حضور کمرنگ مردم و ناشران دینی عرصه کودک و نوجوان در نمایشگاه کتاب دین

به گزارش ایکنا از قم، ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین با عرضه 21 هزار عنوان کتاب مربوط به سه سال گذشته و حضور حدود 100 ناشر، پس از شش روز برپایی، روز گذشته، یکم اسفندماه در حالی به کار خود پایان داد که دارای نقاط ضعف و قوت فراوانی بود.

نمایشگاهی که به گفته حمید خرمی، رئیس اتحادیه ناشران و کتابفروشان استان قم در نشست خبری برگزاری این نمایشگاه در 25 بهمن‌ماه، باید ظرف مدت 10 روز و با بودجه‌ای کمتر از سال‌های گذشته، برپا می‌شد، از این‌رو برخلاف سال‌های گذشته که نمایشگاه کتاب دین به‌صورت بین‌المللی برگزار می‌شد، امسال به علت کمبود منابع مالی و همچنین کمبود زمان و فرصت کافی، امکان حضور ناشران بین‌المللی در نمایشگاه کتاب دین وجود نداشت و در سطح ملی برپا شد.

نمایشگاه عنوان «کتاب دین» را یدک می‌کشد و از همان بدو ورود تخصصی و منحصر به‌فرد بودن خود را با معرفی انتشارات کتب دینی و مذهبی حاضر در نمایشگاه که در ورودی نمایشگاه قرار دارد، به رخ بازدیدکنندگان می‌کشد. تخصصی بودن از طرفی می‌تواند ظرفیت بالقوه‌ای برای مخاطبان بازار کتب دینی باشد و از سویی دیگر، می‌تواند جذب حداکثری را تقلیل داده و نیازهای همه مخاطبان اهل مطالعه و همه مردم را برآورده نکند. این نمایشگاه هم از این امر مستثنی نبود و با استقبال کم مردم مواجه شد و حتی در ساعاتی از روز به‌‌ویژه در بازدیدهای نوبت صبح کسادی و خلوتی آن بیشتر به چشم می‌آمد.

فضای اندک نمایشگاه دائمی استان قم و دور بودن موقعیت مکانی آن از مرکز شهر می‌تواند یکی از عوامل کاهش استقبال مردم از این نمایشگاه باشد. واضح و مبرهن است که برپایی نمایشگاه کتب دینی در فضایی بزرگ‌تر مانند مصلی قدس استان که در مسیر رفت و آمد بیشتری نسبت به محل دائمی نمایشگاه قرار دارد، می‌توانست در استقبال و حضور بازدیدکنندگان تأثیرگذار باشد.

استقبال کم مردم از نمایشگاه کتاب دین

برخی از ناشران حاضر در نمایشگاه در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا مطرح کردند که وضعیت فروش‌شان نسبت به سال گذشته بسیار پایین آمده است، آن‌ها متفق‌القول بر این باور بودند که گرانی کاغذ که باعث بالا رفتن قیمت کتاب شده است از یک سو و وضعیت اقتصادی مردم از سوی دیگر باعث شده که مردم نتوانند کتاب بخرند.

اگرچه با استناد به مشاهدات میدانی و نیز به گفته برخی از ناشران، استقبال عمومی از نمایشگاه امسال کم بود اما طلاب و حوزویان از مخاطبان جدی و نسبتاً پرشمار نمایشگاه ملی کتاب دین بودند و این نمایشگاه هم با حضور غرفه‌های مختلف عرضه کتب دینی و درسی حوزوی از جمله غرفه انتشارات مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه با ارائه 120 عنوان کتاب از کتب نظام‌های قدیمی و جدید حوزه و بن‌کارت 400 هزار تومانی ویژه طلاب و دانشجویان و بن‌کارت 600 هزار تومانی ویژه اساتید حوزه و دانشگاه از آنان استقبال و میزبانی خوبی داشت.

