از شاعری تا روزنامهنگاری/ «میرزاده عشقی» و ایستادگی علیه رژیم پهلوی با اشعار بیپرده
گروه فرهنگی ــ عضو هیئت علمی گروه ادبیات فارسی دانشگاه بوعلیسینا با اشاره به اینکه میرزاده عشقی با اشعار خود در راه دیدار و آگاهی مردم در موازات جریان مشروطیت و مقابل رژیم استکباری پهلوی ایستادگی کرد، گفت: یکی از ویژگیهای شاخص اشعار میرزاده عشقی این بود که با شعر خود مسائل روز و مشکلات مردم را بیپرده و شجاعانه بیان میکرد.
مهدی شریفیان، استاد گروه ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا در گفتوگو با ایکنا از همدان، اظهار کرد: سیدمحمدرضا کردستانی معروف به میرزاده عشقی، فرزند ابوالقاسم کردستانی در سال ۱۲۷۳ در شهر همدان به دنیا آمد. وی ابتدا در مکتبهای محلی و از هفت سالگی در مدرسههای الفت و الیانس تهران به تحصیل پرداخت.
وی افزود: این شاعر همدانی زبان فارسی و فرانسه را به خوبی آموخت و پیش از فراغت از تحصیل به سمت مترجمی نزد یک بازرگان فرانسوی مشغول به کار شد.
وی افزود: شاعر مشهور دوران مشروطه در تاریخ 12 تیر 1303 که به سرودن شعر علیه دستگاه حکومتی رضاخان محکوم شد به دست عوامل رضاخان به قتل رسید.
وی گفت: میرزاده عشقی شاعر و منتقد سیاسی دوران پهلوی و یکی از روزنامهنگاران برجسته و قابل قبول استان همدان است که بسیار مهجور و مظلوم واقع شده است.
شریفیان یادآور شد: در 17 سالگی درس و مدرسه را به کلی رها کرد و وارد کارهای اجتماعی شد، عشقی در اوایل جنگ جهانی اول با دیگر مردان سیاسی به استانبول مهاجرت کرد و نخستین آثار شاعرانه خود مانند «نوروزی نامه» را پدید آورد.
وی ادامه داد: پس از بازگشت به همدان، به تهران رفت و با گروهی از نویسندگان ارتباط پیدا کرد، عشقی در جوانی و در سن سی و یک سالگی توسط شکنجههای رژیم پهلوی به قتل رسید.
این استاد گروه ادبیات فارسی با اشاره به اینکه اشعار عشقی از لحاظ ارزش ادبی یکسان نیستند، افزود: گذشته از هزلیات و هجویههای بسیار تلخ و نیشدار اشعار خوب و منحصر بهفرد او عبارتند از «نوروزینامه»، «رستاخیز»، «کفن سیاه» و «ایدهآل».
وی با بیان اینکه در حوزه ادبیات معاصر سه جریان ادبی وجود دارد، ادامه داد: یکی از این جریانها جریان شعرنو است که در آن نیمایوشیج را پدر شعر نو میدانند، شعر «سه تابلو مریم» میرزاده عشقی یکی از سرودههایی است که از سنت شعر فارسی عبور کرده است، میرزاده عشقی از نظر نوآوری و فعالیتهای کهن خود در شعر، عامل ایجاد شعر نو و همردیف نیمایوشیج است.
اشعار قابل درک برای عام و خاص
شریفیان با اشاره به اینکه میرزاده عشقی با اشعار خود در راه دیدار و آگاهی مردم در موازات جریان مشروطیت و مقابل رژیم استکباری پهلوی ایستادگی کرد، افزود: یکی از ویژگیهای شاخص اشعار میرزاده عشقی این بود که با هنر شعر خود مسائل روز و مشکلات مردم را بیپرده و شجاعانه بیان میکرد.
شریفیان با اشاره به اینکه میرزاده عشقی علاوه بر مخاطبان خاص خود مخاطبان عام نیز بسیار داشت، یادآور شد: اشعار این شاعر همدانی قابل فهم و درک همگان بود و به دلیل اینکه مسائل و مشکلات جامعه ایران در آن زمان را در قالب شعر بیان میکرد طرفداران زیادی داشت.
شریفیان با اشاره به دیگر خصوصیت میرزاده عشقی ابراز کرد: روزنامهنگاری یکی از ویژگیهای برجسته وی بود، روزنامه «قرن بیستم» به سرپرستی میرزاده عشقی علیرغم مشکلات مختلف، فشارها و سانسورهای فراوان از سوی حکومت و مباحث مالی که روزنامهنگاران داشتند و وجود جریانهای چپ مانند حزب توده، بسیار قابل قبول و مورد اعتماد مردم بوده است.
شریفیان با بیان اینکه میرزاده عشقی از جمله شاعرانی است که در پی فعالیت ملی و مذهبی بود، گفت: میرزاده عشقی علاوه بر اینکه با غرب میجنگید برخلاف محمود محمودی که در هشت جلد کتاب خود با بدبینی که نسبت به غربیها داشت و تمام مسائل مربوط به غرب را مورد انتقاد قرار میداد، خوبیها و برجستگیهای غربی را هم درنظر میگرفت اما ضعفها را هم مورد انتقاد قرار میداد.
اقبال تودههای مردم کمسواد و بیسواد از اشعار میرزاده عشقی
وی با بیان اینکه میرزاده عشقی فردی میانهرو بود و بیشتر در مباحث ملی گرایی و مذهبی کار میکرد، تصریح کرد: میرزاده عشقی گاهی دارای زبانی تند بود که تعدادی از چهرههای شاخص را در برخی از آثارش مورد حمله خود قرار میداد. یکی از این اشخاص آیتالله مدرس بود که مخالف جمهوریخواهی رضاخان بود، در حالیکه میرزاده عشقی خواهان حکومت جمهوری بود، اما این باعث نمیشود که در تدبر و فهمی که میرزاده عشقی در روزنامهنگاری و شاعری داشت مورد بیتوجهی قرار بگیرد.
شریفیان با اشاره به در دسترس نبودن و مطرح نشدن آثار میرزاده عشقی در جامعه کنونی توضیح داد: برخی از آثار میرزاده عشقی در ایران به دلیل استفاده از کلمات رکیک که با مباحث اخلاقی مغایرت دارد کمیاب است، همچنین از آنجا که اشعار وی بیشتر در وصف مسائل روز، اقتصادی و سیاسی آن دوره بوده است در این دوره مخاطب کمتری دارد، اما این شاعر برجسته به دلیل ورود به عرصه ادبیات مدرن و اقبال تودههای مردم کمسواد و بیسواد از اشعار او مورد توجه بوده است.
وی در پایان گفت: امیدوارم در استان همدان و بین مردم استان آثار این شاعر در قالب همایشهای ادبی که مهجور واقع شده است بیشتر توجه شود.
انتهای پیام
