راه‌اندازی كتابخانه‌های سیار در روستاهای كشور

به گزارش ایكنا از فارس، در ادامه سلسله نشسست‌های ترویج کتابخوانی در روستاها و عشایر، پنجمین نشست برنامه ملی «راه آبادی»، امروز، 12 آذرماه به میزبانی شهر شیراز و سخنرانی مهدی رمضانی، معاون توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور؛ حسن محمودی توپکانلو، عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه سمنان و مشارکت کتابداران، دانشجویان، فعالان و مروج کتابخوانی برگزار شد.

مهدی رمضانی، معاون توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی نهاد کتابخانه‌های عمومی در این نشست با بیان اینکه حدد ۹۷ هزار روستا در کشور وجود دارد،‌ گفت:  ۹۴ هزار روستا زیر ۱۵۰۰ نفر جمعیت دارند، ۱۶۰۰ روستا جمعیت بین ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ و در حدود ۱۰۵۰ روستا جمعیت بالای ۲۵۰۰ نفر دارند. نهاد کتابخانه‌ها براساس سیاست‌های مصوب خود در روستاهایی که دارای جمعیت بالای ۲۵۰۰ نفر هستند می‌تواند کتابخانه ایجاد کند که بر این اساس عدد قابل توجهی از روستاها از داشتن کتابخانه محروم شده و هیچ‌گاه صاحب کتابخانه نمی‌شوند. برای حل این مشکل، نهاد دو برنامه ایجاد پیشخوان کتاب و کتابخانه سیار را در دستور کار خود دارد.

وی به افتتاح نخستین پیشخوان کتاب نهاد در هفته کتاب امسال اشاره كرد و افزود: کتابخانه سیار با گسترده خدمات‌دهی خود، بسیار اثرگذار است، این کتابخانه‌ها حتی در دوره کرونا پربازده‌ترین کتابخانه‌های عمومی هستند. در استان‌ها اگر زمینه ایجاد کتابخانه سیار پیگیری شود، اعتبارات ویژه برای تجهیز کتابخانه‌های سیار اختصاص داده می‌شود.

رمضانی با بیان اینكه انتقال تجربیات یک موضوع اساسی است، افزود: ایجاد شبکه کتابخانه‌های روستایی در راستای انتقال تجربیات کتابخانه‌های روستایی موفق و انتقال داده‌ها می‌تواند در نهاد شکل گیرد، کتابداران سرمایه‌های نهاد هستند و نقطه قوت ما وجود کتابداران است، این تجربیات باید مستندسازی و مکتوب شود.

روستاها ظرفیتی پایدار و پویا هستند

وی همچنین با یادآوری اینكه روستاها از ظرفیت‌های مهم کشور هستند، تصریح کرد: روستاها ظرفیتی پایدار و پویا هستند و اگر خدمات به روستاها برده شود از بسیاری از مشکلات کلان‌شهرها فاصله خواهیم گرفت. نمی‌توان از این موضوع و تکالیفی که دستگاه‌ها در قبال روستاها دارند گذشت و انتظار داشت که روستاها توسعه یابد و مهاجرت از روستا به شهر انجام نشود.

رمضانی با تصریح اینكه انسجام در روستاها پایدار و قابل بهره‌برداری است، افزود: عشایر و روستاییان همواره نشان داده‌اند که در مراحل سرنوشت‌ساز نیروهای وفادار به کشور و انقلاب هستند.

وی با اشاره اینکه حدود ۲۵ درصد کتابخانه‌های عمومی روستایی است، تصریح کرد: از مجموع سه هزار و ۵۰۰ کتابخانه نهاد کتابخانه‌های عمومی، ۷۶۴ کتابخانه روستایی است و از این میان ۶۶۵ کتابخانه نهادی، ۹۵ کتابخانه مشارکتی و ۴ کتابخانه مستقل در روستاها فعالیت می‌کنند. از ظرفیت‌های دیگر نهاد، کتابخانه سیار است که در شروع دوره جدید مدیریت نهاد در سال ۱۳۹۲، تعداد 9 دستگاه کتابخانه سیار بود و امروز به ۳۳ دستگاه رسیده است. برنامه‌ریزی نهاد کتابخانه‌های عمومی این است که این ظرفیت توسعه و گسترش یابد.

رمضانی با بیان اینکه کتابخانه‌های روستایی جزو کتابخانه‌های موفق نهاد هستند، اضافه کرد: در سال جاری قریب به ۵۸ هزار فعالیت فرهنگی ثبت شده در کتابخانه‌های عمومی برگزار شده که بیش از ۱۲ هزار معادل  ۲۱ درصد فعالیت‌ها مربوط به کتابخانه‌های روستایی است. در رویداد بزرگ فرهنگی و تأثیرگذار جشنواره کتابخوانی رضوی است نیز یک میلیون و سیصد هزار نفر مشارکت داشته‌اند که قریب به ۲۰۰ هزار شرکت‌کننده از مناطق روستایی بود که حدود ۱۵ درصد جشنواره را شامل می‌شود.

