نکاتی چند از قرآن در باب آداب سخن گفتن
گروه فعالیت های قرآنی: زبان انسان عامل بسیار تعیین کننده ای در به سعادت رساندن و یا به شقاوت کشاندن اوست. در جز بیست و یکم قرآن آیات بسیاری در بیان انواع گناهان زبان وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن (ایکنا) از همدان زبان از یک طرف در
مسیر رشد و تعالی بشر بعنوان یگانه عامل ایجاد کننده الفت و محبت و یگانه
عامل هدایت و ایجاد وحدت و تحریک و تشویق و ایجاد انگیزه عمل می کند. از
طرف دیگر در مسیر انحطاط میتواند بعنوان عامل ایجاد کننده ضلالت، تباهی
،اختلاف،نزاع و... عمل کند لذا در قرآن کریم تاکید شده از تهمت زدن و دروغ
گفتن بپرهیزند و سخن حق بگویید.
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَديداً يُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ وَ يَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظيماً ای کسانی که ایمان آورده اید! تقوای الهی پیشه کنید و سخن حق بگویید تا خدا کارهای شما را اصلاح کند و گناهانتان را بیامرزد و هر کس اطاعت خدا و رسولش کند ، به رستگاری ( و پیروزی ) عظیمی دست یافته است! آیات 70 و 71 سوره احزاب».
در سوره طه آیه 43 و 44 خداوند بزرگ به حضرت موسی دستور میدهد با فرعون به زبان نرم سخن بگویید که در نتیجه آن ممکن است فرعون هدایت شود.
« اذْهَبَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ بروید به سوی فرعون که او سخت به راه طغیان شتافته است. و فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ و با او کمال آرامی و نرمی سخن گویید، باشد که متذکر شود یا (از خدا) بترسد (و ترک ظلم کند) »
و در آیه 263 سوره بقره قرآن تاکید میکند با آدمهای نیازمند گفتار پسندیده داشته باشید حتی گفتار پسندیده از انفاق توام با منت بهتر است.
«قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذيً وَ اللَّهُ غَنِيٌّ حَليمٌ گفتار پسندیده ( در برابر نیازمندان ) ، و عفو ( و گذشت از خشونتهای آنها ) ، از بخششی که آزاری به دنبال آن باشد ، بهتر است و خداوند ، بی نیاز و بردبار است. 263 سوره بقره»
و در سوره اسراء آیه 23 تاکید میکند« وَ قَضي رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَريماً پروردگارت چنین حکم رانده که غیر او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید و اگر یکی ازآن دو در زمان حیات تو به سن پیری رسید و یا هر دوی آنها سالخورده شدند،مبادا کلمه ای به آنها بگویی که رنجیده شوند و به آنها آزار مرسان و با آنها به گفتاری توأم با احترام و اکرام گفتگو کن»
و در سوره نور آیه 12 «لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَ قالُوا هذا إِفْکٌ مُبينٌ چرا هنگامی که این ( تهمت ) را شنیدید ، مردان و زنان با ایمان نسبت به خود ( و کسی که همچون خود آنها بود ) گمان خیر نبردند و نگفتند این دروغی بزرگ و آشکار است؟! خداوند به شدت از تهمت زدن و بدون تحقیق سخن گفتن منع کرده است.»
همه تاکیدهای قرآن به این منظور است که زبان انسان باید در کنترل خودش باشد و از زیان های آن جلوگیری کند.
گناهانی که از زبان جاری میشود، اگر زبان کنترل نشود منجر به گناهان بزرگی میشود که در ذیل به برخی اشاره میشود:
1- غیبت : عبارت است از اینکه پشت سر کسی سخن گفتن که راضی نیست هرچند آن عیب در او باشد و حرمت آن همین قدر بس که رسول گرامی میفرماید «الغیبه اشد من الزنا غیبت از زنا بدتر است».
2- تهمت : عبارت است از اینکه عیبی در کسی نباشد و به او نسبت دهند که شامل دو گناه میشود ؛غیبت و افترا که همان عذاب غیبت و بدتر از آن برای ان منظور شده است در حدیث آمده تهمت، ایمان را بسان آب که نمک را حل میکند از بین میبرد.
