جایگاه شورا در اسلام / شورای تراز اسلامی از دید قرآن و روایات

یكی از پايه‌‏های اصلی تحقق انقلاب اسلامی، حضور و مشاركت گسترده مردم بوده و بدون داشتن اين پشتوانه عظيم، مسلماً پيروزی محقَّق نمی‌‏شد. در همين راستا در نهم ارديبهشت سال 1358 ش، رهبر كبير انقلاب اسلامی، امام خمينی(ره)، طی فرمانی به شورای انقلاب، توصيه كردند كه آيين‌‏نامه تدوين شوراها را تنظيم كند تا اصلِ حضور و مشاركت مردم تأمين شود. با پايان جنگ و به وجود آمدن ثبات و آرامش جهت تحقق آرمان‏‌های والای حضرت امام و پياده شدن اين اصل قانون اساسی و مشاركت مردم در سرنوشت خود، انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در تمام نقاط كشور باحضور گسترده مردم و با شركت بيش از 24 ميليون نفر در هفتم اسفندماه سال 1377 برگزار شد. اين شوراها در سالروز صدور فرمان امام خمينی(ره) به شورای انقلاب، همزمان با بيستمين بهار انقلاب اسلامی، در نهم ارديبهشت سال 1378، با پيام مقام معظم رهبری، آغاز به كار کردند.

نگرش اسلام به مسئله شورا 

حجت‌الاسلام سیدمحمد موسوی، مسئول نمایندگی ولی‌ فقیه در سازمان جهادکشاورزی استان یزد در این زمینه به ایکنا گفت: خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «وَشاوِرهُم فِي الأَمرِ»، شور، مشورت و شورا از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است تا آنجایی که در قرآن کریم یک سوره تحت عنوان «شوری» وجود دارد و در آیاتی نیز مسئله مشاوره مطرح و به انجام آن دستور داده شده است. 

وی ادامه داد: خداوند در یکی از سوَر قرآن کریم می‌فرماید: «مؤمنان کسانی هستند که دعوت پرودگار را اجابت و نماز را به پا داشته و امورشان را به مشورت گذاشته‌اند و از آنچه روزیشان است، انفاق می‌کنند.» نگرش مکتب اسلام بر مسئله شورا از چنان ظرافت و عمقی برخوردار است که حتی کوچکترین مسائل از جمله شیرگرفتن کودک هم امر مشورتی بین پدر و مادر تلقی می‌کند، خداوند می‌فرماید: «هر گاه پدر و مادر با رضایت و مشورت بخواهند کودک را زودتر از شیر گیرند، گناهی بر آنها نیست و توصیه می‌شود پدر و مادر در این زمینه با یکدیگر مشورت کنند.» 

موسوی افزود: بدیهی است نگاه اسلام به مشاوره در مسئله جزئی، اهمیت و ضرورت آن را در مسائل مهمتر و امورعمومی جامعه روشن می‌کند، اهمیت مشاوره و شورا در مکتب اسلام به اندازه‌ای است که خداوند به پیامبر امر می‌کند: «وشاورهم بینهم، با دیگران و مردم خود مشورت و از آنها نظرخواهی کن» علی رغم اینکه پیامبر معصوم هستند و از طریق وحی به منبع لایزال الهی ارتباط دارند و از نظر علم و عقل نیز نیازی به ارشاد و مشورت با دیگران نداشتند اما از سوی خداوند امر به مشورت شدند.

موسوی افزود: مورخان و مفسران اسلامی یکی از صفات حضرات معصومان را کثرت مشاوره دانسته‌اند از جمله در مورد پیامبر داریم که سیره پیامبر چنین بود که با اصحاب خود زیاد مشورت می‌کرد قطعاً شکی نیست که مشورت ائمه معصومان به جهت رفع جهل نبوده بلکه این اصل مشورت و شورا و تشکیل شورای اسلامی را پایه گذاری کنند و جنبه آموزشی داشته است و مسلمانان را به اهمیت مشورت متوجه کنند و شور و مشورت و مشاوره را از مسائل مهم زندگی خود قراردهند و همچنین به همراهان و پیروان خود شخصیت می‌دادند تا نیروی فکر و اندیشه آنها پرورش پیدا کند.

مسئول نمایندگی ولی‌ فقیه در سازمان جهادکشاورزی استان یزد گفت: بنای حکومت اسلامی نیز بر مشورت و دوری از استبداد و خودرأیی است و حاکمان اسلامی باید از مشورت مشاوران کارآزموده و آگاه بهره‌مند باشند البته پیروی از رأی آنها برای حاکم الزامی نیست و او می تواند به تشخیص خود عمل کند و آنچه توصیه شده مشورت است. همانند پیامبر اکرم که حکومتی ده ساله در مدینه تشکیل داد از جمله نخستین‌ حکومت‌های سیاسی مبتنی بر شورا بود و خداوند در قرآن کریم مسلمانان را که در آن زمان بودند، اهل مشورت می‌داند. 

وی ادامه داد: مشورت در اسلام چنان ارزشمند است که خدا به پیامبر که منبع دانش غیبی متصل به الهی است فرمان می‌دهد با اصحاب مشورت کند، نمونه آن می‌توان مشورت در چگونه دفاع کردن از حریم مدینه الرسول که به شورا گذاشته شد و پیشنهاد سلمان فارسی این شد که خندق حفر شود، اشاره کرد، پیامبر هر چند در امور مهم تصمیم نهایی را خود می‌گرفتند اما به نظر دیگران در تصمیم‌های خود نقش می دادند و در تصمیم سازی از دیگران بهره مند می‌شدند .

ویژگی‌های نمایندگان مردم در شورا

موسوی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ویژگی‌های افرادی که برای شورای اسلامی شهر و روستا انتخاب می شوند گفت: ویژگی‌های بسیاری در آموزه‌های اسلامی برای مشاوران در این قسمت مطرح شده که ایمان از جمله مهمترین آن است، همان گونه که پیامبر فرمودند: «مومن مایه سود است اگر همراهش شوی سود خواهی برد و همه کارهای وی مایه سود است»

وی دومین ویژگی را تقوا ذکر کرد و گفت:  حضرت على(ع) مى‌فرماید: «در کارهاى خود با افراد خداترس و با تقوا مشورت کن، تا راه درست را بیابى».

موسوی، خردمندی را از دیگر صفات دانست و گفت: حضرت علی(ع) می‌فرماید: «کسی که با خردمندان و عاقلان مشاوره کند به نور عقل‌ها و خردها روشنی یابد.» همچنین تجربه و آزمودگی دیگر صفت است که در این راستا نیز در روایتی از علی(ع) آمده: «برترین کسی که با وی مشورت می‌کنی باید دارای تجربه‌های فراوان باشد»

وی علم و تخصص، آگاهی و صلاحیت و همچنین رازداری و دوراندیشی را  دیگر صفات برشمرد  و گفت: حضرت على(ع) در این زمینه مى فرماید: «با دوست مهربان دوراندیش مشورت کن که
پیروزى مى‌آورد.» نیز فرمود: «در امور خود با فرد ناآگاه مشاوره مکن.»

موسوی بیان کرد: همچنین این افراد باید از ویژگی‌های منفی به دور باشند که بخل، جهد و حرص، دروغ، جهل و حماقت از آن جمله است و امیدواریم در انتخابات آینده افرادی انتخاب شوند که دارای این صفات وجوبی و سلبی باشند تا در راستای پیشرفت و ترقی جامعه گام بردارند.