تلاش و هدفمندی؛ رمز دستیابی به شادی

اعظم پرچم، عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان، در گفت‌و‌گو با ایکنا از اصفهان، درباره شادی از منظر قرآن اظهار کرد: لفظ «فَرَح» در قرآن بیشتر در مورد کفار به‌کار رفته و خداوند فرح آنها را محکوم کرده است، بنابراین با توجه به سیاق و موضوع آیات، نمی‌توان آنها را به همه افراد تعمیم داد، یا مثلاً لفظ «سرور» در مورد مباحث مربوط به قیامت و بهشت به‌کار رفته است و نمودی از شادی در عالم دنیا را نمی‌رساند؛ بنابراین در بحث شادی از منظر قرآن، اگر به‌دنبال الفاظ و واژگان باشیم، چیزی دستگیرمان نخواهد شد.
وی افزود: برای یافتن مفهوم شادی از منظر قرآن، نباید فقط به‌دنبال الفاظی باشیم که بر این مفهوم دلالت کند، بلکه باید آیاتی را جست‌و‌جو کنیم که معنای شادی و نه فقط لفظ آن را دربردارند. شادی در قرآن دو بعد مادی و معنوی دارد که بعد معنوی اصل است.
عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه اصفهان بیان کرد: در علم روانشناسی، تحقق موضوعات کاربردی و تربیتی نیازمند پرداختن به تفکر هدف، تفکر عامل(انگیزه) و تفکر گذرگاه(زمینه دستیابی به هدف) است. در رابطه با شادی از منظر قرآن، می‌توان توحیدمحوری و مرکزیت الله را به‌عنوان تفکر هدف معرفی کرد، یعنی شادی حقیقی در ارتباط با توحید تعریف می‌شود. منظور از اندیشه خدامحوری، در نظر داشتن خداوند و قرب به خدا یعنی هم شکلی با خداوند است، بنابراین شادی و نشاط و آرامش را باید در شباهت به خدا جست‌و‌جو کرد.

شادی انسان در مفهوم عبد نهفته است
پرچم ادامه داد: آیه 172 سوره اعراف نشان می‌دهد که شادی انسان در مفهوم «عبد» نیز یافت می‌شود. در این آیه، خداوند از انسان‌ها می‌پرسد: «آیا من مالک و صاحب اختیار حقیقی شما هستم؟» و انسان‌ها جواب می‌دهند: ما عبد هستیم و صددرصد به تو وابسته‌ایم. برای شادی درونی، تفکر هدفی نیاز است که جایگاه انسان و خدا در عالم هستی به درستی مشخص شود، یعنی همان رب و عبد بودن. از طرف دیگر، انسان در دایره دنیا قرار دارد که درون این دایره با یک‌سری نظام‌های طبقه‌بندی و ارزشیابی مواجه است. اگر این نظام‌ها انسان را در ردیف‌های پایین قرار دهد، او را محزون خواهند ساخت، چون هر انسانی دوست دارد به طبقات بالای جامعه تعلق داشته باشد. طبق آیه 172 سوره اعراف، اگر این نظام‌های طبقه‌بندی اساس و پایه درستی نداشته باشد، مورد قبول خداوند نیست.
وی با بیان اینکه در سوره واقعه، انسان‌ها به سه دسته مقربین، میمنه و مشئمه تقسیم شده‌اند، گفت: شاید اصحاب مشئمه کسانی باشند که در نظام اجتماعی دنیا جزء طبقات بالا به حساب می‌آیند، اما در قیامت تنزل رتبه پیدا می‌کنند. خداوند می‌فرماید رتبه‌بندی‌های اجتماعی در صورتی مورد قبول قرار می‌گیرد که بر مبنای تقوا باشد و این موضوع باعث شادی انسان می‌شود. از دیدگاه قرآن، حزن نیز امری پسندیده است، چون پلکان ترقی به شمار می‌رود. طبق آیات قرآن، هر کس گفت خدا مالک او است و استقامت ورزید، هیچ حزن و ناراحتی‌ای نداشته باشد. حزن از این‌رو می‌تواند پلکان ترقی باشد که اگر انسان یک بار از خدا جدا شد، باید محزون شده و سعی در بازگشت و ترقی داشته باشد.
این استاد دانشگاه اظهار کرد: تفکر عامل در رابطه با شادی را می‌توان آیات مربوط به اشتداد ایمان و آیاتی دانست که در آنها بر این موضوع که خداوند و پیامبر ولیّ و پشتیبان مؤمنان بوده و ملائکه مأمور به امداد آنها هستند، تأکید می‌شود. اینها انگیزه‌های انسان را افزایش می‌دهد. تفکر گذرگاه در رابطه با شادی این است که آموزه‌های قرآن می‌تواند انسان را به شادی برساند، یکی از این آموزه‌ها همان است که در نماز می‌خوانیم:«اهدنا الصراط المستقیم»، یعنی می‌خواهیم در صراط مستقیم سرمایه‌گذاری کنیم تا خیال‌مان راحت باشد. طبق آیه 68 سوره نساء، انبیا، شهدا، صدیقین و صالحین کسانی هستند که به آنها نعمت داده شده است، یعنی دغدغه‌هایشان کم و زیاد شود، به حالشان فرقی ندارد و در صراط مستقیم است که به آرامش و شادی می‌رسند.
وی اظهار کرد: فرهنگی که امروز از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی به جامعه تزریق می‌شود، فرهنگ جدایی از خدا و چسبیدن به منافع دنیوی و جذب جوانان در این مسیر است. این فرهنگ این مسئله را القا می‌کند که دین مزاحم شادی بشر است، اما آیا این فرهنگ عمیقاً و قلباً باعث شادی جوانان می‌شود؟ پاسخ این است که چنین فرهنگی خلأهایی برای افراد ایجاد می‌کند و هیچ چیز به جای خدا نمی‌تواند بشر را راضی نگه دارد. درمان دردهای اساسی در وجود بشر با مسکن ممکن نیست، بشر باید به درمان واقعی دردهای خود بپردازد.

