راه‌های یازده‌گانه بهره‌مندی از منابع تعلیم و تربیت

پرویز پرنیان، از نویسندگان لرستانی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، در تشریح راه‌های یازده‌گانه بهره‌مندی از منابع تعلیم و تربیت گفت: انسان با درک حقیقت هجرت، و حرکت در راه آن، مسافر الی‎الله می‎شود که آغاز آن از بیت مظلم نفس است.
 وی افزود: در منابع دینی داریم که «کسی‎که از خانه خویش خارج می‎شود، در حالی‎که مهاجر به‌سوی خدا و رسولش باشد و مرگ او را دریابد، اجر او با خداست».پس کسی‌که از چهار دیواری نفس خود خارج شود و مشتهیات نفسانی را کنار نهد، مهاجر الی‎الله می‎شود.
این نویسنده لرستانی با بیان این‌که هجرت شامل هجرت ظاهری و هجرت باطنی است، ادامه داد: هجرت ظاهری از مکانی به مکان دیگر رفتن است، اما هجرت باطنی یعنی از همه چیز دل بریدن و قطع تعلق اغیار کردن است.
پرنیان با اشاره به این‌که ولایت، مسیر هجرت و راهنمای مهاجر، است، گفت: بدون هدایت ولی و بدون حرکت در صراط ولایت، هجرت باطنی محقق نخواهد شد.بر این اساس مولای متقیان علی(ع) می‏‌فرماید که هجرت ظاهری و باطنی را با ما آغاز کنید «پس کسی‎که اراده کرد به‌سوی خدا رود، با ما خارج شود».
وی در ادامه با اشاره به کلام امیر با این مضمون که «برادرانم کجایند، آن کسانی‏‌که سالک طریق حق بودند، عمار کجاست؟ این‌تیهان کجاست؟ ذوشهادتین کجاست؟»، ادامه داد: امام علی(ع) در ادامه فرموده است: «آه که برادرانم از دست رفتند؛ برادرانی که قرآن می‎خواندند و حق آن‌را ادا می‎کردند؛ درباره واجب دقت می‎کردند و آن‌را به پا می‎داشتند؛ مقررات اسلام را زنده می‎کردند و بدعت را می‎کوبیدند؛ هنگامی‎که برای جهاد دعوت می‎شدند، می‎پذیرفتند؛ به رهبر اعتماد داشتند و از او اطاعت می‎کردند».
این نویسنده لرستانی دومین راه بهره‌مندی از منابع تربیت را ریاضت نفس دانست و گفت: ریاضت به‌معنا است که نفس را تحت تعلیم مستقیم خود بگیریم کمااینکه امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «ای مردم! تربیت نفس خویش را عهده‌دار باشید و تمایلات و عادت‌ها را به نیکی مبدل کنید» از این‌رو در حدود تربیت خویش می‎فرماید: «نفس خود را به‌گونه‌ای تربیت کردم که به قرص نانی می‏‌سازد و هرگاه مایل شدم به طعامی، در نهایت به نمکی قناعت می‎کند».
پرنیان یکی دیگر از راه‌های بهره‌مندی از منابع تربیت، را محاسبه نفس و برآورد نیازهای حقیقی دانست و افزود: انسان تا نیازش را نداند و یا نوع نیازش را نشناسد، قهراً دنبال تامین آن نمی‎رود.لذا مولای متقیان(ع) در این باره فرموده است: «بندگان خدا، نفس خود را قبل از آن‌که وزن شود و قیمت‌گذاری شود، وزن کنید و به حسابش رسیدگی کنید، پیش‌از آن‌که به حسابش رسیدگی شود».
وی ادامه داد: انسان مؤمن به خدا، پیوسته باید دارای واعظ درونی باشد که او را دائماً موعظه کند و از بدی‎ها بازدارد کمااینکه امام علی(ع) می‌‏فرماید: «بدانید همانا آن کسی‎که خود را یاری نکند و پنددهنده و هشداردهنده خویش نباشد، دیگری هشداردهنده و پنددهنده او نخواهد بود» آری! واعظ درونی پیوسته انسان را به‌سوی خوبی‎ها فرامی‌خواند و بازدارنده از بدی‎ها، پیوسته انسان را از بدی‎ها و رذایل بازمی‌دارد.
پرنیان اظهارکرد: انسان برای آن‌که بتواند از منابع تعلیم و تربیت به‌خوبی استفاده کند و آثار و بهره‌مندی را نیز در خود شاهد باشد، باید خانه دل و فضای جان خویش را از اغیار خالی کند و هر چیز جز خدا را غیر و بیگانه بخواند چراکه اگر بر این کار مداومت کند، تدریجاً شیرینی معرفت را خواهد چشید و بوی یار را استشمام خواهد کرد تا جایی‎که در زندگی حلاوتی جز یاد و ذکر خداوند نمی‎شناسد و از هر لذتی جز لذت ذکر او، استغفار می‎کند کمااینکه امام علی(ع) در وصف فرشتگان فرموده است: «فرشتگان حلاوت معرفت حق را چشیده‌اند».
وی ادامه داد: امام خمینی(ره) هم معتقد است تا هر کس، خویشتن را فراموش نکند، عطر وحدت را استشمام نخواهد کرد و همواره در شرک کثرت باقی است.پس کسی‌که از همه چیز برید و به خدا پیوست، به اندامش خلعت توحید زیبنده می‎شود، زیرا موحد حقیقی کسی است که خود را فانی حق کند و نشان فنا، خدا را مالک دانستن و خود را مملوک پنداشتن است؛ چراکه مملوک عین مالک و مالکیت حق است.