وی ادامه داد: کتابخانه‌های روستایی ظرفیت مهم، فراگیر و اثرگذار نهاد است. وجود این کتابخانه‌ها یک ارزش محسوب می‌شود و برای آن‌ها سرمایه‌گذاری شده است و توسعه کتابخانه‌های عمومی در اولویت قرار دارد. نهاد کتابخانه‌های عمومی به تنهایی امکان ایجاد کتابخانه را ندارد اما هر ظرفیتی که به‌عنوان بهره بردار در اختیار نهاد قرار گرفته  به خوبی از آن استفاده شده و در اسرع وقت تجهیز و به بهره‌برداری رسیده است.

رمضانی با بیان اینكه کتابخانه‌های روستایی تنها پایگاه فرهنگی روستا است و مرکز مبادلات اجتماعی محسوب می‌شود، گفت: با تغییر رویکردی که در نهاد به وجود آمده و آن تبدیل شدن کتابخانه‌های عمومی به پایگاه فرهنگی و اجتماعی است، بسیاری از خدمات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی همچون آموزش، سرگرمی، بهره‌برداری از ظرفیت کتابخانه‌ها برای ایجاد اشتغال و ... در کتابخانه‌های روستایی با محوریت کتاب صورت می‌گیرد.

وی در ادامه با اشاره به روستاهای دوستدار کتاب در کشور نیز گفت: درصد قابل توجهی از شرکت‌کنندگان و برگزیدگان جشنواره ملی عشایر و روستاهای دوستدار کتاب، از کتابخانه‌های روستایی است. نهاد کتابخانه‌های عمومی از جشنواره روستاهای دوستدار کتاب حمایت کرده و این همکاری پایدار بوده و ادامه خواهد داشت، البته نکاتی در راستای کیفی‌تر شدن این جشنواره اعلام شده است.

توجه بر تفاوت فرهنگ‌ها

حسن محمودی توپکانلو، عضو هیئت علمی گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه سمنان، نیز در این نشست با اشاره به بحث آموزش چندفرهنگی، تصریح کرد: در همه جوامع سطحی از ناهمگونی از حوزه فرهنگی وجود دارد و در کشور ما وجود اقوام و مذاهب مختلف چند فرهنگی را رقم زده است.

وی اضافه کرد: در مطالعات فرهنگی دو دیدگاه غالب است. دیدگاه کلاسیک فرهنگ را مجموعه از باورها و آداب و هنجار و احساسات مشترک افراد جامعه می‌دانند، اما دیدگاه نوین ضمن تأکید بر اشتراک، بر تفاوت فرهنگ‌ها توجه دارد و تفاوت‌ها را یک ظرفیت برای توسعه می‌داند؛ رویکرد چند فرهنگی در ادامه این دیدگاه نوین شکل گرفته و تأکید دارد در جوامعی که فرهنگ‌های مختلف وجو دارد باید به این تفاوت فرهنگی به‌عنوان ظرفیت‌ساز نگاه شود نه یک خطر.

این مدرس دانشگاه بیان کرد: آموزش چند فرهنگی تأکید دارد که در فرهنگ‌های مختلف زمینه‌های برابری در بحث آموزش فراهم شود تا علاوه بر توسعه جامعه، مردم زندگی مسالمت‌آمیز داشته باشند.

توپکانلو به اهداف آموزش چند فرهنگی اشاره کرد و افزود: توسعه سواد قومی و فرهنگی، افزایش تحمل فرهنگی، ‌تأمین آزادی افراد،‌ احترام به فرهنگ‌ها، جلو گیری از نژادپرستی، توسعه ارتباط میان قومی و درون فرهنگی، پایان دادن به نابرابری قومی، توجه به مناطق روستایی و عشایر و توانمند کردن آن‌ها، احترام به ارزش‌های فرهنگی دیگر کشورها و نژادها و مشارکت اجتماعی قومیت‌ها مهم‌ترین اهداف آن است.

وی اظهار کرد: برای توسعه چند فرهنگی باید باور و اعتقاد به توسعه چند فرهنگی در نگاه کل مردم جامعه باشد و مسئولان کشور باید به این مقوله توجه کنند تا در توزیع امکانات و خدمات عدالت صورت گیرد. اطلاع‌رسانی و سیاست‌گذاری نیز باید با نگاه چند فرهنگی باشد.

استاد علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه سمنان با اشاره به اینکه کتابداران باید به تنوع فرهنگی آشنا باشند، گفت: در زمینه خدمات‌رسانی به  گروه‌های مختلف باید تهیه محتوای اطلاعاتی متفاوت برای گروه‌های مختلف قومی و نژادی و توجه به نیازهای بومی کتابخانه‌ها توجه شود که خوشبختانه نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اقدامات خوبی را انجام داده از جمله طرح‌های پژوهشی نیازهای اطلاعاتی قومیت‌ها است که با نهاد دانشگاه در دست انجام است.

روح‌الله منوچهری، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان فارس، نیز در این نشست با اشاره به اینکه نشست‌های راه آبادی با هدف ارائه برنامه‌هایی در حوزه ترویج کتابخوانی روستاها و عشایر برنامه‌ریزی شده است، گفت: سعی کردیم در این نشست از حضور اساتید و مسئولان کشوری و نویسندگان استفاده و تجربیات موفق روستاهای دوستدار کتاب به اشتراک گذاشته شود.

وی اضافه کرد: تاکنون یک نشست با موضوع تخصصی عشایر و دیگر نشست‌ها درباره شرایط ترویج کتابخوانی در روستاها بوده است.