الزامات فنی و اجرایی نظام رتبه‌بندی قاریان و مرتلان برجسته جهان

هفته گذشته ایده نظام رتبه‌بندی قاریان و مرتلان برجسته جهان در نشست تخصصی شورای عالی قرآن طرح شد و اجمالاً مورد استقبال جامعه قرآنی به ویژه قاریان ممتاز و جوان قرار گرفت و جزییات آن برای خواننده این سطور در خلال اخبار قرآنی هفته اخیر قابل مشاهده است.

شواهد و مویدات حاکی از امکان و اراده اجرایی شدن طرح نگارنده را بر آن داشت برخی ملاحظات جدی را در حوزه الزامات فنی و اجرایی ایده مذکور یادآور شود تا اجرای طرح منتهی به گامی بلند و مثبت در ترویج گسترده فن تلاوت شده و دست کم اشکالات موجود در ساز و کارهای کنونی را پوشش داده و مکملی برای بهسازی فضای ترویج قرآن کریم به ویژه در سطوح رسانه‌ای باشد.

ملاحظات فنی

۱) طرح مورد بحث باید بتواند اشکالات عمده مسابقات شامل استرس‌زایی خروجی اندک و ترافیک نخبگانی را پوشش دهد، طبعاً حضور دست کم ۵۰۰ قاری یا مرتل و لزوم ارائه چندین تلاوت مجلسی در فضای غیر مسابقاتی به خوبی می‌تواند این ضعف عمده را برطرف کند.

۲) اما یکی دیگر از مهم‌ترین عوارض مسابقه‌ای خروجی فنی تلاوت‌های مسابقاتی است که در موارد معتنابهی قاریان مصری خوان و تأثیرگذار با تلاوت‌های فاخر را کنار زده و به جای آن تلاوت‌های مسابقه‌ای و قاریان کلیشه‌خوان با تلاوت‌های غیر موثر و فاخر را جایگزین می‌کند. نگارنده در خلال نوشتارهای قبلی خود این مشکل را به طور فنی واکاوی کرده و نسبت به عدم توجه به این آسیب جدی در کاستن از استاندارهای تلاوت فاخر و مؤثر هشدار داده است. طبعاً ۵۰ درصد امتیاز متعلق به هیئت داوری در تعیین رتبه‌بندی قاریان نباید دستخوش این آسیب جدی شود.

۳) سیطره کمی‌نگری بر کیفی‌گرایی در امتیازدهی تلاوت‌ها که همچنان در مسابقات جولان داده و تاثیر منفی خود را در خروجی در قالب جدید باید تغییر یابد. روشن است که فاصله‎های صدمی بین مجموع امتیازات نفرات برتر مسابقات معنادار نبوده و به تنهایی نشان‌دهنده اشکال جدی این رویکرد است. در این حوزه نیز نگارنده در نوشتارهای پیشین سخن گفته است. گو اینکه امتیازدهی کیفی با چند معیار معدود هم به عدالت بیشتر در قضاوت منجر شده و هم در نظام رتبه‌بندی قاریان و مرتلان برجسته جهان که در منظر عام مورد داوری قرار می‌گیرد موضوعیت جدی پیدا می‌کند.

۴) در کنار لزوم کاستن از آیتم‌های امتیازدهی و تغییر رویکرد به امتیازدهی کیفی امتیازات حوزه تجوید و وقف و ابتدا می‌تواند به کسب حد نصاب مشخصی محدود شده و تأثیری جدی در امتیاز مجموع قاریان و مرتلان نداشته باشد. چنان که بر اهل فن پوشیده نیست گاه یک مؤلفه صوتی بسیار برجسته مانند طنین در کنار مؤلفه‌های مطلوب دیگر می‌تواند و باید یک قاری و مرتل را در جایگاه نخست بنشاند که این امر با امتیازدهی کمی گاه محقق نشده و در بسیاری موارد فاصله بین یک طنین فوق‌العاده و معمولی در مسابقات به ۲ نمره تقلیل یافته و از این رهگذر تلاوت‌ها و اصوات فاخر کمتر در شمار برترین‌های مسابقات قرار می‌گیرند. رفع این آسیب جدی باید در آیین‌نامه داوری نظام رتبه‌بندی قاریان و حتی مسابقات فعلی منظور شود.

ملاحظات اجرایی

۱- نظام امتیازدهی باید از شفافیت کامل برخوردار بوده و امکان هرگونه تغییر رنکینگ ولو با دلایل و توجیهات و سلایق فنی بسته شود.

2- مباحث سیاسی و مذهبی در رتبه‌بندی قاریان و مرتلان باید کاملاً بلاتأثیر باشد و در این راستا تدابیر جدی اندیشیده شود.

3- رتبه‌بندی قاریان و مرتلان به آماده‌ترین‌ها و قوی‌ترین‌ها اختصاص دارد و کسوت و پیشینه‌های قبلی نباید در رتبه‌بندی‌ها لحاظ شود، قطعاً ظرفیت پیشکسوتان قرآنی که در شرایطی ممکن است در سطح تلاوت بالایی نباشند در داوری تلاوت‌ها و سهمیه‌های مربوط به حق رأی ۳۰ درصد مندرج در ایده باید دیده شود.

۴- اجرای بدون تعجیل و گام به گام ایده جهت تطبیق ملاحظات پیش‌گفته و دیگر ملاحظات صاحب‌نظران قرآنی مطلوب است.

حمید ایماندار، عضو هیئت علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شیراز