آزمایش انسان یک ضرورت الهی است
گروه معارف: قرآن کریم برای انتخاب چهرههای برجسته و جداکردن راستگویان مجاهد از دروغگویان منافق آزمایش را یک امر ضروری معرفی میکند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از همدان، کتاب «ارمغان رمضان 2» کاری از بنیاد قرآن کریم استان همدان در باب نکاتی از تفسیر موضوعی آیات مختلف قرآن کریم است از که به تازگی از انتشارات برکت منتشر شده است.
به بازخوانی نکاتی چند از تفسیر جز چهارم در خصوص «آزمایش انسان یک ضرورت الهی است» میپردازیم:
قرآن کریم برای انتخاب چهرههای برجسته و جداکردن راستگویان مجاهد از دروغگویان منافق آزمایش را یک امر ضروری معرفی میکند زیرا در گفتار، همه مجاهد و انقلابی هستند اما وقتی پای آزمایش به میان بیاید چهرههای انقلابی از چهرههای منافق شناسایی میشوند.
در جنگ احد که به علت سهل انگاری یک عده و رها کردن سنگر خود، جهت کسب غنایم جنگی، مسلمانان شکست خوردند، عدهای انتقاد میکردند که چرا خدا دشمنان را سرکوب نکرد و مارا به پیروزی نرساند؟ آیه 140 سوره آل عمران دلیل عدم امدادهای غیبی الهی و عدم نصرت مسلمانان را معرفی میکند تا چهره های برجسته مومنین (شهدا) مشخص شوند و چهرههای ترسو و منافق شناسایی گردند.
إِنْ يَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْکَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْکُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمينَ اگر شما را (در جنگ احد) جراحت و آسیبی رسید آن گروه را نیز (در جنگ بدر) آسیبی مانند آن رسید. و ما این روزها (ی پیروزی و شکست) را میان مردم به نوبت میگردانیم و برای آنکه خداوند معلوم کند کسانی را که ایمان آورده اند (و علم ازلیش بر معلوم خارجی منطبق گردد) و از میان شما (برای شهادت بر اعمال مردم در روز واپسین) گواهانی بگیرد، و خداوند ستمکاران را دوست ندارد. 140/ آل عمران»
در این آیه خداوند دلیل گردش ایام (شکستها و پیروزیها) را جدا شدن چهرههای مومن از منافق و برگزیده شدن انسانهای برجسته و الگو (شهیدان) معرفی میکند.
بعد دوم آزمایش الهی، جنبه پرورشی دارد؛ یعنی همانگونه که طلا را در بوته میبرند تا زیر فشار آتش بسوزد و خالص گردد؛ مومنین را نیز در گرداب مشکلات و صحنههای جنگ، تمرین مقاومت و پایداری میدهند تا سطح کارآیی آنها بالا رود. از این طریق انسانها مقاوم تر و آگاه تر و خالص تر میشوند، در یک کلام آزمایش الهی وسیله تکامل و پرورش روح انسان است.
قانون خداوند بزرگ بر این است که با امتحانات گوناگون باطن و حقیقت افراد را مشخص کند، آیه 141 سوره آل عمران هم به این موضوع تاکید میکند: «وَ لِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافِرینَ و نیز این پیروزیها و نیز این پیروزیها و ناکامیها برای آن است که کسانی را که از روی حقیقت ایمان آورده اند از عیوب و آلودگی ها پاک کند و کافران را نابود نماید».
جالب این است که یک نفر در جنگ آزمایش میشود، دیگری با ثروتمند شدن، سومی با فرزندان ،چهارمی با داشتن پست و مقام و پنجمی با فقر آزمایش میشود و بسا که خداوند به وسیله یک بنده هزاران نفر را آزمایش میکند. برای مثال با ثروتمند شدن یک نفر، همسر، فرزندان، دوستان، دشمنان،همسایگان و فقیران بسیاری امتحان میشوند و خود او نیز امتحان میگردد.
تمحیص که فعل «ُیمَحِّصَ» از آن گرفته شده به معنی خالص کردن چیزی، از ناخالصی هایی است که از بیرون به آن وارد شده است؛ خداوند در این آیات روشن میکند که یکی از نتایج گردش روزگار و این که گاهی به سود انسان و گاهی به زیان انسان است، اینست که مومنان از آلودگیها و ناخالصیها پاک میشوند. در روایات بسیاری آمده است که سختیها و مشکلات روزگار باعث پاک شدن مومن از گناهان و آلودگیهای گذشته میشود.
