۱۰ گام برای داشتن حال، فکر و رفتار خوب

سلامت روان یکی از مهم‌ترین ابعاد سلامت عمومی در افراد به شمار می‌رود که نقش بسیار تعیین‌کننده‌ای در حیات فردی و اجتماعی افراد دارد. بنا بر تعریف سازمان بهداشت جهانی، منظور از سلامت روان چیزی فراتر از نبود اختلال روانی است. سلامت روان حالتی از رفاه است که افراد در بستر آن به رضایت از زندگی دست می‌یابند. اگر بخواهیم به طور خلاصه بگوییم، سلامت روان یعنی «حال خوب، فکر خوب و رفتار خوب».

ارتقای سلامت روان نیاز افراد جامعه است. هدف از ارتقا، ایجاد شرایط و بسترهایی است که از سلامت روانی افراد حفاظت و مانع از آسیب‌های فردی و اجتماعی آن‌ها شود. در ادامه برخی از راهکارهای افزایش سلامت روان را مرور می‌کنیم:

۱- داشتن افکار مثبت

پژوهش‌ها نشان می‌دهد طرز فکر ما درباره خودمان، اثر بزرگی بر حالمان دارد. وقتی خودمان و زندگی را منفی ببینیم، تجربیات منفی هم به سراغمان می‌آید. بنابراین سعی کنیم روزانه از کلمات و جملات تأکیدی مثبتی استفاده کنیم که ارزش و قدرت ما را افزایش داده و به زندگیمان انرژی بخشد. برای نمونه به خودمان بگوییم «تو بسیار دوست داشتنی و منحصر به فرد هستی و من بهت افتخار می‌کنم».

۲- توانایی لذت بردن از زندگی

یکی از راه‌های افزایش سلامت روان این است که به جای نگران بودن برای آینده و ایجاد اضطراب در خود و یا حسرت خوردن برای گذشته و ایجاد افسردگی، بکوشیم در زمان حال زندگی کنیم و از لحظات زندگی لذت ببریم. برای این کار کافی است بر روی هر فعالیتی که در حال انجامش هستیم، متمرکز شویم و حاشیه‌پردازی نکنیم.

۳ - مقابله با مشکلات عاطفی

مشکلات عاطفی جزیی از زندگی محسوب می‌شود. سلامت روان به نحوه برخورد با این مشکلات و یافتن بهترین راه حل برای غلبه بر آن‌ها بستگی دارد.

۴ - مدیریت زمان و تعیین اهداف مشخص و برنامه‌ریزی صحیح

برای خودمان هدف بسازیم و با کمک برنامه‌ریزی مناسب و دقیق، روزهای خود را مدیریت کنیم. در دست گرفتن زمان منجر به تسلط بهتر ما بر کل زندگی خواهد شد. اهدافمان می‌تواند بسته به مدت آن روزانه، هفتگی و یا سالانه باشد. هرچه پیش می‌رویم با انجام وظایف و رسیدن به اهداف، بر آن‌ها مهر تأیید بزنیم و به خودمان پاداش دهیم. این حس پیروزی منجر به افزایش عزت نفس و اعتماد به نفس در ما می‌شود.

۵ - بیان احساسات

احساسات خود را به صورت مناسبی ابراز کنیم؛ یعنی احساسات مثبت مثل شادی، محبت و احساسات خشم و ناراحتی را درون ‌فکنی و سرکوب نکنیم و بدون رفتار پرخاشگرانه آن‌ها را ابراز کنیم.

۶ – مهارت‎‌های ده‌گانه زندگی را بیاموزیم

بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، مهارت‌های زندگی به عنوان یک طرح جامع پیشگیری از مشکلات و آسیب‌های فردی و اجتماعی معرفی می‌شود که برای ارتقای سلامت روان افراد لازم است. یادگیری این مهارت‌ها خود یکی از راه‌های افزایش سلامت روان است و به ما کمک می‌کند بتوانیم بهتر و مؤثرتر با نیازها و چالش‌های زندگی روزمره مواجه شویم. این مهارت‌ها شامل مهارت خودآگاهی، مهارت همدلی، مهارت روابط بین فردی، مهارت ارتباط مؤثر، مهارت مقابله با استرس، مهارت مدیریت هیجان، مهارت حل مسئله، مهارت تصمیم‌گیری، مهارت تفکر خلاق، مهارت تفکر نقادانه است.

۷- ارتباطات اجتماعی مثبت را افزایش دهیم

پژوهش‌ها همواره نشان می‌دهند روابط اجتماعی درست و سازنده تأثیر مستقیم و بسیار مثبتی بر روی سلامت روان افراد می‌گذارد. پس دایره دوستان خوب خود را گسترش دهیم و در بستر این ارتباطات سازنده از یکدیگر حمایت کنیم. البته به این نکته نیز توجه کنیم که داشتن رابطه با افرادی که حس خوبی به ما نمی‌دهد و منجر به کاهش انرژی می‌شود را به فراموشی بسپاریم.

۸ - سبک زندگی سالم را برگزینیم

برای سالم زیستن و شاد بودن یک سبک زندگی سالم انتخاب کنیم. از بدن و ذهنمان بیشتر مراقبت کنیم. خود را در معرض رفتارهای پرخطر قرار ندهیم. از تغذیه طبیعی و به اندازه و در ساعات مناسب استفاده کنیم. کیفیت خواب خود را با خواب کافی و در زمان مناسب، افزایش دهیم. سیستم ایمنی بدن خود را با انجام ورزش مناسب تقویت کنیم. روش‌های آرام‌سازی و مراقبه را یاد بگیریم و انجام دهیم. تا می‌توانیم مطالعه کنیم و مهارت‌های جدیدی به خود اضافه کنیم.

۹- به دنبال معنویت باشیم و شکرگزاری کنیم

معنای زندگی خود را بیابیم و با خدای خود که منبع همه خوبی‌ها و قدرت‌هاست حرف بزنیم و بابت همه چیز سپاسگزار او باشیم. سپاسگزاری همواره با سلامت روانی و حال خوب در ارتباط بوده است. بهترین روش اثبات شده برای بالا بردن احساس شکرگزاری این است که آن را ثبت کنیم.

10- توانایی بخشش خود و دیگران را در خود تقویت کنیم

از کلمات نهایی مثل «همیشه» و «باید» کمتر استفاده کنیم؛ برای نمونه نگوییم «من همیشه شکست می‌خورم» یا «من باید نمره بیست بگیرم».

ورزش کنیم؛ ورزش زنجیره تفکرات منفی را قطع می‌کند. مهارت جرات‌ورزی و مهارت «نه گفتن» را تمرین کنیم تا بتوانیم بدون استفاده از پرخاشگری و با ارتباط کلامی از حق خود دفاع کنیم.

سیمین تاج دهقانی؛ کارشناس مسئول سلامت روان معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شیراز