جهاد کبیر به مثابه سنگ بنای شکل‌دهنده هویت سیاست خارجی نظام/ نفوذ؛ پاشنه آشیل جهاد کبیر

به گزارش ایکنا، نشست علمی «مفهوم قرآنی جهاد کبیر در گفتمان سیاست خارجی رهبر معظم انقلاب» امشب، چهارشنبه، 9 خرداد، در محل برگزاری نشست‌های تخصصی نمایشگاه بین‌المللی قران کریم برگزار شد.

در این نشست آقایان کیامرث جهانگیر، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، و سید رضا موسوی، عضو هیئت علمی مرکز مطالعات عالی انقلاب اسلامی دانشگاه تهران، سخنرانی کردند.

موسوی در ابتدا با بیان اینکه یکی از مباحث مطرح در علوم سیاسی، موضوع سیاست خارجی است، گفت: با توجه به سیستم سیاسی کشور و نظام حکومتی ما و وجه اسلامی سیاست خارجی نظام، مهم است که بدانیم قران کریم چه مبانی نظری و عملی در حوزه سیاست خارجی ارائه داده است.

وی ادامه داد: یکی از نمونه‌های نوآوری در این عرصه، مفهومی است که رهبر معظم انقلاب در سخنرانی سال 1395 با عنوان «جهاد کبیر» به کار بردند. سیاست خارجی یک کشور در واقع بیانگر قدرت، استحکام، توانایی و دارایی یک کشور در عرصه بین‌المللی است.

موسوی اظهار کرد: این سیاست خارجی و نحوه اجرای آن مبتنی بر یک سری مؤلفه‌ها از جمله قدرت اقتصادی، دسترسی به آب‌های آزاد، منابع معدنی، جمعیت، وسعت و فرهنگ و ایدئولوژی است. اما بسیاری از کشورها هستند که این مولفه‌ها را دارا هستند اما در سیاست خارجی، ضعیف، غیرفعال و حتی ظلم‌پذیر هستند. پس باید مولفه دیگری را اضافه کرد و آن هم سیستم سیاسی و از همه مهمتر شخصیت‌های فعال در نظام سیاسی است که می‌توانند در سیاست خارجی و اجرای ان اثرگذار باشند.

این استاد دانشگاه عنوان کرد: یکی از شخصیت‌های مهم و تأثیرگذار در کشور ما مقام رهبری است که براساس اصول 110 و 176 قانون اساسی سیاست‌های مهم و کلان کشور را تعیین می‌کند و لذا ایشان در تعریف و تبیین سیاست خارجی بسیار مؤثر هستند. با توجه به فعال بودن ایشان به لحاظ نظری و عملی در سیاست خارجی باید به نقش ایشان در این حوزه توجه ویژه‌‌ای شود.

وی اضافه کرد: یکی از مفاهیمی که رهبر معظم انقلاب در حوزه نظری مطرح کردند جهاد کبیر است که در خرداد 1395 به عنوان نقشه و راهبرد در سیاست خارجی بیان نمودند. جهاد کبیر را در واقع می‌توان هم‌وزن و هم‌تراز قاعده نفی سبیل در قرآن دانست که ایشان این مفهوم را از آیه «فلا تطع الکافرین و جاهدهم به جهادا کبیرا» برگرفتند.

موسوی اظهار کرد: عده زیادی از مفسرین در تفسیر این آیه ضمیر«به» را به قران بازگردانده که با ان باید با کافران جنگید. اما رهبر معظم انقلاب در این باره نواوری ظریفی داشتند و این آیه را در حوزه سیاست خارجی برجسته کردند. ایشان «به» را به اطاعت نکردن از کافران برگرداندند. از سوی دیگر رهبر انقلاب در مقابل مفهوم جهاد کبیر، مفهوم نفوذ را به عنوان پاشنه آشیل جهاد کبیر معرفی کردند.

این عضو هیئت علمی دانشگاه ابراز کرد: اما آیا اصلا جهاد کبیر مفهوم هم‌وزنی در سیاست بین‌المللی دارد؟ یکی از نظریاتی که می‌تواند جهاد کبیر را تبیین کند نظریه سازه‌انگاری است. سازه‌انگاری ارتباط نزدیکی با هویت دارد و در این نظریه هنجارها، ارزش‌ها و انگاره‌ها مورد توجه است.

