حمله به مساجد چه پیامی دارد و چگونه باید با آن مقابله کرد

اعتراض، حق‌مدارترین واکنش هر ملت به عملکرد حاکمان است؛ واکنشی که در سراسر جهان و در طول اعصار مختلف شاهد آن بوده‌ایم، هستیم و خواهیم بود و هر حکومتی موظف است صدای مردم خود را بشنود. گاهی این اعتراضات در نقاط مختلف جهان به درگیری و برخورد با نیرو‌های امنیتی می‌انجامد، اما خطوط قرمز در هر جامعه و در هر اعتراضی مشخص است.

اما آنچه در جریان حوادث اخیر در کشور شاهد بودیم، نه یک اعتراض عادی، بلکه عبور از تمامی خطوط قرمز انسانی، امنیتی، فرهنگی، ارزشی و دینی بود. آنچه رخ داد، تعرض دشمنان به مقدس‌ترین خانه‌های خدا در ایران بود که همواره پناهگاه و مأمن مردم بوده‌اند.

به راستی چرا مساجد مورد چنین حملات وحشیانه‌ای قرار گرفتند و برای جلوگیری از تکرار چنین رخدادی در آینده چه باید کرد؟

محمدعلی موظف‌رستمی، نویسنده و پژوهشگر حوزه مسجد، در گفت‌و‌گو با ایکنا، ۹ دلیل حمله به مساجد را برشمرد و ۹ پیشنهاد برای پیشگیری از تکرار چنین اتفاقاتی در آینده ارائه کرد که در ادامه می‌خوانیم.

ایکنا ـ چرا در اغتشاشات اخیر مساجد مورد حمله قرار گرفت؟ 

براساس آخرین آمار رسمی و اعلامی توسط مراکز رسمی امنیتی و اطلاع‌رسانی کشور بیش از ۳۰۰ مسجد و مرکز فرهنگی دینی مورد حمله اغتشاشگران واقع شده است که برای جامعه اسلامی ما که اکثریت آنان مسلمان هستند، این حجم و میزان آمار اعلامی به شدت جای تأمل، تدقیق نظر، کنکاش و واکاوی دارد تا تمام زوایا و اضلاع چرایی این حمله به طور جامع و کامل مورد تحقیق و پژوهش قرار گیرد.

بنیان و اساس نظام جمهوری اسلامی ایران همواره بر پایه ارزش‌های اسلامی و انقلابی استوار بوده و مساجد به عنوان مکان‌های مقدس و نماد وحدت و ایمان مردم، از جایگاهی ویژه و احترامی والا در بین آحاد جامعه اسلامی ایران و نیز حمایت تمام و کمال از جانب آنان برخوردار هستند.

با کمال تأسف و تأثر در جریانات و حوادث اخیر، گروه‌های معاند و آشوبگر که  با برخورداری از پشتیبانی اطلاعاتی و عملیاتی از سوی سرویس‌های جاسوسی و اطلاعاتی و نیز حمایت همه جانبه آمریکا و اسرائیل و دیگر کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه همسو با آنان تحت تأثیر و تحریک دشمنان نظام اسلامی قرار گرفته بودند و کوچه‌راهی انحرافی و شوم از خیابان اصلی اعتراضات مدنی صواب بازاریان و کسبه که این اعتراضات مورد پذیرش نظام هم مواجه شده بود، ایجاد کرده و با هرج و مرج و اغتشاش و آشوبگری سازمان یافته، قصد ایجاد تفرقه و ضربه زدن به اصل وحدت و ارزش‌های اسلامی و انقلابی جامعه، به اماکن مقدسی مانند مساجد نیز تعرض و هتک حرمت کرده‌اند.

این اقدامات نه تنها بازتابی از خواست قاطبه مردم ایران نبوده، بلکه نشان‌دهنده اهداف بسیار شوم و خطرناک برنامه‌ریزی‌شده دشمنان برای ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی توأم با اقدام به اعمال خشونت و بی‌قانونی بوده است.

در تحلیل و بررسی عمیق‌تر این حوادث تلخ و ناخوشایند، چند هدف و انگیزه شیطانی و انحرافی استنباط و درک شده و قابلیت تفسیر دارد. هر چند در تحلیل نهایی، ریشه‌یابی این پدیده نیازمند توجه به ابعاد سیاسی، اجتماعی و امنیتی است، اما رویکرد رسمی و واقعی‌تر بر وجود جریان‌سازی توطئه با مبداء خارج، از کشورهای معاند و مخالف سرسخت جمهوری اسلامی و تحریک، تشویق و ترغیب نیروهای پیاده نظام داخلی وابسته به بیگانگان به خصوص با آمریکا و اسرائیل به‌عنوان عامل اصلی، تأکید و اصرار دارد.

