شیوع پدیده آقازادگان منحرف؛ نتیجه عمل نکردن به توصیه امام صادق(ع)

امروز، بیست و پنجم شوال مصادف با سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع) است. آن امام همام روز 17 ربیع‌الاول سال 83 هجری قمری در مدینه به دنیا آمده و روز 25 سوال سال 148 به دست منصور دوانیقی، خلیفه سفاک و ظالم عباسی مسموم شده و به شهادت رسیدند.

دوران امامت امام صادق(ع) مصادف با شورش‌های متعدد و سرنگونی حکومت بنی‌امیه و روی کار آمدن خلافت بنی‌عباس بود. از جمله این قیام‌ها می‌توان به قیام زید(ع)، قیام ابومسلم خراسانی و قیام محمد بن‌عبدالله نفس زکیه، اشاره کرد که امام(ع) در هیچ یک از آن‌ها دخالت نکرد و سیاست بی‌طرفی پدر بزرگوارشان امام محمد باقر(ع) و پدربزرگ گرامیشان امام زین‌العابدین(ع) را ادامه دادند.

پس از روی کار آمدن عباسیان، شمشیر آن‌ها به سمت شیعیانی برگشت که در کنار آن‌ها علیه امویان جنگیده بودند. امام صادق(ع) به رغم اعمال سیاست بی‌طرفی، از سوء ظن عباسیان مصون نماند. منصور عباسی که به امام(ع) مظنون شده بود، ایشان را به عراق فراخواند. امام صادق(ع) در ابتدا با نقل حدیثی از پیامبر(ص) از زیر بار اطاعت دستور منصور شانه خالی کردند، اما سپس، مجبور شدند تا برای مدتی کوتاه در عراق زیر نظر خلیفه به سر ببرند.

امام صادق(ع) در دوران امامت خود و با فرصتی که از دوران فترت انتقال قدرت از خاندان اموی به خاندان عباسی به دست آوردند، توانستند تا تعداد بسیار زیادی از شاگردان را در علوم مختلف تربیت کنند. ایشان در دوران امامت شیعیان، همواره آن‌ها را به محور قرار دادن نماز و خانواده در زندگی، بالا بردن آگاهی و بصیرت، تربیت نیروهای کارآمد و کاردان، ارتباط و تواصل دائمی با یکدیگر و ... توصیه می‌کردند.

حجت‌الاسلام بهاءالدین قهرمانی‌نژاد، عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران در گفت‌وگو با ایکنا، در رابطه با سیره امام صادق(ع) و نیز نحوه برخورد ایشان با رویدادهای مختلف اجتماعی و سیاسی دوران خود، اظهار کرد: دوران امامت امام صادق(ع) که از غروب هفتم ذی‌الحجه سال 114 آغاز شده و تا 25 شوال سال 148 هجری قمری ادامه داشت، از چند جهت دارای شرایط ویژه‌ای است.

وی افزود: زمانی که امام صادق(ع) امامت امت را عهده‌دار می‌شوند، همزمان با دوره سلطنت و خلافت یکی از سفاک‌ترین خلفای بنی‌امیه به نام هشام بن عبدالملک بود. این دوران به دلیل ظلم و ستم خلیفه اموی، از مقاطع بسیار دشوار و سخت امامت امام صادق(ع) بود.

قهرمانی‌نژاد با بیان اینکه دوران امامت امام صادق(ع) با حکومت دو خلیفه سفاک از دو سلسله بنی‌امیه (هشام بن عبدالملک) و بنی‌عباس (منصور دوانیقی) همزمان بود، تصریح کرد: این مقطع از دوران زندگی و امامت امام صادق(ع) از سخت‌ترین مقاطع زندگی ایشان بود و در زمان خلافت منصور عباسی بود که ایشان به دستور این خلیفه عباسی به شهادت رسیدند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: منع کتابت و روایت حدیث پس از وفات پیامبر اکرم(ص) از سوی خلفا و حکام به ویژه خلفای بنی‌امیه که اجازه ترویج احادیث پیامبر(ص) را نمی‌دادند، باعث شده بود تا آیات قرآن کریم نیز با تفاسیر دلخواه و تحریف شده ایشان برای مردم بیان شود که این مسئله باعث ایجاد مذاهب و فرقه‌های انحرافی شده بود و پایه این مذاهب و فرق مختلف نیز بر جبر استوار بود. یعنی برای مثال اگر حکام سفاک در جامعه مسلمین حاکم شده و حکومت می‌کنند، این مسئله به خواست خدا بوده و سرنوشت مسلمانان است و باید در برابر آن سکوت کنند.

