بیان عصاره دین در اشعار پروین اعتصامی

مهدی شریفیان، عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان در گفت‌وگو با ایکنا از همدان، با اشاره به 25 اسفندماه به‌عنوان  روز بزرگداشت پروین اعتصامی، اظهار کرد: اینجا سخن از پروین است، شاعری کوشا، دردمند و در اوج شعر و شاعری و  کلاسیک بودن شعرش، قطعات دیوان اشعار این شاعر امروزی و مدرن  و ارزشمند است.

وی با اشاره به اینکه در حوزه شعر و ادبیات سنتی کشور ما زنان جایگاه آنچنانی نداشته و شاعرانی مانند رابعه و قرةالعین را داریم که در ادبیات اشعار پراکنده‌‌ای دارند، گفت: در این میان به عصر مشروطه و پروین می‌رسیم و بعد از آن سیمین بهبهانی که در میان این افراد پروین اعتصامی به لحاظ خصوصیات شعری وزن سنگین‌تری را در شعر معاصر دارد.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان افزود: این شاعر بزرگ از خانواده فاضلی بود، پدرش روشنفکر، سیاسی، روزنامه‌نگار و ادیب بود که توانست پروین را تربیت کند؛ او در اوایل نوجوانی در قالب سنتی و قطعه شعر می‌سرود، ملک‌الشعرای بهار استاد معنوی پروین بود و پروین به وی ارادت خاص داشت.

انسجام قطعات پروین با ناصر خسرو و انوری برابری می‌کند

وی اضافه کرد: قطعاتی که پروین سروده به لحاظ انسجام وزن با کارهای انوری و ناصرخسرو برابری می‌کند تا جایی که بزرگان روزگار باور نمی‌کردند که این شعرها و سروده پروین است.

شریفیان تصریح کرد: پروین در زمان خود عملاً جز روشنفکران می‌شود و با توجه به اینکه تحصیل بانوان در آن زمان امری بدیهی بود روشنفکری و سواد پروین نشان از این دارد که خانواده وی نسبت به زن توجه ویژه‌ای داشتند.

وی با بیان اینکه قطعات شعری پروین مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی و اخلاقی را در بر می‌گیرد، گفت: با خواندن اشعار و قطعات پروین می‌توان با مسائل اخلاقی و اجتماعی ناب آن روزگار آشنا شد.

این استاد دانشگاه تصریح کرد: قطعات سروده شده پروین به‌صورت مناظره است و شامل آدمیان، نباتات، حیوانات و... می‌شود و در واقع این شاعر بزرگ برای همه پدیده‌های هستی شعر گفته است.

وی به قطعه معروف «مست و هوشیار» پروین «محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت مست گفت ای دوست، این پیراهن است، افسار نیست»،  اشاره کرد و گفت: در این شعر پروین سروده است «مستی، زان سبب فتان و خیزان می‌روی جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست، می‌باید تو را تا خانه قاضی برم رو صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست، نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم گفت والی از کجا در خانه خمار نیست و... .»

شریفیان افزود: با نگاهی ژرف به این قطعه زیبا به بسیاری از مسائل اجتماعی و دینی زمان پروین می‌توان پی برد، شاعر در این قطعه بیان می‌کند که عوامل حکومت زمانه خود نیازمند اصلاح است و در واقع این قطعه زیبا به زمانه ما نیز در بسیاری از کشورهای دنیا به‌ویژه کشورهای مسلمان اشاره دارد که اغلب مسئولان کشورهای مسلمان دنیا امروز دچار آسیب‌های اخلاقی هستند و نیاز به اصلاح دارند.

شریفیان یادآور شد: زبان شعر پروین با همان سادگی دارای اسکلت قوی و اشرافیت به زبان فارسی در حوزه شعر است و سعی کرده از زبان کوچه و بازار استفاده کند و مسائل را طوری بیان کند که همه اقشار جامعه می‌توانند از این اشعار بهره‌مند شوند.

وی به نقش زن در شعر  پرورین اشاره کرد و گفت: کسی که اولین بار شعر پروین را می‌خواند اگر نداند شاعر این ابیات کیست فکر می‌کند که این اشعار از زبان یک مرد گفته شده و یا کمتر به مسائل زنان جامعه خود پرداخته است، ما در اشعار شاعرانی مانند سیمین بهبهانی و فروغ به زن بودن گوینده واقف می‌شویم و بعضی نیز این نقد را دارند که اشعار پروین مردانه است‌.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان گفت: این‌طور نیست که پروین به مشکلات زنان در جامعه آن زمان اشاره نکرده باشد، مثلا در قطعاتی مانند قطعه «اشک یتیم» که یکی از  قطعات معروف پروین اعتصامی است به ظلم و ستم پادشاهان ستمگر بر قشرهای ضعیف جامعه و زنان و کودکان یتیم اشاره می‌کند و در جامعه ظلم زن و مرد ندارد و همه قربانی ظلم می‌شوند.

شعر و قلم پروین در خدمت دفاع از مظلوم و محکوم کردن ظالمان

شریفیان اضافه کرد: شعر و قلم پروین هماره در خدمت دفاع از مظلوم و محکوم کردن ظالمانی است که اصل حقوق انسان‌ها را در جامعه نادیده گرفته‌اند و پروین اعتصامی در اشعار خود، گاه صریح و گاه در پرده، از نظام حاکم بر جامعه انتقاد می‌کند.