حجم پایین کتب کودک و نوجوان

حضور تعدادی از ناشران کتب حوزه کودک و نوجوان می‌توانست یکی از نقاط قوت ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین در قم به‌شمار برود و خانواده‌های بی‌شماری را به‌ویژه آنان که دغدغه تربیت دینی فرزندانشان را دارند، جذب کند، اما حضور کمرنگ ناشران کتب دینی کودک و نوجوان که تنها دو غرفه جمال و کتابک به‌صورت تخصصی در این نمایشگاه حضور داشتند و کمبود خلاقیت و نوآوری در آثار دینی عرضه شده در این غرفه‌ها این نقطه قوت را به ضعف تبدیل کرد. اگرچه برخی غرفه‌های دیگر مانند غرفه مسجد مقدس جمکران نیز برخی کتب دینی عرصه کودک و نوجوان را عرضه می‌کرد، اما این به تنهایی کافی نبود.

از آنجا که محصولات این نمایشگاه به‌عنوان ویترین کتب دینی و دستاوردهای نو در این عرصه محسوب می‌شد، انتظار می‌رفت در انتخاب کتب دینی ویژه کودک و نوجوان برای عرضه در نمایشگاه وسواس بیشتری به‌کار گرفته می‌شد. نباید از گفته حمید خرمی، رئیس اتحادیه ناشران و‌ کتابفروشان استان قم غفلت کرد که در جمع خبرنگاران اذعان کرد: «اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان از بسیاری از ناشران قوی و قدرتمند در حوزه دینی و مذهبی دعوت به‌عمل آورده بود اما آنان نسبت به این دعوت بی‌اعتنا بوده و از نمایشگاه امسال استقبال نکردند.»

جای خالی به‌روزترین داستان‌ها و رمان‌های دینی از نویسندگان شاخص این عرصه در نمایشگاه تخصصی کتاب دین کاملاً به چشم می‌خورد. انتظار می‌رفت در این نمایشگاه بتوان به داستان‌ها و رمان‌های شاخص دینی از نویسندگان صاحب سبک این عرصه دسترسی پیدا کرد، اما این اتفاق نیفتاد. همچنین با عرضه برخی از داستان‌ها و رمان‌های فانتزی که از سوی انتشارات دینی و مذهبی منتشر شده بود، مواجه شدیم.

نبود راهنمای بهره‌مندی از نمایشگاه

در نمایشگاه‌های ملی و بین‌المللی همواره رسم بر این بوده است تا راهنمای بهره‌مندی از این نمایشگاه در بدو ورود در اختیار بازدیدکنندگان قرار بگیرد تا افراد بتوانند محصول موردنظر خود را به‌سرعت پیدا کنند، اما ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین از این امتیاز بی‌بهره بود، اگرچه لیست انتشارات حاضر در نمایشگاه با فونت درشت در ورودی نمایشگاه قرار داشت، اما نمی‌توانست راهنمای خوبی برای بازدیدکنندگان باشد و آنان را به محصول موردنظرشان برساند و نبودن این سازوکار درست باعث سردرگمی بازدیدکنندگان و اتلاف وقت آنان می‌شد.

اگرچه امکان جست‌وجوی ناشران و کتب نمایشگاه تخصصی کتاب دین در اپلیکیشن «نمایشگاه کتاب» فراهم شد، اما بازدیدکنندگان برای دسترسی به این اپلیکیشن باید در ابتدا آن را از بستر کافه بازار تهیه می‌کردند و سپس کتاب مورد نظر خود را پیدا می‌کردند، بدیهی است این امر زمان و انرژی بیشتری را از خانواده‌هایی می‌گیرد که قصد دارند برای لحظاتی از گشت و گذار در غرفه‌های نمایشگاه کتاب و خریدن محصول موردنظر لذت ببرند.