وی بیان کرد: حکام سفاک اموی برای اینکه این مسئله را در میان آحاد جامعه جا بیندازند، از ظواهر برخی از آیات قرآن استفاده می‌کردند. البته تفسیر صحیح قرآن کریم در احادیث و روایات پیامبر(ص) موجود بود، اما اجازه ترویج آن داده نمی‌شد. به همین دلیل فضای سنگین تحریف دین بر جامعه مسلمانان استوار شده بود. یکی از مشکلات دوران امامت امام باقر(ع) و امام صادق(ع) از بین بردن این انحرافات و زدودن تحریف از چهره دین، قرآن و سنت بود.

حجت‌الاسلام قهرمانی‌نژاد اظهار کرد: یکی از مهمترین برنامه‌های امام صادق(ع) در دوران امامتشان، تداوم راه پدر بزرگوارشان امام باقر(ع) در تربیت شاگردان فراوانی بود که از اقصی‌نقاط جهان گرد وجود مبارک ایشان جمع شده بودند و امام صادق(ع) نیز به تبیین مباحث و حقایق مربوط به قرآن و سنت برای ایشان می‌پرداخت.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: یکی از مسائل مهم دوران امام صادق(ع)، شکل‌گیری قیام‌های سادات علیه حکام سفاک اموی و عباسی بود. قیام‌هایی همچون قیام زید بن علی(ع) و نیز قیام یحیی بن زید(ع) در دوران حکومت بنی‌امیه و نیز قیام‌هایی همچون قیام محمد نفس زکیه، قیام ابراهیم قتیل باخمری و قیام ادریس بن عبدالله در دوران خلافت بنی‌عباس هگی در دوران امامت امام صادق(ع) رخ داد که این قیام‌ها عرصه را بر امام(ع) تنگ می‌کرد؛ چراکه امام(ع) اعتقاد داشتند که قیام مسلحانه علیه حکام اموی و عباسی موجب ایجاد مصونیت و دفاع مشروع از جانب حکومت آن‌ها می‌شود.

وی در ادامه بیان کرد: امام صادق(ع) اعتقاد داشتند که وظیفه شیعیان آگاه‌سازی آحاد مختلف جامعه است. ایشان به جای مبارزه مسلحانه، اعتقاد به مبارزه فکری و عقیدتی داشتند؛ چراکه تصحیح تفکر مردم تأثیر خود را به خوبی در جامعه خواهد گذاشت و هیچ سلاحی نیز توانایی مبارزه با آن را ندارد. بنابراین، امام صادق(ع) نه تنها به مبارزه مسلحانه اعتقادی نداشتند، بلکه این نوع مبارزه را به نوعی خدمت به ظالمان نیز می‌دانستند.

حجت‌الاسلام قهرمانی‌نژاد با بیان اینکه یکی از ویژگی‌های دوران امام صادق(ع)، انتقال حاکمیت از سلسله بنی‌امیه به بنی‌عباس بود، گفت: در این دوران، خاندان بنی‌عباس توانستند با شعاری مبهم با عنوان «الرضا من آل محمد» و نیز همراهی عده کثیری از جماعت مردم خراسان به رهبری ابومسلم خراسانی بر آل امیه پیروز شده و حاکمیت جامعه را به دست آوردند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: عباسیان در ابتدا برای حفظ ظاهر خود نامه‌هایی را برای امام صادق(ع) و نیز بزرگان سادات حسنی ارسال کردند که امام صادق(ع) ضمن افشای حقیقت کار ایشان، نسبت به آگاه‌سازی سادات حسنی در رابطه با فریب خاندان عباسی اقدام کردند که در این راه با سختی‌های فراوانی نیز مواجه شدند تا جایی که حتی یکی از بزرگان سادات حسنی به ساحت مقدس ایشان جسارت کرد.