ایکنا ـ ریشه حملات به مساجد از کجا نشئت گرفت؟ 

قطع به یقین این حملات داعش‌گونه و فتنه آمریکایی بخشی از طرح جنگ ترکیبی دشمنان فرامنطقه‌ای و منطقه‌ای و نیز گروه‌های وابسته داخلی اعم از سلطنت‌طلب‌ها، منافقین، بهائیان، فریب خوردگان و ... همچنین گروه‌های مسلح مستقر در مرزهای غرب و شرق کشور که ورودی مسلحانه به داخل کشور در این ایام اغتشاش داشتند، است و قصد دارند با هدف قرار دادن نمادهای مقاومت و انسجام ملی و توهین و هتک حرمت به اماکن مذهبی و مقدسات، ضمن ضربه زدن به نظام اسلامی، امنیت ملی را نیز خدشه‌دار کنند.

در تحولات و حوادث مختلف، معمولا مقاصد و اهداف متفاوتی مورد هجمه و حمله قرار می‌گیرند؛ اما در اغتشاشات اخیر دی ماه، مساجد بیش از سایر مراکز فرهنگی مورد هدف قرار گرفته‌اند.

ایکنا ـ حمله به مساجد چه نتیجه و سودی برای دشمنان ایران دارد؟

حمله به مساجد «زمینه محک و محاسبه دشمن برای سنجش میزان دینداری و تقید مردم است»؛ حمله به مسجد زمینه‌ای برای شناخت و ارزیابی دشمن از میزان تعهد و حساسیت مردم نسبت به جایگاه والا و شأن مسجد و نحوه عکس‌العمل و ابراز احساسات مذهبی نسبت به این رفتارهای وحشیانه بوده است. حمله به مکان‌های مقدس معمولا توسط پیروان ادیان مختلف با واکنش‌های احساسی شدیدی همراه است؛ در عین حال، این اقدامات دهشتناک آشوبگران توسط اکثریت قاطع مردم محکوم می‌شود. همچنین، وحدت مردم و هوشیاری آنان در دفاع از مقدسات، مهم‌ترین عامل خنثی‌کننده این توطئه‌ها تلقی می‌شود. این امر می‌تواند در استراتژی برخی گروه‌ها برای کاهش و یا تشدید بحران و اغتشاش احتمالی در آینده نقش داشته باشد.

دشمن بهتر از ما و برخی مسئولین، اهمیت مساجد را فهمیده و می‌داند که عقبه‌ رزمندگان و مسلمانان مسجد است و به همین دلیل بی‌وقفه مساجد را در هرکجا که بتواند هدف قرار می‌دهد

موضوع دوم؛ مسجد نماد مانایی،‌ مقاومت و ایستادگی نظام اسلامی است. مخالفان داخلی و خارجی جمهوری اسلامی با شناختی که از ماهیت دینی نظام دارند، قطعاً به این نتیجه رسیده‌اند که همچنانکه ریشه و بنیان شکل‌گیری انقلاب اسلامی از بستر مسجد بوده؛ استمرار، مانایی و پایداری این نظام نیز به مسجد وابسته است به همین خاطر تمام تلاش خود را به کار بسته‌اند تا این بستر و ریشه را از بین برده و یا حداقل محدود سازند و یک فاصله بین توده مردم و مسجد ایجاد کنند. مساجد در ایران نماد عینی نظام جمهوری اسلامی و هویت دینی حاکم بر جامعه هستند. حمله به مساجد می‌تواند به معنای نمادین، حمله به ارزش‌های اصلی نظام تلقی شود.

این کار ممکن است با هدف بی‌اعتبار کردن یا ایجاد ترس در پایگاه اجتماعی نظام انجام شود. این نکته مهم را باید یادآور شد که مساجد همواره چه در بحث مسجد هراسی در اروپا و چه حمله مستقیم موشکی و هواپیمایی و چه انفجار انتحاری و کشتن نمازگزاران سایر کشورهای اسلامی در اولویت اهداف دشمنان بوده و این امر فقط مختص به ایران نیست.

به همین خاطر دشمن بهتر از ما و برخی مسئولین، اهمیت مساجد را فهمیده و می‌داند که عقبه‌ رزمندگان و مسلمانان مسجد است و به همین دلیل بی‌وقفه مساجد را در هرکجا که بتواند هدف قرار می‌دهد.

«جداسازی و رویگردانی مردم از مساجد» هدفی است که این حملات دنبال کرده‌اند. هرچند هنوز پس از گذشت بیش از چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی همچنان مسجد عامل استمرار مانایی و پایگاه اصلی انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی است و در واقع همچنان سنگر مستحکم دفاع جانانه از انقلاب است. از بین بردن امنیت ذاتی و کارکرد امنیتی حاکم بر محیط مسجد و دورسازی اهالی دیندار و انقلابی می‌تواند از اهداف شوم دیگر حملات وحشیانه به مسجد باشد؛ چراکه با این جدایی و دوری که در اصل تقدس‌زدایی و تضعیف هویت اسلامی ـ ایرانی است رخنه و نفوذی ویرانگر در دیگر ارکان هویت ساز و انسجام بخش که مورد قبول حداکثری جامعه اسلامی ماست ایجاد کنند.

