حکایت زنان شوهردار بی‌شوهر سیستان‌وبلوچستان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از سیستان و بلوچستان، به‌نقل از مهرخانه، زنان استان سیستان و بلوچستان با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می‌کنند؛ از فقر و کمبود امکانات گرفته تا گرفتاری همسران و فرزندانشان در گرداب اعتیاد. محرومیت شدید و ویژگی‌های بومی منطقه باعث شده زنان استان علاوه بر مشکلات مشترکی که با غالب زنان کشور دارند، از مشکلات متفاوت دیگری نیز رنج ببرند.
یکی از مشکلاتی که برخی از زنان استان را درگیر کرده، رها شدن آن‌ها توسط همسرانشان است و می‌توان این اتفاق را به فراوانی در استان مشاهده کرد. برخی از مردان به دلیل فقر مجبور هستند برای کار به کشورها و شهرهای دیگر مراجعه کنند و در این مراجعه، به‌تدریج همسر و فرزندان خود را از یاد می‌برند و در شهری که ساکن هستند زندگی جدیدی تشکیل می‌دهند. در نتیجه، همسر اول و فرزندان او بدون هیچ پشتوانه‌ای و در عین فقر شدید، تنها می‌مانند.
مردانی هم وجود دارند که از شهر خود خارج نمی‌شوند اما همسر دوم، سوم یا چهارم اختیار کرده و همسران قبلی را با وجود چندین بچه به حال خود رها می‌کنند. اغلب این زنان نیز به دلیل بافت فرهنگی خاص منطقه امکان طلاق گرفتن ندارند و در نتیجه، با فقر و آسیب‌های متعدد جسمی و روحی روزگار می‌گذرانند.
این وضعیت به‌گونه‌ای است که چند سال قبل نیز رهبر معظم انقلاب در سفرشان به این استان، به این مسأله زنان در سیستان و بلوچستان اشاره فرمودند.
مردانی که همسران خود را رها می‌کنند
زرین اسکندری، مدیرعامل انجمن فرهنگی بانوان استان سیستان و بلوچستان در رابطه با دلایل رهاشدن زنان این استان، گفت: در استان چندهمسری رواج دارد و برخی از این مردانِ چندهمسر پاسخ‌گوی هزینه‌های همسرانشان نیستند و آن‌ها را رها می‌کنند. عده‌ای از زنان نیز با مهاجران افغان ازدواج کرده‌اند، برخی از این مهاجران یا به کشورشان برمی‌گردند یا دست به کارهای غیرمعقول اقتصادی می‌زنند و همسرانشان را رها می‌کنند.
وی در خصوص وضعیت زنان رهاشده استان، اظهار کرد: این زنان وضعیت معیشتی بسیار بدی دارند و مجبور به حضور در اجتماع می‌شوند. بعضی از آن‌ها دست به فعالیت‌های اجتماعی می‌زنند و برخی هم وضعیت اسفناکی پیدا می‌کنند و به سمت کارهایی مانند تکدی‌گری می‌روند.
شوهرداران بی‌شوهر
مدیرعامل انجمن فرهنگی بانوان با اشاره به این‌که برخی از این زنان به دلیل تعصبات فرهنگی نادرست نمی‌توانند از همسرانشان جدا شوند، بیان کرد: این زنان نه مطلقه محسوب می‌شوند و نه می‌توانند طلاق بگیرند. حتی دختران عقد‌کرده‌ای وجود دارند که هنوز دختر خانه هستند و در منزل پدر زندگی می‌کنند اما همسرانشان فراری هستند و به افغانستان یا پاکستان رفته‌اند. خانواده‌های این دختران تلاش بسیاری می‌کنند تا مرد یا خانواده او را پیدا کنند تا بتوانند حتی به صورت لفظی هم که شده طلاق دخترشان را بگیرند تا سرنوشت دختر مشخص شود یا این‌که بتواند به ازدواج فرد دیگری درآید.
اسکندری در رابطه با مشکلاتی که زنان رهاشده با آن دست و پنجه نرم می‌کنند، عنوان کرد: مشکل اول آنها اسکان است که نمی‌دانند باید کجا ساکن شوند و چه کنند. وضعیت مالی و اقتصادی بسیار بدی هم دارند و از این جهت در مضیقه به‌سر می‌برند. برخی از این افراد هم بی‌هویت هستند و شناسنامه ندارند در نتیجه بچه‌هایشان از تحصیل بازمی‌مانند.
سمن‌ها پیگیر شناسنامه و هویت این زنان هستند تا بتوانند تحصیل کنند
وی در خصوص فعالیت‌هایی که سمن‌ها برای حمایت از این زنان انجام می‌دهند، بیان کرد: سمن‌ها تا حدودی به وضعیت اقتصای و بهداشتی و درمانی این زنان رسیدگی می‌کنند. برخی از سمن‌ها مانند انجمن فرهنگی بانوان نیز پیگیر شناسنامه و هویت این زنان هستند تا بتوانند تحصیل کنند. مثلاً برگه‌های خاصی به این زنان بی‌شناسنامه می‌دهیم تا بتوانند سر کلاس بنشینند و تحصیلات خود را ادامه دهند. متأسفانه نهادهای دولتی تقریباً نسبت به کسانی که شناسنامه ندارند بی‌تفاوت هستند و نمی‌توانند همکاری کنند.
زهرا لگزی، مدیرعامل این مؤسسه سلامت اجتماعی فرزانه زاهدان نیز در این خصوص بیان کرد: زنانی که همسرشان فوت شده یا طلاق گرفته‌اند تحت پوشش بهزیستی یا کمیته امداد قرار می‌گیرند و کمک‌هایی دریافت می‌کنند اما زنانی مانند همسران افراد معتاد که در وضعیت مالی بسیار بدی به‌سر می‌برند به این دلیل که شوهر دارند، هیچ کمک دولتی دریافت نمی‌کنند.