در روایتی از امام علی (ع) میخوانیم: «بندهای از شیعیان به کاری که ما او را از آن نهی کردهایم نزدیک نمیشود مگر اینکه قبل از مرگش به بلایی گرفتار شود تا گناهانش پاک گردد.» و در آیه 142 سوره آل عمران تاکید میکند که ورود به بهشت بدون امتحان و مشخص شدن درجه ایمان امکان پذیر نیست.
«أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذينَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرينَ آیا گمان کردید که به بهشت وارد می شوید،بدون آنکه خدا امتحان کند و آنان که جهاد در راه دین کرده و آنها که در سختیها مقاومت و صبر میکنند، مقامشان را بر عالمی معلوم گرداند؟»
در این آیه دو هدف دیگر از آزمایش الهی معرفی شده، مشخص شدن چهرههای مجاهدین و نیز شناخته شدن چهره صابرین. (یعنی انسان هایی که در مصیبت ها و اطاعت الهی و در مقابل معصیت پایدار و مقاوم اند) و در آیه 155 سوره بقره، خداوند با تاکید زیاد، امتحان الهی را در زمینههای مختلف از جمله در مواقع ترس و گرسنگی و خسارت مالی و خسارت جانی مطرح میکند و مژده درود و رحمت را به صابرین میدهد.
«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرينَ
و حتما شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاهشی از مال ها و جان ها و محصولات (درختان، یا ثمرات زندگی از زن و فرزند) آزمایش خواهیم نمود و شکیبایان را مژده ده. »
با توجه به مطالب یاد شده،مشخص میشود در آزمایش الهی :
1. چهرههای شاخص و الگوهای بشری و به عبارت دیگر شهدا برگزیده میشوند.
2. چهرههای منافق و سست ایمان مشخص میگردد.
3.ناخالصیهای مومنین برطرف میشود.
4. چهره مجاهدین هویدا میشود.
5. چهره صابرین آشکار میگردد.
و نتیجه آزمایش برای بندگان،صلوات و رحمت الهی است.
«أُولَٰئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ آنها هستند که بر آنها درودها و رحمتی از جانب پروردگارشان می رسد ، و آنها هستند که رهیافته اند. 157/بقره»
به بازخوانی نکاتی چند از تفسیر جز چهارم در خصوص «آزمایش انسان یک ضرورت الهی است» میپردازیم:
قرآن کریم برای انتخاب چهرههای برجسته و جداکردن راستگویان مجاهد از دروغگویان منافق آزمایش را یک امر ضروری معرفی میکند زیرا در گفتار، همه مجاهد و انقلابی هستند اما وقتی پای آزمایش به میان بیاید چهرههای انقلابی از چهرههای منافق شناسایی میشوند.
در جنگ احد که به علت سهل انگاری یک عده و رها کردن سنگر خود، جهت کسب غنایم جنگی، مسلمانان شکست خوردند، عدهای انتقاد میکردند که چرا خدا دشمنان را سرکوب نکرد و مارا به پیروزی نرساند؟ آیه 140 سوره آل عمران دلیل عدم امدادهای غیبی الهی و عدم نصرت مسلمانان را معرفی میکند تا چهره های برجسته مومنین (شهدا) مشخص شوند و چهرههای ترسو و منافق شناسایی گردند.
إِنْ يَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْکَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْکُمْ شُهَداءَ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمينَ اگر شما را (در جنگ احد) جراحت و آسیبی رسید آن گروه را نیز (در جنگ بدر) آسیبی مانند آن رسید. و ما این روزها (ی پیروزی و شکست) را میان مردم به نوبت میگردانیم و برای آنکه خداوند معلوم کند کسانی را که ایمان آورده اند (و علم ازلیش بر معلوم خارجی منطبق گردد) و از میان شما (برای شهادت بر اعمال مردم در روز واپسین) گواهانی بگیرد، و خداوند ستمکاران را دوست ندارد. 140/ آل عمران»
در این آیه خداوند دلیل گردش ایام (شکستها و پیروزیها) را جدا شدن چهرههای مومن از منافق و برگزیده شدن انسانهای برجسته و الگو (شهیدان) معرفی میکند.