در این اقدام «تخریب نماد ملی و هویت ‌ایرانی و اسلامی» نیز یکی از اهداف بود. برخورداری مسجد از جایگاه ویژه و مرتبت والا در میان ایرانیان از سبقه‌ای دیرین برخوردار بوده و همزمانی مقبولیت این مکان مقدس از مراحل آغازین شکل‌گیری دین مبین اسلام توسط نبی مکرم اسلام(ص) تاکنون توسط جامعه اسلامی ایران امری بدیهی و آشکار است. به همین خاطر مساجد در ایران به‌عنوان نماد ملی و هویت اسلامی و انقلابی جامعه ما محسوب می‌شوند. یکی از اهداف پلید و نیات شوم در تعرض به این مکان مقدس، تخریب و تضعیف جایگاه این نمادها در میان عامه مردم و زمینه سازی برای جدایی و الفت موجود میان مردم انقلابی و مسلمان با مسجد است.

ایکنا ـ نقش مهم مساجد در مبارزات مردم ایران علیه دشمنان اسلام آیا در این اتفاقات مؤثر بود؟

بله؛ مسجد بستر جریان‌ساز انقلاب اسلامی است و از بین بردن این بستر یکی از اهداف دشمنان است. مطالعه تاریخ معاصر کشور ما نشان می‌دهد که مساجد به عنوان مرکز و پایگاه دینی و فرهنگی، نقش بسیار حساس و خطیری در ایجاد جریان‌سازی و تشکیل هسته‌های اولیه نهضت پویا و اصیل، احیای اسلام انقلابی و جهت‌دهی به حرکت‌ها و جریانات مردمی داشته است. مسجد همراه و همزاد با این جریانات تحول‌ساز بوده است. انقلاب اسلامی ایران نیز که مسجد خاستگاه و خیزشگاه این حرکت بزرگ در عصر حاضر بوده است، تحت تأثیر این نقش مسجد قرار گرفته و پایگاه اصلی شکل‌گیری و ساماندهی و استمرار نهضت بزرگ اسلامی به رهبری حضرت امام‌خمینی(ره) و نیز یکی از عوامل مهم تأثیرگذار در ایجاد و زمینه‌ساز گسترش، تعمیق و تثبیت این جریانات و تحولات انسانی مساجد بوده است.

یکی از نقش‌ها و کارکردهای مهم مسجد، ایجاد آرامش و گسترش و تقویت انرژی مثبت در میان مخاطبان و اهالی آن است؛ به‌گونه‌ای که ارتباط و اُنس با مسجد، موجب طمأنینه‌بخشی و تقویت نگرش و ذهنیت مثبت در افراد می‌شود

از این حیث مساجد همواره مورد غضب و کینه دشمنان قسم خورده واقع شده و از هر وسیله و در هر موقعیتی درصدد هجمه به این مکان مقدس و از بین بردن این بستر جریان‌ساز بوده‌اند این حرکت نشان داد که مسجد همچنان در مسیر درست حرکت می‌کند و دچار نقصان و ضعف نشده و رسالت خود را به دستی انجام می‌دهد؛ البته اگر غیر از این رفتاری که در ایام اغتشاشات توسط آشوبگران با مسجد شده است، نمی‌شد، باید به آنان با شک و تردید نگاه می‌کردیم چون ذات آنان در تضاد با مبانی اصیل دینی و و پایگاه دینی آن یعنی مسجد قرار دارد.

به نظر می‌رسد در همین راستا «تضعیف کارکرد آرامش بخشی و انرژی مثبت مسجد» برای تخریب روانی بیشتر جامعه نیز مد نیز بود. یکی از نقش‌ها و کارکردهای مهم مسجد، ایجاد آرامش و گسترش و تقویت انرژی مثبت در میان مخاطبان و اهالی آن است؛ به‌گونه‌ای که ارتباط و اُنس با مسجد، موجب طمأنینه‌بخشی و تقویت نگرش و ذهنیت مثبت در افراد می‌شود. بر عکس محیط مسجد، در فضای بیرونی که تحت تاثیر فضای مخرب مجازی که توسط رسانه‌های بیگانه هدایت می‌شود،‌ اغتشاشات و تشنج ذهنی بر افکار آشوبگران حاکم بوده و همین امر سبب شد که زمینه انفجار و ترکیدکی بغض و کینه ذهن انباشته از افکار پریشان و تخریب گرایانه و هرج و مرج طلبی مخربان امنیت فراهم شود.

همچنین «هدف قرار دادن عنصر وحدت اسلامی- مردمی» نیز از دیگر اهداف تخریب مساجد است. مسجد در ایران تنها محل عبادت نیست، بلکه کانون تجمع و هم‌بستگی اجتماعی-مذهبی است. حمله به مسجد می‌تواند تلاش برای تضعیف این همبستگی و ایجاد رعب در میان اقشار مذهبی باشد. قدرت مسجد در شبکه‌سازی اجتماعی و ایجاد بستر قدرت قوی مردمی در حمایت از اسلام است. ذات و هویت اصلی مسجد روح جمع‌گرایی و جمعی است و از آن نشات و تقویت می‌شود؛ یکی از اهداف آشوبگران نیز دنبال تضعیف و کاهش روح انسجام اجتماعی و در عوض ایجاد و تقویت محیط فردی با نرفتن به مسجد از طریق ایجاد ترس و تهدید و تخریب مسجد و اهالی آن انگیزه اصلی حمله به این مکان مقدس بوده است.