وی یادآور شد: در جمهوری اسلامی ایران سازه‌انگاری می‌تواند قالبی باشد که سیاست خارجی آن را تبیین کند. خصوصا اینکه مفهوم جهاد کبیر شامل ابعاد سخت‌افزاری و نرم‌افزاری قدرت می‌باشد.

موسوی با بیان اینکه یکی از مبانی مهمی که در جهاد کبیر قابل توجه است، گفتمان‌سازی است، گفت: رهبر معظم انقلاب در طی سالیان گذشته ابداعات زیادی در موضوع گفتمان‌سازی در عرصه علم و فناوری، فرهنگ، سیاست داخلی، اسیب‌های اجتماعی و ... داشتند.

وی ادامه داد: جهاد کبیر هم گفتمانی در سیاست خارجی است که از قرآن استخراج شده است و این همان چیزی است که مدنظر ساخت‌گرایان و سازه‌انگاران است. گفتمانی که یک پای ان در فرهنگ و اندیشه است و صرفا مبتنی زبر قدرت نظامی و سخت‌افزاری نیست.

موسوی با بیان اینکه این مبانی نظری از نظر مقام معظم رهبری دارای مقدمات نظری است، گفت: این مقدمات نظری شامل مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی است. به لحاظ مبانی هستی‌شناختی باید گفت همه پدیده‌های جهان و نظام هستی بر محور توحید استوار است. به لحاظ مبانی انسان‌شناختی سه بعد را می‌توان بیان کرد؛ انسان صبغه الهی و بعد معنوی دارد، انسان بعد مادی دارد و تأکید برعقلانیت انسان.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت: مبانی معرفت‌شناختی از نگاه مقام معظم رهبری مبتنی بر عقل، تجربه، وحی و شهود است. این تنوع در شناخت‌ها موجب تنوع در رهیافت‌ها می‌شود. ما صرفا به کشورهای مختلف با یکی از این رهیافت‌ها نگاه نمی‌کنیم. براین اساس است که به اسرائیل رژیم اشغالگر و غاصب می‌گوییم و ان را نامشروع تلقی می‌کنیم چون مبانی وحیانی داریم. در واقع تکثر در نگاه ما به خارج براساس مبانی معرفت‌شناختی ماست.

موسوی با بیان اینکه مبانی عملی جهاد کبیر شامل، عزت، حکمت و مصلحت است، گفت: این مؤلفه‌های سه‌گانه بارها از سوی ایشان در سخنرانی‌های عمومی، دیدار با کارگزاران و سفرا بیان شده است. عزت در نگاه ایشان علاوه بر عزت ملی، عزت فرهنگی و ایدئولوژیک را هم در برمی‌گیرد. از نگاه ایشان عزت ما مبتنی بر اسلام است نه بر ناسیونالیسم، نژاد و خاک. در واقع کلیدواژه اصلی عزت ما عزت اسلامی است.

وی در ادامه به تشریح دو مؤلفه حکمت و مصلحت گفت: حکمت یعنی اینکه ما حکیمانه فکر و عمل می‌کنیم و منافع خودمان را در نظر می‌گیریم. اما مصلحت یعنی بعضی‌ وقت‌ها وابسته به شرایط نرمش قهرمانانه هم انجام می‌دهیم. در واقع این مصلحت، فردی و شخصی نیست بلکه مصلحت انقلاب، دین و کشور است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه سپس به تبیین آثار و نتایج مفهوم جهاد کبیر در سیاست خارجی پرداخت و گفت: حداقل می‌توان دو نتیجه را بیان کرد؛ پاسداشت از هویت جمهوری اسلامی ایران در حوزه سیاست خارجی: جهاد کبیر سنگ بنایی است که هویت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را رقم می‌زند؛ هویتی که دارای 4 ضلع اسلامی، ایرانی، انقلابی و غیر متعهد است.

موسوی در بیان دومین نتیجه اظهار کرد: امنیت هستی و وجودی جمهوری اسلامی نتیجه مهم دیگر ابتناء سیاست خارجی به جهاد کبیر است. زمانی فقط امنیت فیزیکی و امنیت مرزها را مد نظر داریم که لازم است اما امنیت هویتی ما بسیار مهمتر است. این امنیت در دو بعد است؛ داخلی و خارجی. ممکن است دشمنان یا رقبا نتوانند یا جرئت نکنند به ما حمله نظامی کنند اما از بعد هویتی ما را مورد هجوم قرار دهند. محاصره اقتصادی و تهاجم فرهنگی دو نمونه این حمله هویتی است. اگر مبتنی بر جهاد کبیر فکر کنیم، بایذد از این ابعاد هویتی پاسداری کنیم.