وی ادامه داد: همچنین، زنانی در استان هستند که طلاق نگرفته‌اند اما شوهرشان برای کار به شهرهای دیگر یا کشورهای حاشیه خلیج رفته و همان‌جا تشکیل خانواده داده و همسر و فرزندان خود را در این‌جا تنها گذاشته است. مردانی هم هستند که با زنان دیگری ازدواج و زن قبلی خود را رها می‌کنند؛ درحالی‌که فرزندان زیادی هم دارند.
لگزی با اشاره به این‌که اغلب زنان رهاشده کار می‌کنند، بیان کرد: بعضی از آن‌ها سوزن‌دوزی یا کارهای دستی انجام می‌دهند، عده‌ای هم کلفتی یا گدایی می‌کنند. چون اکثر این زنان بی‌سواد هستند کار چندانی هم برای آن‌ها وجود ندارد فقط اگر خیلی قابلیت داشته باشند می‌توانند سوزن‌دوزی کنند.
مشکلات قانونی این زنان
مدیرعامل مؤسسه سلامت اجتماعی فرزانه زاهدان در خصوص کمک‌های دولتی به این زنان، گفت: دولت نمی‌تواند هیچ کمکی به این زنان داشته باشد چون اگر بخواهند تحت پوشش کمیته امداد یا بهزیستی قرار بگیرند باید گواهی فوت همسر یا طلاق‌نامه داشته باشند. از سوی دیگر، اغلب این‌ها شناسنامه ندارند یا این‌که با اتباع خارجی ازدواج کرد‌ه‌اند و ازدواج و تولد فرزندانشان به ثبت نرسیده است. البته ممکن است از همسرشان طلاق گرفته باشند یا شوهر فوت کرده باشد اما چون ازدواجشان قانونی نبوده، هیچ مدرکی ندارند و کمکی هم از سوی دولت دریافت نمی‌کنند.
وی در رابطه با کمک‌های NGOها به این زنان، اظهار کرد: در استان ما مانند سایر استان‌ها خیرین زیادی وجود ندارند که از طریق سازمان‌های مردم‌نهاد به این زنان کمک کنند. آدم‌های خیر استان ما از این موارد در میان آشنایان و فامیل خود زیاد دارند و به همین دلیل نمی‌توانند غیر از افراد فامیل خودشان به کسی کمک کنند.
دلایل زنان رها شده برای طلاق نگرفتن
لگزی در خصوص دلایل زنان رهاشده برای طلاق نگرفتن، بیان کرد: این زنان شوهر خود را پیدا نمی‌کنند تا بتوانند از او طلاق بگیرند. از سوی دیگر، بسیاری از آن‌ها همسرانشان شناسنامه ندارند و عقدشان هم جایی ثبت نشده و به همین دلیل مشکلات اداری زیادی دارند.
مدیرعامل مؤسسه سلامت اجتماعی فرزانه زاهدان خاطرنشان کرد: چند سال پیش که مسؤول امور زنان وقت به همراه رهبری به استان آمدند از من در مورد مشکلات زنان استان پرسیدند. من گفتم به آقا بگویید با مردانی که زنان خود را رها می‌کنند صحبت کنند. این مردان زنی را به عقد خود درمی‌آورند و از او صاحب چند بچه می‌شوند اما به چه امیدی او را رها می‌کنند و به حوزه خلیج فارس می‌روند؟ این زن از کجا باید خرج خودش و بچه‌هایش را درآورد؟ رهبری هم این بحث را مطرح کردند. در واقع، از سال‌های دور این مسأله در استان بوده و هنوز هم ادامه دارد.
ازدواج‌هایی که ثبت نمی‌شوند
یکی دیگر از مشکلات زنان، ازدواج‌های ثبت‌نشده در استان است. به‌گونه‌ای که به گفته مسؤولان استان، تا سال ۸۵ بیش از ۴۶ درصد از ازدواج‌های زنان استان به ثبت نرسیده بود اما پس از آن، با اقدامات انجام‌گرفته توسط نهادهای مذهبی و قانونی، بیش از 30 درصد از این ازدواج‌ها به ثبت رسید اما هنوز هم به دلایل مختلفی مانند ازدواج با افراد بیگانه و فوت یا متواری بودن همسر، ازدواج‌هایی هستند که به ثبت نرسیده‌اند و در بلاتکلیفی به سر می‌برند.
مدیرعامل مؤسسه سلامت اجتماعی فرزانه زاهدان در این خصوص بیان کرد: گاهی اتباع خارجی مثلاً از افغانستان به استان می‌آیند و می‌خواهند زن ارزان بگیرند. آن‌ها مبلغی در حدود 2 تا 3 میلیون به‌عنوان شیربها به خانواده دختر می‌دهند و دختر را عقد شرعی می‌کنند اما چون شناسنامه ندارند این عقد به‌صورت قانونی ثبت نمی‌شود. بچه‌ای هم که از این ازدواج به دنیا می‌آید شناسنامه ندارد.
لگزی ادامه داد: البته، الان با توجه به آگاهی‌هایی که داده شده و توصیه‌های علما برای این که مردم به دنبال گرفتن شناسنامه باشند، اوضاع تا حدودی بهتر شده است. یارانه دولت هم باعث شده عده‌ای ازدواجشان را ثبت کنند. اما هنوز هم مواردی از این دست در استان وجود دارد.