ایکنا ـ بعد رسانه‌ای سوزاندن مساجد در ایران را چگونه می‌توان تحلیل کرد؟

«جریان سازی خبری با هدف برجسته سازی رسانه‌ای سوزاندن مساجد» از اهدافی است که این افراد دنبال می‌کردند. مسجد از جایگاه بزرگی در میان مسلمان برخوردار است همین عظمت و بزرگی آن باعث شده است که اغتشاشگران با حملات به آن قصد جریان سازی خبری و پوشش گسترده‌تر عملیات شوم خود را داشته باشند چرا که این حرکت آنها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشته و آشوبگران از این طریق می‌کوشند پیام خود را با شدت بیشتری منتشر کنند.

با این اتفاقات در اصل خاندان پهلوی از مساجد انتقام گرفتند. مسجد نقش اصلی در شکل‌گیری و بسط انقلاب اسلامی داشته و رژیم پهلوی تنها جایی که نتوانست از طریق ساواک نفوذ کند مسجد بود. پهلوی ضربه را از مسجد خورد. مسجد پایگاه مشترک همه اقشار اعم از بازاریان و دانشگاهیان و معلمان و همه بود. مسجد دودمان پهلوی را ویران کرد؛ بنابراین حمله به مسجد می‌تواند واکنش به آن تحقیر تاریخی باشد. دقیقاً نوعی انتقام را در خود مستتر دارد که توسط ربع پهلوی در ایام بحران و اغتشاش توسط طرفداران او انجام گرفته است.

ایکنا ـ برای جلوگیری از تکرار چنین حوادثی در آینده چه اقداماتی می‌توان انجام داد؟ 

اقدام اول برجسته‌سازی پایگاه مقدس مسجد و ارتقای بهره‌مندی از پتانسیل و ظرفیت آن است. با توجه به جایگاه مسجد و میزان مقبولیت بالا در میان عامه مردم شایسته است جایگاه و همچنین ظرفیت بالای مسجد را برجسته‌سازی کرده و مساجد را در اولویت محاسباتمان قرار دهیم و از بستر مسجد برای مقابله هوشمندانه و مؤثرتر با  تهدیدات و هجمه‌های آشوبگرانه استفاده کنیم.

هرچند با کمال تأسف باید اذعان داشت که مسجد سال‌هاست کارکرد عرفی و اصیل خود را از آنچه در دین به آن تأکید شده و محلی برای گشایش مشکلات مردم بوده، با صراحت می‌توان گفت که تا اندازه قابل تأمل از دست داده است. مسجدهای نسبتاً کم از نمازگزاران نوجوان و جوان همراه با غلبه حضور بیشتر ریش سپیدانی که در غروب جوانی و افول گرایشات عاطفی از ناحیه بستگان و جامعه به یاد آخرت افتاده و مسجد را به عنوان محل اُنس و ارتباط عاطفی با جمع نمازگزاران انتخاب کرده‌اند، مواجه است. این روایت همراه با هزینه‌های فراوانی که برای ساخت بنای مسجد شده و می‌شود، گویای این واقعیت تلخ است.

باید به دنبال احیای کارکردهای مورد انتظار دین از مسجد باشیم تا مسجد به محلی بدل شود که در آن هم مشکل دنیای مردم حل شود و هم رابطه آنها با آخرت. مساجد به عنوان قلب تپنده‌ حیات دینی و اجتماعی جامعه‌ ایران، می‌توانند در شرایط کنونی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ذاتی خود، نقش بی‌بدیلی در مدیریت بحران‌های اجتماعی، تقویت انسجام ملی و مقابله با جنگ نرم دشمن ایفا کنند.

بهترین راهکار، یک برنامه جامع، چندبعدی و هوشمند است که همزمان بر پیشگیری، تاب‌آوری و مشارکت فعال متمرکز باشد. مسجد باید از هرگونه صرفاً توجه به مباحث امنیتی، ورود به عرصه‌های سیاسی روز به صورت حزبی، یا تبدیل شدن به سنگر درگیری فیزیکی به شدت پرهیز کند. قدرت اصلی مسجد در جذب قلوب، تولید امید و سازماندهی مردمی برای سازندگی است، نه در ایجاد بحران یا تقابل. مأموریت اصلی مسجد در این شرایط، تبدیل تهدیدهای اجتماعی به فرصت‌های معنوی و مردمی است. با این نگاه، مسجد می‌تواند نه تنها از گزند آشوب در امان بماند، بلکه به کانونی غیرقابل نفوذ برای وحدت و پیشرفت جامعه تبدیل شود.

