واکنش‌های شایع روان‌شناختی در مواجهه با بیماری کرونا چیست

با توجه به نگرانی‌های جامعه در خصوص ابتلا به ویروس کرونا باید به این نکته اشاره کرد که اضطراب در این شرایط می‌تواند سیستم ایمنی بدن ما را تضعیف کرده و زمینه را برای ابتلا به بیماری فراهم کند. در شرایط بحرانی، افراد اغلب اضطراب خود را نادیده گرفته که این می‌تواند تاثیر بسیار شدیدی بر روی سیستم ایمنی بدن داشته باشد؛ اضطراب مزمن باعث بالا رفتن سطح هورمون کورتیزول در بدن شده و این امر می‌تواند باعث کاهش میزان هورمون «پروستاگلاندین» در بدن شود.

پروستاگلاندین، یک هورمون موضعی مانند پیام‌رسان‌های سلولی است که از عملکرد سیستم ایمنی حمایـت می‌کند؛ اضطراب مزمن باعث می‌شود تا در مقابل بیماری‌های مانند سرماخوردگی و آنفلوانزا و همچنین بیماری‌های جدی‌تر مانند کرونا، بدن حساس‌تر عمل کند.

طبق بررسی‌های متعدد، روان‌شناسان معتقدند که خواب آرام و کافی، افکار و احساسات مثبت که باعث خندیدن می‌شود، می‌تواند هورمون اضطراب را کاهش داده و برخی سلول‌های ایمنی را افزایش داده که این فرایند به بهبود عملكرد سیستم ایمنی فرد کمک فراوانی می‌کند.

واکنش‌های شایع روان‌شناختی در اپیدمی بیماری‌هایی مانند ویروس کرونا، در همه‌گیری‌هایی از این قبیل بروز واکنش‌های مختلف و متعدد روان‌شناختی قابل پیش‌بینی بوده و می‌تواند باعث بروز مشکلات حاد در برخی از افراد شود و یا در افرادی که پیش از این به علائم خفیف‌تری مبتلا بوده‌اند به بروز اختلالات حادی که نیازمند توجه روان‌پزشکی و روان‌شناسی هستند، منجر شود.

واکنش‌های اضطرابی

اغلب این واکنش‌ها همراه با ترس و دلهره دایمی که گاه همراه با حملات هراس است در فرد دیده می‌شـود؛ افـراد در ایـن شرایط گاه احساس می‌کنند که دنیا در حال تمام شدن است. بی‌خوابی، تپش قلب، تهوع، احسـاس تنگـی نفس، تعریق سرد و گرم شدن از نشانه‌های شایع بدنی همراه با اضطراب است؛ در حالت اضطرابی، تلقین‌پذیری افراد بالا رفته و مستعد پذیرش هر شایعه یا توصیه می‌شوند که این می‌تواند برای سلامت جسمی و روانی فرد تاثیر مخرب داشته باشد.

اختلالات افسردگی

 افراد دچار حس بی‌پناهی، ناتوانی و درماندگی می‌شوند و احساس می‌کنند در برابر قدرتی قرار گرفته‌اند كه دیگر كاری از دستشان برای مقابله با آن برنمی‌آید؛ این حتی می‌تواند به پیدایش افکار خودکشی در فرد منجر شود؛ در این حالت ارائه اطلاعات روشن و قابل اعتماد از سوی مسؤلان می‌تواند نقش مهمی در کاهش درماندگی و تقویت حس اعتماد افراد داشته که تأثیر بسیار چشمگیری در بهبود و ارتقای سیستم ایمنی بدن افراد جامعه دارد.

خودبیمارانگاری و رفتارهای وسواسی افراطی

این افراد به شکلی افراطی و اغراق‌گونه به بدن و سلامتی خود توجه می‌کنند و کوچک‌ترین حالت و علامت خود را زیر ذره‌بین قرار می‌دهند. این افکار به‌شدت فرد را مشغول خود کرده، به‌طوری که مانع عملکرد عادی و مؤثر فرد می‌شود و انتقال این افکار را به نزدیکان و خانواده در پی دارد و می‌تواند تأثیر مخرب در روابط بین فردی داشته باشد.

روان‌پریشی

در برخی از افراد علائم شدت گرفته و منجر به گسسته شدن ارتباط آن‌ها با واقعیت شود؛ این علائم و افکار می‌تواند به رفتارهایی تبدیل شود که سلامتی فرد و دیگران را به شدت در معرض تهدید و خطر قرار دهد. به‌طور مثال، واکنش خشمگین فردی که مسؤلان را عامل شیوع این بیماری می‌داند، می‌تواند به بروز رفتارهای تهدیدآمیز نسبت به جامعه و اطرافیان منجر شود.

توصیه‌هایی در مواجهه روان‌شناختی موثر با کرونا

آشنایی با اصول پیشگیری بیماری و رعایت بهداشت فردی از مهم‌ترین توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت در مواجهه بـا ویروس کرونا است.

- پرهیز از گفت‌وگوهای مکرر و مداوم در خصوص این بیماری و جلوگیری از انتقال استرس به کودکان و سالمندان کـه در معـرض خطر این ویروس هستند، در این زمینه موثر است.

- عادی‌سازی این نکته که برخی از بیماری‌ها بارها اتفاق افتاده و کنترل شده است و این بیماری نیز با رعایت اصول پیشگیری و توصیه‌های متخصصان در کنار حفظ آرامش کنترل می‌شود.

- در کنار انتشار توصیه‌های پیشگیرانه در فضاهای مجازی و روابط اجتماعی، زمانی را برای صحبت در خصوص علاقه‌مندی‌ها و آموزش و اجرای تکنیک‌های افزایش شادی و تأثیر مستقیم آن بر روی سیستم ایمنی بدن داشته باشیم.

- استراحت، خواب کافی و ورزش‌های مناسب برای کاهش استرس از الزامات توصیه‌های سلامت روانی است.

- فاصله‌گیری‌های اجتماعی را در برنامه‌های روزانه خود داشته و الزام به اجرای آن باشیم.

- نسبت به شایعات در فضاهای مجازی و اجتماع، دید انتقادی داشته و از انتشار این اطلاعات خودداری کنیم و به اطلاع‌رسانی‌های مسئولان وزارت بهداشت توجه داشته و اصول آموزشی را رعایت و به دیگران هم آموزش دهیم.

ندا خورشیدیان، کارشناس مسئول واحد سلامت روان مرکز بهداشت شهدای انقلاب شیراز