وی اظهار کرد: دوران انتقال حکومت از بنی‌امیه به بنی‌عباس فضایی را ایجاد کرد تا امام صادق(ع) بتوانند شاگردان بیشتری را تربیت کنند که در این زمینه نیز ایشان بیشترین شاگردان را در میان دیگر ائمه(ع) داشتند که تعداد این شاگردان در منابع مختلف تاریخی تا چهار هزار نفر نیز بیان شده است. یکی از نکات جالب توجه دوران امامت امام صادق(ع) این بود که ایشان علاوه بر علوم فقهی و نقلی، در علوم فنی و تجربی نیز سرآمد دوران بوده و شاگردان بزرگی را نیز در این علوم پرورش دادند.

حجت‌الاسلام قهرمانی‌نژاد با بیان اینکه دوران فترت انتقال قدرت از خاندان اموی به عباسی باعث شد تا امام صادق(ع) این فرصت را به دست آورند که فعالیت‌های فرهنگی عمیقی را در جامعه انجام دهند، به سیره اجتماعی آن حضرت اشاره کرد و گفت: یکی از توصیه‌های امام(ع) به شیعیان، ارتباط دائمی ایشان با یکدیگر بود. امام صادق(ع) همواره به موضوع تواصل و ارتباط نزدیک شیعیان با یکدیگر تأکید داشتند و از ایشان در رابطه با برگزاری جلسات و نشست‌ و برخواست با یکدیگر پرس و جو می‌کردند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه سخنان خود افزود: یکی از ضعف‌های امروز جامعه اسلامی ما، عمل نکردن به این توصیه امام صادق(ع) است؛ چراکه گاهی اختلافات موجود میان نیروهای انقلابی و عدم تواصل، اجتماع و ارتباط ایشان با یکدیگر، موجبات تفرقه و ضعف ایشان را فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: توصیه بعدی امام صادق(ع) به شیعیان، بالا بردن آگاهی و بصیرت ایشان بود. امام صادق(ع) می‌فرمایند: «العامِلُ عَلى غَيرِ بَصيرَةٍ كَالسّائِرِ عَلى غَيرِ الطَّريقِ، لا يَزيدُهُ سُرعَةُ السَّيرِ إلّا بُعداً؛ کسى كه بدون بينشْ عمل كند، همچون كسى است كه در بيراهه مى‌رود. چنين كسى، هر چه تندتر برود، (از راه) دورتر مى‌‎شود». امام(ع) در تعبیری به یاران خود این‌گونه بیان می‌کردند که اگر امکان داشت، شما را به جبر وادار به آموختن علم می‌کردم.

حجت‌الاسلام قهرمانی‌نژاد با اشاره به اینکه توصیه دیگر امام صادق(ع) به شیعیان، محوریت نماز در زندگی بود، بیان کرد: البته منظور اصلی امام صادق(ع) از محوریت نماز، نمازی است که ضمن دور کردن انسان از زشتی‌ها و آلودگی‌ها، موجبات آگاهی دیگران و حرکت جامعه به سمت و سوی تعالی و کمال را نیز فراهم کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: یکی از توصیه‌ها مهم امام صادق(ع) به شیعیان، محوریت خانواده در زندگی بود. اینکه امروز فرزندان برخی از مسئولان از راه به در و منحرف شده‌اند، (با اینکه خود این مسئولان انسان‌های درست و خوبی بوده‌اند) به این دلیل است که به این توصیه امام صادق(ع) عمل نکرده‌ و جدیتی در موضوع محوریت خانواده نداشته‌اند.

وی در پایان سخنان خود اظهار کرد: امام صادق(ع) تأکید فراوانی بر موضوع تقیه، کادرسازی و تربیت نیروهای کارآمد در جامعه داشتند. بنده به یاد دارم که در اوایل انقلاب اسلامی برنامه‌های خوبی در زمینه کارسازی و تربیت نیروهای انقلابی اجرا شد که بسیاری از این نیروها بعدها به مدیریت‌ در سازمان‌ها و نهادهای انقلابی منصوب شدند. بنابراین، عمل به توصیه امام صادق(ع) در تربیت نیروهای تأثیرگذار و کارآمد یکی از مهمترین وظایف امروز ماست.