مساجد به عنوان قلب تپنده‌ حیات دینی و اجتماعی جامعه‌ ایران، می‌توانند در شرایط کنونی با بهره‌گیری از ظرفیت‌های ذاتی خود، نقش بی‌بدیلی در مدیریت بحران‌های اجتماعی، تقویت انسجام ملی و مقابله با جنگ نرم دشمن ایفا کنند

تقویت کارکرد اجتماعی و شبکه‌سازی مسجد از دیگر اقداماتی است که می‌توان در شرایط کنونی انجام داد. همچنان که عیان و آشکار است مسجد یک نهاد اجتماعی است و یکی از مهمترین کارکردهای مسجد نیز اجتماعی است که مهم‌ترین برون‌داد و خروجی آن انسجام‌بخشی در تمامی سطوح و لایه‌های جامعه اسلامی است. در این راستا مهمترین وظیفه مسجد در مواقع بحران، روزآمدسازی و بهره‌مندی عمیق‌تر از این نقش اجتماعی در ایجاد و افزایش سریع وحدت و انسجام بین آحاد جامعه در مقابله با هجوم  برنامه‌ریزی شده در اغتشاشات است. در این مسیر شایسته است زمینه و بستر بسیج اجتماعی توسط مدیریت مسجد فراهم تا در مواقع لازم، مساجد توان و قدرت اجماع سازی از طریق فراخوان عمومی با هدف حفظ آرامش و افزایش هوشیاری مردمی را داشته باشد تا در نهایت از این طریق منجر به تثبیت فضای آرام در سطح جامعه شود.

ایکنا ـ نقش مساجد در تبیین فضای سیاسی کنونی چیست؟

«تبیین منطقی، عقلانی و هوشمندانه فضای سیاسی حاکم و مسائل مبتلابه روز جامعه» در مساجد از اقدامات مهمی است که باید صورت گیرد. یکی از اصلی‌ترین و مهمترین نقش‌ها و وظایف مسجد روشنگری و تبیین مسائل و تحولات جاری در سطح جامعه است، که سُکان دار و تبیین‌گر اصلی نیز خود امام مسجد به عنوان متولی اصلی و مدیر فرهنگی و امور معنوی است. 

امروزه به نظر می‌رسد، مهمترین برنامه تبیینی انجام اقدام پیشگیرانه فرهنگی از طریق تقویت گفتمان انسجام بخش و افزایش آگاهی‌ اهالی مسجد درباره اهداف و نیات پلید دشمن به خصوص شیوع و نفوذ افکار تفرقه‌انگیز و انحرافی و بسیار مخرب است. بنابراین مسجد به‌عنوان یک رکن فرهنگی و اجتماعی با تبیین درست فرهنگی و اجتماعی می‌تواند در بعد پیشگیری و افزایش تاب‌آوری اجتماعی بسیار مؤثر باشد، هرچند برنامه‌ریزان و طراحان غربی در فهم دقیق فرهنگ ایرانی ـ اسلامی همواره دچار اشتباه محاسباتی شده و نمی‌فهمند که درگیرشدن با مبانی اعتقادی جامعه ایران، مردم را در نقطه مقابل آنان قرار می‌دهد و مسیر براندازی آنان را مسدود می‌کند.

نتیجه این کار مانند تیری است که کمانه کرده باشد. به همین خاطر امروزه تبیین و روشنگری در حیطه فرهنگی از کارآمدی و تأثیر زیادی در بین آحاد جامعه برخوردار است. این نکته مهم را باید یادآور شد که آگاهی‌بخشی و روشنگری درباره اهداف دشمن در جنگ ترکیبی (نقش رسانه‌های خارجی، شایعات، تحریک به خشونت) و تبیین پیامدهای آشوب برای کشور موجب تقویت روحیه امید و تاب‌آوری با تکیه بر مفاهیم دینی مانند صبر، استقامت و تعاون، به جامعه در مواجهه با مشکلات روحیه  می‌دهد.

در همین راستا اقدام مهم دیگری که باید صورت گیرد، «شناسایی پیش‌دستانه زمینه‌های وقوع آشوب و اغتشاش در محلات» است. با این اقدام پیش‌دستانه، قبل از بروز حادثه امنیتی، حفاظتی و اطلاعاتی از طریق هماهنگی با نهادهای انتظامی و امنیتی می‌توانند با همکاری آنها جلوی بسیاری از حوادث و آشوب‌های محلی و ملی را گرفته و به گونه‌ای که از حوادث تخریبی و حملات داعش گونه نه تنها به مساجد بلکه در مراکز فرهنگی و دینی و عمومی جلوگیری به عمل آید.

یکی از مهم‌ترین رفتارهای پیش‌دستانه که در کاهش فاصله و چالش ایجاد شده بین مردم و مساجد می‌تواند مؤثر واقع شود، پرکردن این خلأ ارتباطی دو سویه بین مسئولان و مساجد است؛(در مواقع بحرانی مسئولان سیاسی و امنیتی)، وقتی مسئولان از مسجد فاصله می‌گیرند و پیوند زنده و روزمره‌ خود را با مردم از دست می‌دهند در نتیجه یک گسست عاطفی و ارتباطی در نتیجه شکاف و بحران شکل می‌گیرد که منجر به این آسیب خواهد شد و جریان‌های انحرافی و وسوسه‌های شیطانی مجال می‌یابند خود را به‌عنوان «واسطه» جا بزنند و آرام‌آرام به بازیگران اصلی صحنه تبدیل شوند.