در ادامه بحث دکتر کیامرث جهانگیر با بیان اینکه در جهاد کبیر دشمن بر روی آمال و افکار شما کار می‌کند تا شما بدون اینکه بدانید، مطابق خواست او عمل کنید، گفت: در حقیقت این یک جنگ پنهان است که از تمام ابزار انسان از جمله نفسانیت او برای سلطه بر او استفاده می‌‌شود.

وی افزود: رهبری از این آیه قرآن برای این معنا استفاده کردند که نباید از کافران اطاعت کرد که همان جهاد کبیر است. کافران امروز از طریق جنگ روانی، دیپلماسی عمومی، ابزارهای رسانه‌ای و ... اذهان را تغییر می‌دهند تا بر ما مسلط شوند و به طور غیر مستقیم آنچه را خودش می‌خواهد برای ‌ما طوری مطرح می‌کند که خواسته خودمان تلقی می‌شود.

جهانگیر عنوان کرد: قرآن می‌فرماید باید دشمنا‌ن‌تان را بشناسید و از آنها اطاعت نکنید. امروز دشمن از طریق تهاجم فرهنگی، فضایی را برای شما شکل می‌دهد که تصور می‌کنید اوضاع مطلوب است لذا باید در زمینه‌های مختلف تسلط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی دشمن و روش‌های مسلط شدن اگاهی یافت تا از این طریق دشمن را اطاعت نکرد که این همان جهاد کبیر است.

این استاد دانشگاه تهران با اشاره به بخشی از صحبت‌های دکتر موسوی مبنی بر توحید محور بودن جهاد کبیر به تشریح چیستی این مفهوم پرداخت و گفت: براساس توحید در ابعاد مختلف آن است که مفهوم انسان اسلامی شکل می‌گیرد. البته اسلام بر بعد معنوی انسان بیشتر تأکید دارد و همین بعد است که هنجارها، شخصیت و انسانیت انسان را شکل می‌دهد و بدین صورت است که توحید می‌تواند مبنای وحدت انسان‌ها در جامعه شود.

وی با بیان اینکه رهبری در زمان‌های مختلف به مسئله هویت جمهوری اسلامی پرداخته‌اند، گفت: اینکه انقلاب صورت گرفت برای تعالی ارزش‌های انسانی، مبارزه با ظلمف برقراری عدالت و خیر همگانی بود و رهبری این مسئله را در قالب مفهوم «انقلابی‌گری» و تبیین شاخص‌های ان بیان فرمودند. در واقع وجود نظام، به انقلابی بودن و ارزش‌های انقلابی است که ایشان این ارزش‌ها در جهاد کبیر و عدم اطاعت از کافران متبلور می‌کنند.

جهانگیر تصریح کرد: جهاد کبیر این است که با تمام وجود روش‌های نوین، جدید و نامحسوس دشمنان برای سلطه بر مسلمانان را بشناسیم و برای جامعه تشریح کنیم و همانطور که دشمنان با جنگ روانی و دیپلماسی عمومی علیه ما اقدام می‌کنند ما نیز این ابزارها را متقابلا علیه آنها به کار گیریم.

وی یادآور شد: در واقع نباید گذاشت آنها هنجارهای خود را هنجار غالب بر ما کنند. لذا باید کار جدی برای اجرایی کردن این دستور قران انجام شود. اگر این کار جدی صورت نگیرد و نخبگان و دانشگاهیان و حوزویانراه‌های نفوذ دشمن را نشناسند به تدریج هویت انقلابی و اسلامی ما به هویت دلخواه کافران تبدیل می‌شود. و لذا لازم است در بحث ارزش‌ها به عنوان زیربنای اقتصاد و سیاست یک قرارگاه نرم‌افزاری ایجاد شود و با هجمه‌های بزرگ فرهنگی دشمن که اقتصاد، سیاست، امنیت و انقلاب ما را زیر سؤال می‌برد مقابله به مثل کرد.

انتهای پیام