این نویسنده لرستانی با یادآوری این‌که آن‌چه که آثار و بقایای اغیار را یک‌جا از جان آدمی می‎شوید و خلعت توحید بر اندامش می‎پوشاند، طهارت قرآن است؛ چراکه حضرت حق فرمود: «قرآن‌کریم درمانگاهی است که هر بیمار معتقدی را شفا می‎دهد و نسخه این شفابخشی، ایمان و توکل خالصانه است»، اضافه کرد: در قرآن شفای هر طلب‌کننده‌ شفا هست و هر کفالت‌طلب را کفایت می‎کند.راز شفابخشی قرآن در آن است که همه حروف و کلمات و معانی او از یار جان‌نواز است.کسی‎که دلداده یار نازنین است، با دیدن و شنیدن آیات قرآن بی‎تاب می‎شود؛ این بی‌تابی عرق شفا را بر جسم و جان می‎چکاند، در این حال نقاب از چهره معانی قرآن هم کنار می‎رود و انسان نیز با تناول آن معانی حاجت جان را می‎گیرد.
این نویسنده لرستانی با بیان این‌که یکی‌دیگر از راه‌های مهم بهره‌مندی از منابع تربیت، طاعت و بندگی خالصانه است، افزود: مهاجر طریق حق، مرکب نجاتش طاعت، و توشه راهش تقواست؛ به‌طوری‎که امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «بندگان خدا شما را به تقوای الهی و طاعت او سفارش می‎کنم که همانا، آن راه و مقصد نجات و رستگاری ابدی است» پس نتیجه می‎گیریم که جوهر طاعت و بندگی هم شوق است که بدون آن، طاعت و بندگی به بار نخواهد نشست.ای‎بسا عبادت‌های بی‎شوقی که آدمی را به جایی نمی‎رساند.
وی ادامه داد: در منطق دین، دنیاستیزی امر صحیح و پسندیده‌ای نیست، بلکه تایید اهل‌بیت(ع) آن است که دنیا را باید رام کرد و نه تنها خود اسیر دنیا نشویم، بلکه باید دنیا را نیز اسیر خود کنیم امام علی(ع) نیز در توصیف متقین فرموده است: «دنیا به آن‌ها روی آورد؛ به دنیا اعتنایی نکردند تا آن‌جا که دنیا آن‌ها را اسیر کرد، پس خودشان را فدا کردند و از اسارت خارج شدند».
پرنیان قلب‎آرایی را از دیگر راه‌های تربیت ذکر کرد و گفت: قلب آدمی موجودی بسیار لطیف و حساس است و چون آینه، شفاف.از این‌رو وظیفه ما آن است که دایماً از آن پاسداری کنیم و زنگار گناهان و گرد و غبار غفلت را از آن برداریم؛ تا جایی‎که قلب خودش به گناهان حساس شود؛ یعنی اگر گناهی در آن می‎یابد یا شیطان راهی در آن پیدا می‎کند، عکس‎العمل شدیدی نشان دهد تا خطر گناه به‌کلی رفع شود فلبی که به زیور نور هدایت و تقوا آراسته باشد و از گناهان دوری گزیند، آن‌را قلب سلیم گویند کمااینکه امام علی(ع) دراین رابطه نیز فرموده‌اند: «خوشا به صاحب قلب سلیم، که از کسی‌که او را هدایت می‎کند اطاعت می‎کند؛ و از کسی‌که او را به گناهان و بدی‎ها فرا می‎خواند می‎گریزید.پس قلب سلیم قلبی است که نسبت به خوبی‌ها و بدی‎ها عکس‎العمل نشان می‎دهد و شرط این واکنش ان است که براو زنگار نباشد.
این نویسنده لرستانی با بیان این‌که یکی‌از مهمترین و اصیل‌ترین راه‌های بهره‌مندی از منابع تربیت، ولایت‌پذیری است، افزود: امام علی(ع) در این رابطه فرموده است: «بدانید که بندگان خدا متوسلان به ولایت‌اند و یکدیگر را دیدار می‎کنند و این وصول ریسمان محبت و جام سرشار عشق است که عاشقان خدا یکدیگر را سیراب می‎کنند و بر این اساس تمام دوستی‎ها و پیوندهای‌شان استوار است».بدین ترتیب، راه شوق و بالندگی در زندگی ولایت‌پذیری است.کسانی‌که خواهان زندگی بانشاط تؤام با رستگاری دنیا و آخرت هستند دل و دین را به ولایت می‎سپارند و جز این، راه و رسم دیگری را نمی‎شناسند.
وی به نقش سحرخیزی در دسترسی به منابع تعلیم و تربیت اشاره کرد و گفت: شب‎خیزی برکاتی دارد که تا هر کسی مقیم کوی شب نشود و انس با اسحار نگیرد، از درک آن عاجز است.قرآن‌کریم یکی‌از صفات برجسته مؤمنان را شب‌زنده‌داری و سحرخیزی و استغفار در سحرگاهان می‎داند و می‌فرماید: «متقین اندکی از شب می‎خوابند و در سحرگاهان به استغفار مشغول‌اند» امام علی(ع) نیز در توصیف متقین فرموده است: «اما در شب‎ها راست‌قامت بر روی پای خود ایستاده به راز و نیاز مشغول هستند».
پرنیان در ادامه گفت: با استفاده از این راه‌های یازده‌گانه، انسان مشتاق هدایت می‎تواند به منابع تعلیم و تربیت دسترسی پیدا کند و با بهره‌مندی از آن، نه تنها خود را بسازد، بلکه می‎تواند به‌عنوان مربی وارسته، دیگران را نیز تربیت کند و از چشمه زلال معرفت دین و قرآن، کام تشنگان را سیراب کند.