علم هدف است یا وسیله؟

پرویز پرنیان، نویسنده کتاب «علم و عمل در روایات» در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در رابطه با این‌که علم هدف است یا وسیله، گفت: هر کدام از علوم فیزیکی وسیله‌اند برای انجام کار و رفع یکی‌از نیازهای انسان، ازجمله ریاضیات وسیله‌ است برای محاسبات و سنجش‌های کمی، پزشکی وسیله است برای درمان، مهندسی وسیله است برای ساختن وسائل، لذا بنابر نظر استا شهید مرتضی مطهری هر علمی از آن نظر مفید و لازم است که مقدمه و وسیله انجام یک عمل و یک وظیفه است.
وی با بیان این‌که معارف الهی نظیر توحید، معادشناسی، علم اخلاق و فقه و حدیث، هدف محسوب می‎شوند، افزود: فقها وجوب علم را تهیوئی اصطلاح کرده‌اند یعنی از آن جهت واجب هستند که آمادگی و تهیو برای انجام کاری که موافق دستور اسلام است به‌وجود می‎‌آورند مثلاً کسی‌که قرار است به دفاع از مرزهای مسلمین بپردازد، بایستی فنون نظامی و صلاح مورد استفاده را بشناسد و طرز به‌کارگیری آن‌ها را بداند و این مقدمه کار دفاع است.
پرنیان ادامه داد: هر علم و صنعت و فن دیگری که برای ساختن سلاح و وسایل نقلیه و تدارک مواد خوراکی و پوشاکی لازم باشند مقدمه کار دفاع هستند و دفاع نهایتاً برای حفظ عقائد الهی و توحیدی است که هدف عالی و نهایی است.
این نویسنده لرستانی اضافه کرد: در عصر حاضر که جهان بر محور علم می‌چرخد، اگر قید یا صفت تهیوئی به علوم داده می‎شود چیزی از اهمیت آن‌ها نمی‎کاهد، بلکه برای حفاظت از اسلام بایستی از همین علوم بهره گرفت و چون اکمل ادیان، اسلام است، مسلمانان نیز بایستی خود را به قله علوم در هر زمان برسانند.
وی با بیان این‌که هر چند بدون داشتن وسیله مناسب به هدف نمی‎توان رسیدف اما به‌هر حال وسیله برای رساندن به هدف است، اظهارکرد: در آیه 61 سوره قصص با این مضمون «أَفَمَن وَعَدْنَاهُ وَعْدًا حَسَنًا فَهُوَ لَاقِيهِ كَمَن مَّتَّعْنَاهُ مَتَاعَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ هُوَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنَ الْمُحْضَرِينَ» آمده است: «آيا كسى‌كه وعده نيكو به او داده‏ايم و او به آن خواهد رسيد مانند كسى است كه از كالاى زندگى دنيا بهره‏مندش گردانيده‏ايم [ولى] او روز قيامت از [جمله] احضارشدگان [در آتش] است».
این نویسنده لرستانی با یادآوری این‌که علم اگر کالای عیش دنیایی بشود خطرش از بی‎دانشی برای جامعه و انسانیت بیشتر می‎شود، ادامه داد: بیشتر ضایعاتی که بر پیکر انسانیت وارد آمده است ناشی از افرادی بوده که از نوعی علم بهره‌مند بوده‌اند.
وی گفت: عالمان با ابزار علم می‎توانند جمعیتی را به‌دنبال خود بکشانند در این صورت اگر صفای باطن نداشته باشند جمعیت را منحرف می‎گردانند و تباه می‎کنند کمااینکه در ادبیات ما هم گفته‌اند: «چه دزدی با چراغ آید گزیده‌تر برد کالا».
پرنیان با اشاره از این حدیث نبوی که فرموده است: «طلب علم ب رهر مسلمانی واجب است، آگاه باشید که خداوند جویندگان علم را دوست دارد، افزود: امام علی(ع) فرموده است: «ای مردم بدانید که کمال دین، طلب علم و عمل به آن است. آگاه باشید که طلب علم از طلب مال بر شما واجب‌تر است، زیرا مال تقسیم شده و برای شما تضمین گردیده و خدای عادل آن‌را میان شما تقسیم نموده و ضمانت فرموده و به‌زودی برایتان وفا خواهد کرد، ولی در نزد اهلش مخزون است و شما مامورید که آن‌را از اهلش (یعنی انبیاء و ائمه و عالمان ربانی)بجویید، پس آن‌را بجویید.
وی گفت: امام صادق(ع) در این رابطه فرموده است: در دین پژوهش کنید زیرا هرکه از شما در دین پژوهش نکند نادان است کمااینکه خدای متعال در آیه 122 سوره توبه با این مضمون «وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنفِرُواْ كَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّيَتَفَقَّهُواْ فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ» فرموده است گروهی باید کوچ کنند تا در دین پژوهش کنند و چون به‌سوی قومشان بازگشتند آنان را بیم دهند، شاید حذر کنند. و امام صادق(ع) نیز فرموده است: «هرگاه خداوند خیر بنده‌ای را بخواهد او را در دین آگاهی کامل دهد».