وی گفت: در واقع افق دید پروین در شعرهایش افق انسانی است و برایش زن و مرد ندارد و در «قطعه اشک یتیم» به‌خوبی یادآوری و بیان می‌کند که حکومت‌های جور و ظلم چقدر با آسیب‌ها همراه بودند.

شریفیان با گریزی به زمان شاعرانی مانند فروغ که در عصر روشنفکری و ارتباطات بیشتر زندگی می‌کنند، بیان کرد: زمانه پروین با این زمانه متفاوت است، اما با این وجود پروین از مشکلات زمانه خود غافل نبوده است.

شریفیان با اشاره به اینکه پروین یکی از زنان شاعری است که به دین و امور دینی فرد دقیق‌النظری بود، گفت: در همه اشعار این شاعر بزرگ جایی را  نداریم که با امور دینی و اعتقادی مغایرتی داشته باشد و رد پای اعتقادی و دینی در همه شعرهایش وجود دارد.

وی تصریح کرد: اعتقاد دینی، ظلم و ستم را منفور و گناه بزرگ دانسته است؛ قرآن کریم و روایات نیز مردم را به دوری از ظلم ستم فردی و اجتماعی بسیار سفارش کرده است و اگر به زمانه پروین برگردیم می‌بینیم که یادگیری قرآن و امور دینی از همان کودکی در مکتب خانه به فرزندانمان آموزش داده می‌شد که بی‌شک پروین نیز از این امر مستثنی نبوده است.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان افزود: یکی از قطعات زیبای پروین در باب همین امر قطعه لطف حق است که به داستان حضرت موسی(ع) و مهر مادری مادر حضرت موسی(ع) اشاره دارد که در برابر بی‌قراری مادر آن حضرت می‌گوید خداوند به بندگانش هزاران برابر مادر لطف و عنایت دارد و مراقب آنهاست و این قطعه آن قدر ساده و جذاب این داستان را بیان می‌کند که برای خواننده فهم موضوع داستان حضرت موسی(ع) آسان می‌شود.

وی گفت: پروین در اشعار خود آنقدر هنرمندانه و زیبا همه چیز را بیان کرده که برای خواننده جذابیت و دلچسبی زیادی را همراه دارد و او را به تفکر وا می‌‌دارد.

شریفیان یکی دیگر از قطعات پروین را نیز قطعه «شکوایه پیرزن از قباد پادشاه» زمان خود دانست و تصریح کرد: این قطعه نیز به موضوعاتی با آموزه‌های دینی از جمله حق‌الناس که در قرآن و روایات به آن بسیار تأکید شده می‌پردازد.

وی با تأکید بر اینکه پروین در واقع مغز دین را گرفته و آن را با زبان شعر برای مردم بیان کرده است، تصریح کرد: بیان هنرمندانه بسیاری از مسائل دینی، فرهنگی و اجتماعی بی‌شک تأثیرگذاری بیشتری را در مردم دارد که زبان ادبیات و شعر از این بیان هنرمندانه مستثنی نیست.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان اضافه کرد: پروین نیز با سرودن قطعات شعری خود، نام خود را در ادبیات ایران و جهان ابدی کرده و کتبش نیز به زبان‌های مختلف ترجمه شده است.

وی با گریزی به پیشرفت‌های امروز و عصر تکنولوژی، تصریح کرد: هر کشوری امروز داشته‌ها و پیشرفت‌های خود را در دهکده جهانی به نمایش می‌گذارد و یکی از مهمترین داشته‌های ما فرهنگ و پیشینه و ادبیات ماست که ادبیات ما نه ملی بلکه بین‌المللی است و کمتر انسان وارسته‌‌ای است که شاعران بزرگ ایران زمین از جمله مولانا، سعدی، حافظ و... را نشناسد.

عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان یادآور شد: با همه این داشته‌های غنی اشعاران شاعران بزرگ ما پیام‌آور صلح و آرامش برای بشریت و در واقع پیام‌آور اندیشه‌های ناب اسلامی  و ایرانی و متناسب با دوران امروز است، بشریت امروز تشنه آرامش روحی و روانی و جسمی است.

شریفیان تصریح کرد: شاعران ما در اشعار ناب خود بشریت را خطاب قرار داده و مشکل امروز بشریت این است که یک عده روح را گرفته و یک عده جسم را و تعامل بین این دو وجود ندارد و اعتقادات شاعران ما این است که انسان زمانی به آرامش می‌رسد که تعادل بین این دو برقرار باشد.

وی اضافه کرد: بشریت امروز تشنه مسائلی است که بتواند روح و جسم انسان را به آرامش برساند و باید این برای همه مردم تبیین شود. زبان شعر از زیبا‌ترین زبان‌ها برای تبلیغ دین است و امروز می‌طلبد مسئولان فرهنگی کشور نسبت به معرفی و ترویج فرهنگ و داشته‌ها و ادبیات غنی گذشته به مردم کشورمان و مردم دنیا بیش از گذشته تلاش کنند.