اضطراب جدایی؛ اختلالی شایع در کودکان

نرجس بلشلی، روانشناس و درمانگر کودک و نوجوان در گفت‌وگو با ایکنا از قم با اشاره به شایع بودن اختلال اضطراب در کودکان به‌ویژه اضطراب جدایی از والدین در ایام شروع سال تحصیلی مدارس در سخنانی به بیان راهکارهایی برای خانواده برای مواجهه با این موضوع پرداخت که در ادامه با هم می‌خوانیم:

اضطراب جدایی یکی از شایع‌ترین اختلالات اضطرابی در کودکان است که کودک به دلیل نگرانی‌های بیش از حد، وحشت، ترس از جدایی و شکست پیوند عاطفی احساس می‌کند مادر و یا پدر قرار است او را در مدرسه رها کنند و این اختلال بیشتر در کودکانی رخ می‌دهد که تا پیش از آن در یک محیط آموزشی قرار نداشته و هیچ‌وقت از والدین خود دور نبوده‌اند و این به خاطر احساس صمیمیت و عواطف بیش از حد رشد کرده‌ کودک است که وقتی وارد فضای مدرسه می‌شود احساس می‌کند به دنیایی قدم گذاشته که والدینش دیگر همراه او نیستند.

چگونگی کاهش اضطراب کودکان از سوی والدین

برای مدیریت اضطراب جدایی در کودکان، والدین باید قبل از آغاز مدارس، تمرین جدایی را آغاز کنند، به‌طور نمونه والد به یک سفر یک روزه برود و کودک را در کنار افرادی که به آن‌ها اطمینان دارد بگذارد؛ به این شکل کودک اطمینان پیدا می‌کند اگر مادر یا پدر می‌رود، برمی‌گردد؛ مورد بعدی بازی خداحافظی است در این بازی هنگام خداحافظی یک کلمه، یک رمز یا یک نوع ابراز محبت بین والد و فرزند برقرار می‌شود و اگر این راهکارها قبل از سال تحصیلی انجام نشود شش ماه از سال تحصیلی کودک به خاطر اضطراب جدایی از بین خواهد رفت.  

یکی دیگر از کارهایی که والدین می‌توانند انجام دهند؛ درک کردن کودک است؛ متأسفانه والدین با وجود مشاهده اضطراب در کودک خود به جای درک و حمایت کردن او از جمله «شبیه بچه‌ها نباش» استفاده می‌کنند و بسیار روش اشتباهی است به جای آن باید فرزند خود را در آغوش بگیرند و با او اظهار همدردی کنند، بگویند «می‌‎دانم احساس می‌کنی قرار است تنها باشی ولی من در کنار تو هستم.»

چالش تنظیم ساعت خواب کودکان در دوران تحصیلی

تنظیم ساعت خواب نیز یکی از چالش‌های والدین محسوب می‌شود به خصوص در اواخر شهریورماه که شدت بیشتری پیدا می‌کند؛ خواب یکی از اصلی‌ترین بخش‌های زندگی کودک است و تأثیر بسیار زیادی بر سلامت جسمی و روحی کودک دارد، اما بهتر است روند تنظیم خواب را از زمانی آغاز کنیم که کودک احساس خستگی می‌کند.

نباید زمانی که کودک در طول روز خواب کافی داشته را مجبور کرد که در ساعت 8 یا 9 بخوابد زیرا با این روش کودک روبه‌روی خانواده می‌ایستد و مخالفت می‌کند، در چنین شرایطی رابطه فرزند با والد کمرنگ می‌شود. به همین دلیل به خانواده‌ها توصیه می‌کنیم اگر به دنبال یک الگوی خواب منظم هستند باید یک روتین خواب منظم داشته باشند و باید از شهریورماه آن را شروع کنند.

روتین منظم خواب باید تدریجی تنظیم شود یعنی اگر کودک هر شب ساعت 12 می‌خوابید از این به بعد ساعت 11 بخوابد؛ سن رشد کودک که تعهد و مسئولیت‌پذیری والدین در آن نقش بزرگی ایفا می‌کند بین 6 تا 7 سالگی است، بنابراین توصیه می‌کنیم اگر یک روتین منظم خواب را در خانه برقرار کردید به هیچ عنوان یا بهانه‌ای آن را تغییر ندهید و زمانی این کار را آغاز کنید که می‌دانید سفر یا برنامه‌ دیگری ندارید و طبق الگوی رفتاری هفت روز طول خواهد کشید تا کودک به این الگوی خواب جدید عادت کند.

نحوه مواجهه با چالش‌های رفتاری جدید در کودکان

باید توجه داشت تغییرات رفتاری به مرور انجام شود؛ والدین می‌توانند قبل از خواب با خواندن یک شعر، داستان یا به کودک یک بازه زمانی نیم ساعت تا 40 دقیقه فرصت بدهند تا کودک هر چقدر می‌خواهد و درباره هر موضوعی که می‌خواهد صحبت کند این کار باعث تخلیه‌ هیجانی بچه‌ها قبل از خواب می‌شود و اگر این الگوهای رفتاری تا هفت روز ادامه پیدا کند کودک متوجه خواهد شد.

والدین همیشه سعی می‌کنند چالش‌های جدید فرزند خود را که با بالا رفتن سن متنوع‌تر و بیشتر می‌شود به هر روشی خنثی کنند که به خانواده‌ها توصیه می‌کنیم به‌دلیل دیدگاه هیجانی بچه‌ها نسبت به همه چیز وقتی در فضای مدرسه قرار می‌گیرند دچار اضطراب می‌شوند و والدین وظیفه دارند قبل از قرار گرفتن فرزند خود در محیط مدرسه نگرشی مثبت را در فرزندان خود درباره مدرسه ایجاد کنند.

انتظارات غیر‌منطقی از فرزندانمان نداشته باشیم

والدین نباید انتظار داشته باشند فرزند خود از همان ابتدا نمونه و ممتاز باشد و خود این استرس والدین بر روی فرزندان تأثیر می‌گذارد و یک نگرش مثبت نسبت به فضای مدرسه برای فرزند خود ایجاد کنند؛ می‌توانند با یک زبان احساسی با کودک صحبت کنند احساس او را جویا شوند و یا می‌توانند با کمک گرفتن از مشاور ارتباط خود با فرزند را بهبود ببخشند.

شاید کودک به مدرسه عادت کند اما همیشه عادت کردن با رهایی از اضطراب همراه نیست و این اضطراب ممکن است با کابوس دیدن هنگام خواب شب و یا شب ادراری آشکار می‌شود که پیشنهاد می‌شود خانواده‌ها برای بروز رفتارهای منطقی از مشاوره روانشناسان این حوزه کمک بگیرند.

گفت‌وگو از حانیه‌سادات حسینی‌کیا