مسجد کانون اعتماد، گفت‌وگو و تنظیم رابطه‌ حاکمیت و مردم است. هرگاه ارتباط با این کانون تضعیف شود، فاصله‌ تصمیم‌سازان با واقعیت‌های جامعه افزایش می‌یابد و جامعه در برابر بحران‌ها و هجمه‌ها آسیب‌پذیرتر می‌شود. در صدر اسلام مسجد محل حکمرانی دینی و استقرار حاکمان و اداره امور بود، متاسفانه در حال حاضر نوعی گسست و جدایی بین حاکمیت و مسجد بوجود آمده و همین امر موجب رسوخ و گسترش این جدایی در بین آحاد مردم به ویژه نسل نوجوان و جوان شده است، تا جایگاه واقعی مسجد برای حاکمیت به درستی تبیین و تعریف و عملیاتی نشود نمی‌توان انتظار داشت که مسجد انباشته از نوجوان و جوان شود.

هرچند امروزه در نگاه بخشی از افراد معترض و حمله کننده، سال‌‌هاست که از مسجد تعبیر به مکانی می‌شود که حاکمیت به مدد آن رویکردها و دغدغه‌های خود را فریاد می‌کند. از این جهت در ابعادی باید حمله به مسجد را حمله به سنگر حاکمیت تعبیر کرد.

ایکنا ـ نقش نمازگزاران در مواقع بحرانیِ تهدید مساجد چیست؟

«حضور سریع و مشارکت جویانه نمازگزاران و اهالی محل در مسجد در مواقع بحرانی» اقدام مهمی است که باید صورت گیرد. در واقع این حضور هوشمندانه و مشارکت فعال به نوعی حفاظت فیزیکی نمادین از مسجد و محله نیز به شمار می‌رود. حضور آگاهانه مردم و نمازگزاران در مساجد می‌تواند هم به صورت مستقیم و هم غیرمستقیم مانع اقدامات تخریبی شود و حداقل ترس در دل آشوبگران شود که بی‌مهابا به اماکن مقدس و فرهنگی و دینی حمله نکنند. تجربه‌ای بسیار ارزنده در همین زمینه توسط اهالی مسجد و نمازگزاران در شهر شهریار به‌دست آمده که بسیار موفق بوده و شاهد به حداقل رساندن حوادت تخریبی در این شهرستان بوده‌ایم.

در شهریار نمازگزاران مسجد بعد از اقامه نماز مغرب و عشاء در سطح شهر راهپیمایی اعلام کردند که اعتراض مسالمت‌جویانه معیشتی دارند ولی هرگز دست به اغتشاش و آشوب نخواهند زد و از این طریق اغتشاشگران را خلع سلاح کرده و مانع حملات و حرکات تخریبی آنان شدند و در عین حالی که اعتراض به گرانی و معیشت سخت را اعلام می‌کردند، مانع سردادن شعارهای انحرافی و هنجارشکنانه شده و تا پاسی از شب این حرکت خودجوش و بسیار تحسین‌برانگیز را ادامه دادند. در واقع شهر به صورت میدانی در تصرف اهالی مسجد بود و فضایی برای جولان تخریب‌گران مهیا نبود.

امامان جماعت می‌توانند به عنوان میانجی‌گران اجتماعی عمل کنند و در این مسیر دو اصل باید همواره مدنظر قرار گیرد: پاسخگویی منطقی و قابل فهم به شبهات فکری، پاسخگویی به شبهات فکری به ویژه نوجوانان جوانان و ترویج گفتمان جبهه انقلابی و مقاومت اسلامی برگرفته از نظرات و اندیشه‌های امامین انقلابین

«راه‌اندازی سریع کرسی‌های آزاد اندیشی و پرسشگری در سطح مساجد» پیشنهاد دیگری است که در این زمینه می‌‌توان ارائه کرد. اثربخش‌ترین برنامه‌ای که در این کرسی‌ها باید ارائه شود، برنامه‌ای است که مسجد را از یک مکان صرفاً عبادی و نیایشی به یک کانون سوال و پرسشگری و در نهایت یادگیری و فعالیت اجتماعی امیدبخش تبدیل کند.

این برنامه باید بتواند قلب و ذهن نسل جدید را با زبان خودشان جذب کند، برای زندگی آنها راهکار عملی ارائه دهد و در نهایت، ایمان آنان را به گونه‌ای تقویت کند که در برابر هرگونه آشوب و شبهه، ایمانی آگاهانه و تاب‌آور داشته باشند. موفقیت این برنامه در گرو جرأت نوآوری، شناخت عمیق مخاطب و تعامل صادقانه با جامعه است. در درجه اول تبیین دقیق و جوان پسند جایگاه حققیقی و اصیل مسجد برای نسل نوجوان و جوان بخصوص نسل زد(z) که فضای مجازی و هجمه نرم دشمن زمینه دوری  از مسجد را در اذهان آنان القاء و تقویت کرده است، قبل از نهادینه سازی و انباشته سازی اذهان آنان با شبهات انحرافی و مفاهیم ضد ارزش‌ها و هنجارهای دینی بازگشتی اصولی و توأم با دریافت جواب‌های منطقی و استدلالی و اغنایی به مسیری درست و صحیح و هم راستا با ارزش‌های اصیل اسلامی بازگردند.