تلاش و هدفمندی؛ رمز دستیابی به شادی
پرچم اضافه کرد: برخی مسکن‌ها اگر مصرف شود، بدن نسبت به آنها مقاوم می‌شود و تعدادی نیز بدن را پوک می‌سازد. شادی‌هایی که از شبکه‌های ماهواره‌ای و فضای مجازی حاصل می‌شود، مثل این است که عقل را زایل می‌کند. اگر جوان فکر می‌کند که خودش تصمیم‌گیرنده است، اولاً این سلیقه و نه عقل اوست که تصمیم می‌گیرد و ثانیاً هویت جوان از بین رفته و برایش هویت‌سازی می‌کنند، به این صورت که دنیای غرب را مهد شادی و جامعه دینی را جامعه‌ای محدود کننده در نظر او جلوه می‌دهند. چنین افرادی به لحاظ علمی نیز نمی‌توانند چندان رشد کنند و اصلاً علم برایشان بی‌معنا می‌شود، چون به ابتذال‌ها رو آورده و انگیزه علم‌جویی در آنها از بین رفته است، بیشتر وقت خود را در فضای مجازی گذرانده و به تدریج سلامت جسمی خود را از دست می‌دهند و از طرف دیگر، مشکلات اجتماعی را بهانه‌ای برای تلاش نکردن قرار می‌دهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه هویت‌یابی یکی از عواملی است که باعث شادی انسان می‌شود، افزود: وقتی انسان تلاش خود را برای دستیابی به اهدافش انجام داده و نتیجه آن را می‌بیند، شادی زیادی به او دست می‌دهد، اما متأسفانه برخی با پیش کشیدن مشکلات اجتماعی، تلاش، پویایی و حرکت را از جوان می‌گیرند و جوانی که این‌گونه تربیت شده است، می‌خواهد یک شبه به همه چیز دست پیدا کند. خوردن انواع فست‌فود، ارتباط با جنس مخالف، لباس،‌ آرایش و تکرر خرید، مقولاتی هستند که در فضای مجازی به‌عنوان عوامل شادی‌بخش مطرح می‌شوند، اما افراد هر چقدر به این موارد می‌پردازند،‌ باعث شادی آنها نمی‌شود و معلوم است دچار خلأ معنویتی هستند که با اینها پر نمی‌شود.
وی بیان کرد: در قرآن اصطلاحی به نام لغو وجود دارد که علامه طباطبایی در تفسیر سوره مؤمنون در توضیح این اصطلاح می‌گویند خوردن و تفریح کردن خوب است، اما خوردن نباید فقط به منظور خوردن باشد؛ مثلاً اگر دانشجویی که در طول هفته تلاش کرده و درس خوانده است و در پایان هفته اسباب تفریح و گردش برایش فراهم می‌شود، به منظور تخلیه مغزی، رفع خستگی و افزایش روحیه از این فرصت تفریح و گردش استفاده کند، کاری هدفدار انجام داده و مسیر حرکتش مشخص است. اگر انسان هدفمند نباشد، دچار لغو شده و لغو باعث خروج از مسیر انسانیت می‌شود. خداوند انسان را به عنوان مظهر صفات خود معرفی کرده است، ولی امروز فضای مجازی بعد حیوانی انسان را پرورش داده و آن را حقیقت انسان معرفی می‌کند.
پرچم ادامه داد: تلاش در زمینه تحصیل و معیشت و تفریح کردن به منظور رفع خستگی در این مسیر نوعی تسبیح خداوند محسوب می‌شود، ولو اینکه افراد در تلاش‌های خود لفظ قربة الی‌الله را بر زبان نیاورند، ولی مثلا ارتباط ناسالم با جنس مخالف که هیچ هدف مثبتی برای آن متصور نیست، مصداق لغو به حساب می‌آید.
انتهای پیام