انتشارات حضوریافته در ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین

انتشارات عتبه حسینی با عرضه 600 عنوان کتاب، انتشارات جمکران با ارائه 210 عنوان کتاب، انتشارات آستان قدس رضوی با ارائه 800 عنوان کتاب، انتشارات جمال با عرضه ۵۰۰ عنوان کتاب در حوزه کودک و نوجوان و بزرگسال، انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه با ارائه 90 اثر تخصصی با محوریت نهج‌البلاغه در غرفه بنیاد نهج‌البلاغه، انتشارات دارالفکر و رونمایی از اثر «فشرده جامع ترجمه و تفسیر المیزان، انتشارات مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) با عرضه 400 عنوان کتاب، انتشارات بوستان کتاب با ارائه 500 عنوان و 100 عنوان کتاب چاپ اولی، غرفه دفتر انتشارات اسلامی با ارائه 300 عنوان کتاب، نشر معارف با عرضه 250 عنوان کتاب، انتشارات اسراء با ارائه 309 عنوان کتاب، انتشارات دار زین‌العابدین با عرضه دوره 16جلدی آثار علامه طباطبایی و 70 چاپ اولی و انتشارات شهید کاظمی با ارائه 500 عنوان کتاب و 300 عنوان کتاب از انتشارات روایت فتح در ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین پذیرای بازدیدکنندگان بودند.

انتشارات صدرا با عرضه 200 عنوان کتاب، غرفه انتشارات «عتبه العباسیه المقدسه» با ارائه بیش از 700 عنوان کتاب، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب و انتشارات انوار توحید در نمایشگاه کتاب دین امسال در استان حضور پیدا کردند.

برگزاری پنج وبینار تخصصی در نمایشگاه کتاب دین

همزمان با برپایی ششمین نمایشگاه کتاب دین در محل دائمی نمایشگاه‌های استان قم، وبینارهای تخصصی با هدف آشنایی علاقه‌مندان با رشته‌های سطوح عالی حوزه‌های علمیه خواهران برگزار شد، «آشنایی با رشته کلام اسلامی» با سخنرانی منصوره برادران، استاد حوزه علمیه خواهران، «آشنایی با رشته فقه و اصول» با سخنرانی حجت‌الاسلام‌ والمسلمین ابوالقاسم مقیمی‌حاجی، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه، «آشنایی با رشته تفسیر» با حضور حجت‌الاسلام‌ والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، «آشنایی با تاریخ اسلام» و «آشنایی با رشته مطالعات زنان» با سخنرانی حاجی‌اسماعیلی اختصاص داشت.

امکان حضور به‌صورت مجازی در وبینارهای تخصصی نمایشگاه ملی کتاب دین از نکات مثبت برپایی آن بود. همچنین در حاشیه برگزاری ششمین نمایشگاه کتاب دین از سه کتاب «الحجاب و العفاف»، «آیات‌النزول»، «امه الحشد و الحشد و التضحیه» که به تازگی در عراق به چاپ رسیده است با حضور مسئول امور فرهنگی کتائب سید الشهداء در ایران رونمایی شد.

این نمایشگاه می‌توانست به‌عنوان معیار و شاخص ارزیابی و کشف ذائقه مخاطبان برای دست‌اندرکاران بازار نشر کتب دینی باشد و همچنین می‌توانست بستر مناسبی برای بهره‌مند شدن مخاطبان علاقه‌مند به این حوزه از به‌روزترین و بهترین آثار تولیدی و کتب دینی فراهم کند اگر برنامه‌ریزی 10 روزه و ضرب‌الاجل مسئولان فرهنگی استان قم برای برپایی ششمین نمایشگاه ملی کتاب دین نبود و مسئولان برای ارتقای سطح کیفی و کمی نمایشگاه زمان بیشتری را صرف ایده‌پردازی و خلاقیت برای جذب مخاطب و برپایی چنین نمایشگاهی که روزگاری در سطح بین‌المللی برگزار می‌شد، می‌کردند.

گزارش از محدثه نعیمی‌فرد