مساجد با ایجاد پلتفرم‌های گفت‌وگوی اجتماعی بستری برای شنیدن دغدغه‌های مختلف اقشار جامعه (جوانان، زنان، کارگران، اصناف) در فضایی غیرسیاسی و مبتنی بر اخلاق اسلامی هستند. امامان جماعت می‌توانند به عنوان میانجی‌گران اجتماعی عمل کنند و در این مسیر دو اصل باید همواره مدنظر قرار گیرد: پاسخگویی منطقی و قابل فهم به شبهات فکری، پاسخگویی به شبهات فکری به ویژه نوجوانان جوانان و ترویج گفتمان جبهه انقلابی و مقاومت اسلامی برگرفته از نظرات و اندیشه‌های امامین انقلابین.

ایکنا ـ رسانه‌‌ها چه وظیفه‌ای در دفاع از مساجد دارند؟

«هدفمندسازی و جریان‌سازی خبری و تحلیلی رسانه‌های ارتباط جمعی» اقدامی است که باید صورت گیرد. همچنانکه شبکه‌های رسانه‌ای وابسته به این جریان معاند به یک معنا جبهه کشورهای استکباری  و جهان غرب که امروزه تعداد کمی این رسانه‌ها به ده‌ها عدد رسیده است و در کنار آن شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی تحت نفوذ آنها در حال حاضر با پوشش گسترده و جهت‌دار و غالبا تحریک‌آمیز، سعی در پر کردن افکار عامه مخاطبان بویژه نوجوانان و جوانان از اخبار و تحلیل‌های جعلی و کانالیزه شده و جهت‌دار سعی در آلوده سازی، سمپاشی و در نهایت به انحراف کشاندن و اندیشه‌ها و احساسات پاک آنها و دامن‌زدن به اختلافات داخلی و تشدید اعتراضات دارند.

از این حیث در مقابله با این جریان‌سازی جبهه باطل متقابلاً اهالی مسجد با بهره‌گیری از ظرفیت و پتانسیل موجود جبهه انقلاب با تولید و انتشار انبوه محتوای مناسب، هدفمند و جوان پسند و نیز اطلاع رسانی و پوشش گسترده‌تر این مفاهیم انقلابی از طریق رسانه‌های ارتباط جمعی و جراید و نیز فضای وسیع مجازی توسط افسران جنگ نرم آموزش دیده به تقابل جدی برنامه‌ای و نرم افزاری با دشمنان برخیزند و از این طریق احساسات مذهبی یا قومی جامعه را کنترل، هدایت و رهنمون سازی کرده و یک جریان غنی و مستمر فکری و نرم افزاری و با اثرگذاری عمیق در سطح جامعه ایجاد کنند. همچنین مساجد در وضعیت و اوضاع بحرانی با ایجاد شبکه‌های ارتباطی اطمینان‌بخش و مردمی می‌تواند به عنوان مرکز توزیع اطلاعات صحیح، معتبر با هدف جلوگیری از گسترش شایعات و اخبار جعلی و مسموم به نحوی شایسته و مؤثر عمل کنند.

ایکنا ـ نقش دولت در پیشگیری از چنین وقایعی چیست؟

«پر کردن خلأها، روزنه‌ها و فضاهای ایجاد کننده نارضایتی‌های مردمی» اقدامی است که باید دولت انجام دهد. هر چند در بسیاری از موارد در گذشته شواهد مستقیم و آشکارا درباره دست داشتن دشمنان در حمله خاص به مساجد ارائه نشده بود و معمولاً این حملات در چارچوب کلی توطئه خارجی تفسیر و تحلیل می‌شد ولی در حملات و اغتشاشات اخیر پرده های نهان و نفاق گونه و پنهان کنار زده شد و حملات به صورت عیان و آشکار به مسجد به طرز ناجوانمردانه صورت گرفته شد و نیروهای فریب‌خورده با هدف ضربه زدن به وحدت ملی و هویت اسلامی جامعه، به مقدسات و نمادهای اسلامی ما حمله کردند.

حال که جبهه غرب، شمشیر انتقام از مسجد را از رو بسته و هجمه‌ای ترکیبی و چند جانبه به این اماکن داشته لذا برنامه‌ای هوشمندانه و بسیار ظریف لازم است تا بتوان با برنامه ریزی اصولی، اثربخش و هدفمند روزنه‌ها و منافذ ایجاد کننده جنگ سخت را که ناشی از به ثمر نشستن جنگ نرم چندین ده ساله ایجاد شده توسط دشمن است را چاره اندیشی کنند تا از نتایج موفقیت‌آمیزی برخوردار شود.