بعد دوم آزمایش الهی، جنبه پرورشی دارد؛ یعنی همانگونه که طلا را در بوته میبرند تا زیر فشار آتش بسوزد و خالص گردد؛ مومنین را نیز در گرداب مشکلات و صحنههای جنگ، تمرین مقاومت و پایداری میدهند تا سطح کارآیی آنها بالا رود. از این طریق انسانها مقاوم تر و آگاه تر و خالص تر میشوند، در یک کلام آزمایش الهی وسیله تکامل و پرورش روح انسان است.
قانون خداوند بزرگ بر این است که با امتحانات گوناگون باطن و حقیقت افراد را مشخص کند، آیه 141 سوره آل عمران هم به این موضوع تاکید میکند: «وَ لِیُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ یَمْحَقَ الْکافِرینَ و نیز این پیروزیها و نیز این پیروزیها و ناکامیها برای آن است که کسانی را که از روی حقیقت ایمان آورده اند از عیوب و آلودگی ها پاک کند و کافران را نابود نماید».
جالب این است که یک نفر در جنگ آزمایش میشود، دیگری با ثروتمند شدن، سومی با فرزندان ،چهارمی با داشتن پست و مقام و پنجمی با فقر آزمایش میشود و بسا که خداوند به وسیله یک بنده هزاران نفر را آزمایش میکند. برای مثال با ثروتمند شدن یک نفر، همسر، فرزندان، دوستان، دشمنان،همسایگان و فقیران بسیاری امتحان میشوند و خود او نیز امتحان میگردد.
تمحیص که فعل «ُیمَحِّصَ» از آن گرفته شده به معنی خالص کردن چیزی، از ناخالصی هایی است که از بیرون به آن وارد شده است؛ خداوند در این آیات روشن میکند که یکی از نتایج گردش روزگار و این که گاهی به سود انسان و گاهی به زیان انسان است، اینست که مومنان از آلودگیها و ناخالصیها پاک میشوند. در روایات بسیاری آمده است که سختیها و مشکلات روزگار باعث پاک شدن مومن از گناهان و آلودگیهای گذشته میشود.
در روایتی از امام علی (ع) میخوانیم: «بندهای از شیعیان به کاری که ما او را از آن نهی کردهایم نزدیک نمیشود مگر اینکه قبل از مرگش به بلایی گرفتار شود تا گناهانش پاک گردد.» و در آیه 142 سوره آل عمران تاکید میکند که ورود به بهشت بدون امتحان و مشخص شدن درجه ایمان امکان پذیر نیست.
«أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذينَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرينَ آیا گمان کردید که به بهشت وارد می شوید،بدون آنکه خدا امتحان کند و آنان که جهاد در راه دین کرده و آنها که در سختیها مقاومت و صبر میکنند، مقامشان را بر عالمی معلوم گرداند؟»
در این آیه دو هدف دیگر از آزمایش الهی معرفی شده، مشخص شدن چهرههای مجاهدین و نیز شناخته شدن چهره صابرین. (یعنی انسان هایی که در مصیبت ها و اطاعت الهی و در مقابل معصیت پایدار و مقاوم اند) و در آیه 155 سوره بقره، خداوند با تاکید زیاد، امتحان الهی را در زمینههای مختلف از جمله در مواقع ترس و گرسنگی و خسارت مالی و خسارت جانی مطرح میکند و مژده درود و رحمت را به صابرین میدهد.
«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرينَ
و حتما شما را به اندکی از ترس و گرسنگی و کاهشی از مال ها و جان ها و محصولات (درختان، یا ثمرات زندگی از زن و فرزند) آزمایش خواهیم نمود و شکیبایان را مژده ده. »
با توجه به مطالب یاد شده،مشخص میشود در آزمایش الهی :
1. چهرههای شاخص و الگوهای بشری و به عبارت دیگر شهدا برگزیده میشوند.
2. چهرههای منافق و سست ایمان مشخص میگردد.
3.ناخالصیهای مومنین برطرف میشود.
4. چهره مجاهدین هویدا میشود.
5. چهره صابرین آشکار میگردد.
و نتیجه آزمایش برای بندگان،صلوات و رحمت الهی است.
«أُولَٰئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ آنها هستند که بر آنها درودها و رحمتی از جانب پروردگارشان می رسد ، و آنها هستند که رهیافته اند. 157/بقره»
