت انسانها برای دیگران چیست در اینجا مراد از روشهای تربیتی،معنای عام است یعنی مجموعه اقداماتی که مربی برای رسیدن به اهداف تربیت انجام میدهد.
بهرهگیری از روشهای تربیتی قرآن برای انسان جایز است
وی با تأکید بر اینکه به طور قطع میتوان گفت که در روشهای تربیتی الهی نقص و اشکالی نیست بنابراین این نقص از ناحیه انسان خواهد بود، خاطرنشان کرد: هرگاه یا به هر میزان که ما بتوانیم نقص خود را رفع و جبران کنیم توانایی بهرهگیری از روشهای الهی را پیدا خواهیم کرد چنانچه قرآن کریم برای فهم بشر و امکان عمل به آن بر پیامبر اکرم(ص) نازل شده است.
وی تصریح کرد: بهرهگیری از روشهای تربیت الهی نه تنها برای بشر جایز بلکه در مواردی لازم و واجب است میتوان گفت که در برخی موارد شکی نیست که از برخی از روشهای الهی مانند موعظه، حکت، تعلیم و آموزش و نظایر آن به دلیل اینکه خداوندف پیامبران یا مؤمنان را امر به استفاده کرده است، انسان هم میتواند استفاده کند.
حجتالاسلام و المسلمین با بیان اینکه قرآن کتاب هدایت است، گفت: قرآن خود را نه تنها رهنمون پرواپیشگاه بلکه هدایتگر عموم مردم معرفی کرده استx« ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ؛اين كتاب با عظمتي است كه شك در آن راه ندارد، و مايه هدايت پرهيزكاران است.» (بقره/آیه2)
هدایت انسان با تربیت همسو است
وی واژه هدایت را از عامترین مفاهیمی عنوان کرد که در قرآن کریم به کار رفته است و گفت: میتوان "هدایت" را از نظر معنایی همسو با تربیت قرار داد زیرا در قرآن کریم واژه تربیت به کار نرفته است ولی به جای اآن از واژههای دیگری که از نظر معنایی نزدیک به آن هستندمانند خلق، هدایت،تزکیه، تعلیم و مانند آن فراوان به کار رفته است.
وی تشریح کرد: بیگمان در یک کتاب هدایتگر آسمانی ضمن بیان آموزههای تربیتی، اصول، روشها و شیوههای تربیتی نیز مطرح است و اگر کتاب تربیتی خود بر اساس مبانی، اصول و شیوههای تربیتی درونی خود تنظیم نشده باشد، تناقض در گفتار و رفتار نویسنده کتاب که خود مربی است پیش میآید و این امر از نظر قرآن کریم مردود است که این امر در آیه 2 و 3 سوره صف مشهود است.
معاون فرهنگی نهاد رهبری دانشگاه علوم پزشکی خاطرنشان کرد: باید توجه کرد که متربیان هم از روشهای بیان شده در کتاب بهره میبرند و هم از روشهای خاص مربی در تدوین و ارائه کتاب بنابراین نمیتوان تربیت را از روشهای تربیتی جدا کرد.
وی ادامه داد: کتاب قرآن نیز از این امر مستثنی نیست لذا متربیان میتوانند هم از روشهای سفارش شده در قرآن بهره ببرند و هم از روشهای ضمنی آن که خداوند در تدوین ان مورد استفاده قرار داده است برای مثال هریک از سورههای قرآن کریم با « بسم الله الرحمن الرحیم » شروع شده و این گویای این امر است که مربی هم باید نوشتههای خود را با نان خدا آغاز کند.
تمسک به حبلالله راه اثبات استفاده از روشهای تربیتی قرآن است
قرآن کریم و سنت پیامبر(ص) حبلالله هستند و سنت چیزی وارای قرآن کریم نیست لذا ما مأمور تمسک به حبلالله هستیم که قرآن کریم فرموده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا؛ و همگي به ريسمان خدا ( قرآن و اسلام و هر گونه وسيله ارتباط ديگر) چنگ زنيد» (آل عمران/ آیه 103)
امام جماعت مسجد مهدیه تأکید کرد: تمسک به قرآن نه تنها تمسک به ریسمان خدا است بلکه تمسک به خود خدا است پس انسانها نه تنها میتوانند به روشهای تربیتی قرآن که بخشی از قرآن است، تمسک کنند بلکه مأمور به تمسک آن هستند و مکلف هستند که از روشهای تربیتی قرآنی و الهی بهره ببرند.
و در پایان گفت: چگونگی استفاده از روشهای تربیت الهی که افزون بر اینکه مجالی دیگر میطلبد، باید درباره هر یک از روشهای الهی به صورت ویژه بحث کرد و شرایط و جزئیات هر روش را درنظر گرفت برای مثال در استفاده از عفو و گذشت در برخی موارد محدودیت وجود دارد که باید حدود آن رعایت شود.
