الگوی مبارزه منفی / چرا امام سجاد(ع) بعد از عاشورا قیام نكرد

بعد از واقعه عاشورا، یكی از سؤالاتی كه گاهی اوقات مطرح می‌شد این بود كه امام سجاد(ع) با وجودی كه در كربلا حاضر بود چرا بعد از آن علیه دستگاه ظلمی كه این فجایع را آفریده بود قیام نكرد تا انتقام خون شهدای كربلا را بستاند.

گاهی سؤال می‌کنند چه شد که امام سجاد(ع) که خود در کربلا حاضر بود و همه مصائب عاشورا را مشاهده کرد و اوج ستمی که به آل الله شد را لمس كرد، پس از واقعه عاشورا و مراجعت به مدینه علیه دستگاه ظلمی که این فجایع را آفریده بود قیام نکرد تا انتقام خون شهیدان کربلا را بستاند؟ مخصوصاً که بعد از گذشت یک سال از شهادت امام حسین(ع) مردم مدینه علیه یزید قیام کردند و والی مدینه را نیز از شهر بیرون کردند؟ برای پاسخ به این سؤال لازم است شرایط ویژه آن زمان را بشناسیم تا بتوانیم تحلیل دقیقی از دوران امامت امام سجاد(ع) داشته باشیم.

سیدالساجدین(ع) اگر چه با شجاعتی مثال‌زدنی در خطبه معروف خود در شام اهداف قیام سیدالشهدا(ع) را تبیین كرد و پرده از ماهیت پلید دستگاه بنی‌امیه برداشت اما ایشان به‌خوبی می‌دانست که پس از ماجرای کربلا دستگاه بنی امیه به شدت فعالیت‌های ایشان را رصد می‌کند و مراقب است که حرکتی از سوی ایشان دستگاه خلافت یزید و خلفای بعدی را تهدید نکند که اگر چنین حرکتی را مشاهده می کردند، قطعاً جان امام زین‌العابدین(ع) و فرزندان ایشان به‌خطر می‌افتاد و در این‌صورت نه تنها استمرار امامت و کیان تشیع در معرض تهدید جدی قرار می‌گرفت بلکه قیام امام حسین(ع) نیز به سبب حذف شاهدان زنده آن یا به فراموشی سپرده می‌شد و یا گرفتار تحریف و وارونه‌نمایی می‌شد و در نتیجه اثری از شریعت اسلام باقی نمی‌ماند.

شکست قیام مردم مدینه در واقعه حرّه و تصرف مدینه به دست یزید و قتل عام بسیاری از صحابه و تابعین در مسجد النبی گویای این مطلب است که اگر امام سجاد(ع) نیز با قیام‌کنندگان همراهی می‌کرد، سرنوشتی جز سرنوشت دیگران نصیبش نمی‌شد.

آری! امام سجاد(ع) با درک شرایط زمان خود شیوه مبارزه را در قیام مسلحانه و مبارزه مثبت ندانست بلکه رو به شیوه دیگری از مبارزه آورد و آن مبارزه منفی با دستگاه طاغوتی بنی امیه بود. مهم‌ترین جلوه مبارزه منفی امام سجاد(ع) گریه زیاد ایشان در سوگ شهیدان کربلا به‌ویژه پدر بزرگوارشان حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) بود. در طول ۳۰ سال دوران امامت هر آنچه که تداعی از کربلا و مصائب آن بود ایشان را به گریه می‌انداخت و متأثر می‌کرد خواه آبی روان و گوارا بود یا طفل شیرخواره‌ای که در آغوش مادرش بود، چه جوانی رعنا در کنار پدر و چه ذبیحه‌ای که برای قربانی کردن به مسلخ برده می‌شد.

همین شیوه مبارزه‌ای که امام سجاد(ع) در پیش گرفته بود سبب شد که یاد کربلا و عاشورا بین مردم همچنان زنده بماند و به‌دنبال آن نفرت و بیزاری از دستگاه ظلم و فساد یزید و بنی‌امیه روز به روز بیشتر شود و زمینه قیام‌های پی در پی که منجر به سقوط بنی امیه شد را فراهم آورد.

و این فریاد برخاسته از سوز دل امام سجاد(ع) است که این‌گونه خود را به مردم شام معرفی می‌کند: «أنا علی‌بن الحسین‌بن علی‌بن أبی‌طالب، أنا ابن المذبوح بشطّ الفرات من غیر ذحل و لا ترات، أنا ابن من انتهك حریمه و استلب نعیمه و انتهب ماله و سبی عیاله، أنا ابن من قتل صبرا، و كفى بذلك فخرا».