نیش زبان و آزردن افراد: کسانی که با بدزبانی موجب آزار خدا و یا رسول الله (ص) یا مومنین میشوند، از رحمت خدا به دور هستند «إِنَّ الَّذينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهيناً آنها که خدا و پیامبرش را آزار می دهند ، خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته ، و برای آنها عذاب خوارکننده ای آماده کرده است احزاب 57 و 58»
3- اظهار نظر غیرکارشناسانه در مسائل دینی؛ اکثر افراد بدون اطلاع از معارف و احکام در مسائل دینی اظهار میکنند قرآن کریم این نوع سخن گفتن را افترا میداند و میفرماید چنین افرادی به رستگاری نمیرسد.
«وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا "و آنان که مردان و زنان با ایمان بیتقصیر و گناه را بیازارند (بترسند که) دانسته بار تهمت و گناه آشکار بزرگی را برداشتهاند "116نحل
5-دروغگویی: در احادیث از دروغگویی بسیار مذمت شده است رسول اکرم(ص) میفرماید « برشما باد بر دوری از دروغ که همانا دروغ به بدها رهنمون میشود و بدها به آتش هدایت میشوند.
6-دشنام دادن: یکی از رذایل اخلاقی دشنام دادن است که در نهایت به کینه و نزاع و گاهی به قتل منجر میشود.
قرآن میفرماید حتی آنهایی را که خدا را نمیپرستند دشنام ندهید. وَ لا تَسُبُّوا الَّذينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ کَذلِکَ زَيَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلي رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ ( به معبود ) کسانی که غیر خدا را می خوانند دشنام ندهید ، مبادا آنها ( نیز ) از روی ( ظلم و ) جهل ، خدا را دشنام دهند! اینچنین برای هر امّتی عملشان را زینت دادیم سپس بازگشت همه آنان به سوی پروردگارشان است و آنها را از آنچه عمل می کردند ، آگاه می سازد ( و پاداش و کیفر می دهد . انعام 108
7- سعایت : که عبارت است از برگویی کردن و تحریک بر دشمنی و تیره کردن روابط
رسول خدا(ص) میفرماید بدترین مردم کسی است که برادر دینی خود را نزد سلطان سعایت کند.
برگرفته از کتاب ارمغان رمضان 2 انتشارات بنیاد قرآن کریم همدان
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلاً سَديداً يُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ وَ يَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظيماً ای کسانی که ایمان آورده اید! تقوای الهی پیشه کنید و سخن حق بگویید تا خدا کارهای شما را اصلاح کند و گناهانتان را بیامرزد و هر کس اطاعت خدا و رسولش کند ، به رستگاری ( و پیروزی ) عظیمی دست یافته است! آیات 70 و 71 سوره احزاب».
در سوره طه آیه 43 و 44 خداوند بزرگ به حضرت موسی دستور میدهد با فرعون به زبان نرم سخن بگویید که در نتیجه آن ممکن است فرعون هدایت شود.
« اذْهَبَا إِلَىٰ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَىٰ بروید به سوی فرعون که او سخت به راه طغیان شتافته است. و فَقُولَا لَهُ قَوْلًا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَىٰ و با او کمال آرامی و نرمی سخن گویید، باشد که متذکر شود یا (از خدا) بترسد (و ترک ظلم کند) »
و در آیه 263 سوره بقره قرآن تاکید میکند با آدمهای نیازمند گفتار پسندیده داشته باشید حتی گفتار پسندیده از انفاق توام با منت بهتر است.
«قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذيً وَ اللَّهُ غَنِيٌّ حَليمٌ گفتار پسندیده ( در برابر نیازمندان ) ، و عفو ( و گذشت از خشونتهای آنها ) ، از بخششی که آزاری به دنبال آن باشد ، بهتر است و خداوند ، بی نیاز و بردبار است. 263 سوره بقره»
و در سوره اسراء آیه 23 تاکید میکند« وَ قَضي رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَريماً پروردگارت چنین حکم رانده که غیر او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید و اگر یکی ازآن دو در زمان حیات تو به سن پیری رسید و یا هر دوی آنها سالخورده شدند،مبادا کلمه ای به آنها بگویی که رنجیده شوند و به آنها آزار مرسان و با آنها به گفتاری توأم با احترام و اکرام گفتگو کن»
و در سوره نور آیه 12 «لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَ قالُوا هذا إِفْکٌ مُبينٌ چرا هنگامی که این ( تهمت ) را شنیدید ، مردان و زنان با ایمان نسبت به خود ( و کسی که همچون خود آنها بود ) گمان خیر نبردند و نگفتند این دروغی بزرگ و آشکار است؟! خداوند به شدت از تهمت زدن و بدون تحقیق سخن گفتن منع کرده است.»
همه تاکیدهای قرآن به این منظور است که زبان انسان باید در کنترل خودش باشد و از زیان های آن جلوگیری کند.
گناهانی که از زبان جاری میشود، اگر زبان کنترل نشود منجر به گناهان بزرگی میشود که در ذیل به برخی اشاره میشود:
1- غیبت : عبارت است از اینکه پشت سر کسی سخن گفتن که راضی نیست هرچند آن عیب در او باشد و حرمت آن همین قدر بس که رسول گرامی میفرماید «الغیبه اشد من الزنا غیبت از زنا بدتر است».
2- تهمت : عبارت است از اینکه عیبی در کسی نباشد و به او نسبت دهند که شامل دو گناه میشود ؛غیبت و افترا که همان عذاب غیبت و بدتر از آن برای ان منظور شده است در حدیث آمده تهمت، ایمان را بسان آب که نمک را حل میکند از بین میبرد.
نیش زبان و آزردن افراد: کسانی که با بدزبانی موجب آزار خدا و یا رسول الله (ص) یا مومنین میشوند، از رحمت خدا به دور هستند «إِنَّ الَّذينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهيناً آنها که خدا و پیامبرش را آزار می دهند ، خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته ، و برای آنها عذاب خوارکننده ای آماده کرده است احزاب 57 و 58»
3- اظهار نظر غیرکارشناسانه در مسائل دینی؛ اکثر افراد بدون اطلاع از معارف و احکام در مسائل دینی اظهار میکنند قرآن کریم این نوع سخن گفتن را افترا میداند و میفرماید چنین افرادی به رستگاری نمیرسد.
«وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا "و آنان که مردان و زنان با ایمان بیتقصیر و گناه را بیازارند (بترسند که) دانسته بار تهمت و گناه آشکار بزرگی را برداشتهاند "116نحل
5-دروغگویی: در احادیث از دروغگویی بسیار مذمت شده است رسول اکرم(ص) میفرماید « برشما باد بر دوری از دروغ که همانا دروغ به بدها رهنمون میشود و بدها به آتش هدایت میشوند.
6-دشنام دادن: یکی از رذایل اخلاقی دشنام دادن است که در نهایت به کینه و نزاع و گاهی به قتل منجر میشود.
قرآن میفرماید حتی آنهایی را که خدا را نمیپرستند دشنام ندهید. وَ لا تَسُبُّوا الَّذينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ کَذلِکَ زَيَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلي رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما کانُوا يَعْمَلُونَ ( به معبود ) کسانی که غیر خدا را می خوانند دشنام ندهید ، مبادا آنها ( نیز ) از روی ( ظلم و ) جهل ، خدا را دشنام دهند! اینچنین برای هر امّتی عملشان را زینت دادیم سپس بازگشت همه آنان به سوی پروردگارشان است و آنها را از آنچه عمل می کردند ، آگاه می سازد ( و پاداش و کیفر می دهد . انعام 108
7- سعایت : که عبارت است از برگویی کردن و تحریک بر دشمنی و تیره کردن روابط
رسول خدا(ص) میفرماید بدترین مردم کسی است که برادر دینی خود را نزد سلطان سعایت کند.
برگرفته از کتاب ارمغان رمضان 2 انتشارات بنیاد قرآن کریم همدان