این امر نیاز به تشکیل اتاق فکری برای بهره‌مندی از خردجمعی اندیشمندان، کارشناسان و فعالان دغدغه‌مند حوزه مسجد و اهالی مسجد است، تا در فضای نقش آفرین حوزه نرم‌افزاری (فرهنگی، تبلیغی و روانی) بتوانند با تأکید بر مشترکات مذهبی و ملی، از تقویت گسل‌های قومی، مذهبی یا سیاسی جلوگیری کرده و با جریان سازی سازنده و در پیش گرفتن گفتمان اصلاحی و موفق، بیش از پیش زمینه انسجام اجتماعی و تقویت اندیشه‌های وحدت‌ساز را ترویج و نهادینه سازی کنند. تا زمینه برای تخریب فرهنگی، هتک مقدسات و سست‌شدن سرمایه‌ معنوی جامعه فراهم نشود؛ چرا که پیوند ایمان، آگاهی و حضور میدانی جای خود را به سوء‌تفاهم، بی‌اعتمادی و نفوذ می‌دهد.

ایکنا ـ مسئولان مساجد در این راستا چه نقشی دارند؟

«تسلط پارادایم ژئوپلیتیکی در سطح مدیران و متولیان امر مسجد» از اتفاقات مثبت و مؤثری است که باید در مساجد رقم زده شود. حاکم شدن پارادایم جهانی شدن و بهره‌مندی از نگاه ژئوپلیتیکی در اذهان و افکار مسئولان رده بالا و میانی مساجد بسیار مهم است. نباید مسجد را محدود به محله کرد بلکه یک مسجد موفق، کارا و در حد و اندازه مسجد طراز اسلامی می‌تواند کارهایی در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و حتی جهانی انجام دهد.

بهترین راهکار این است که مساجد با ترکیب دو زمینه و نقش در حوزه‌های نرم‌افزاری (ایجاد بصیرت، وحدت و امید) و حوزه سخت افزاری و حتی حوزه مدیریتی و منابع انسانی به عنوان یک دژ معنوی و اجتماعی در مقابله با آشوب‌ها عمل کنند

یکی از منافذ و دریچه‌هایی که در جریان اغتشاشات اخیر مسجد از آن ناحیه ضربه خورد، دریچه سیاسی بود که علت اصلی آن را هم باید در به روز نبودن نقش و کارکرد سیاسی مسجد دانست. بنابراین با این دیدگاه عناصر ساختاری و کارکردی مکان و فضای جغرافیایی، زمانی که از نظر سیاسی به آنها توجه می‌شود و به نقش‌آفرینی سیاسی می‌پردازد، ارزش و اعتبار ژئوپلیتیکی پیدا می‌کنند. به عبارتی، عناصر و عوامل مکانی و فضایی، زمانی که از حیث سیاسی باردار شده یا بار سیاسی به خـود می گیرند ماهیت ژئوپلیتیک پیدا می‌کنند.

از این‌ رو می‌توان گفت ارزش سیاسی یک عامل یا عنصر مکانی و فضایی در طیفی از فرصت تا تهدید شناور و سیال است و تعیین کارکرد فرصتی (مثبت) یا تهدیدی (منفی) برای آن نسبت به خود یا دیگران و رقبا بستگی به تدبیر و راهبرد یا استراتژی بازیگران سیاسی دارد. کارکرد سیاسی مسجد در دوره‌های مختلف تاریخی از ابتدای شکل گیری آن تاکنون از سیالات زیادی نسبت به کیفیت و چگونگی ایجاد قدرت و نفوذ در حاکمیت‌های سیاسی حاکمان با نگرش‌های مختلف برخوردار بوده است. ظرفیت بالای مسجد در حوزۀ عملکرد سیاسی موجب می‌شود تا حاکمان، استمرار حاکمیت خود را در تعامل و حضور با مسجد بدانند و از عنصر مکانی جغرافیا برای بقا و موفقیت حکومت خویش بهره‌برداری و گاه سوء استفاده سیاسی کنند. با این تعابیر لازم است ضمن احیای کارکرد سیاسی اصیل مسجد گام‌هایی ارزشمند و هوشمندان در به روزرسانی آن با توجه به مقتضیات و شرایط زمانی و مکانی اصولی و منطقی برداشته شود.

با توجه به وضعیت موجودی که مساجد در حال حاضر با آن مواجه شده (هتک حرمت و مواجه شدن با موج حملات متعدد آشوبگران) بهترین راهکار این است که مساجد با ترکیب دو زمینه و نقش در حوزه‌های نرم‌افزاری (ایجاد بصیرت، وحدت و امید) و حوزه سخت افزاری و حتی حوزه مدیریتی و منابع انسانی به عنوان یک دژ معنوی و اجتماعی در مقابله با آشوب‌ها عمل کنند.

موفقیت این نقش‌آفرینی در گرو هماهنگی با نهادهای رسمی، حفظ اعتماد عمومی و پرهیز از افراط‌گرایی است. این الگو در بیانات مقامات ایرانی نیز مورد تأکید قرار گرفته است. از آنجایی که در جمهوری اسلامی ایران، مساجد همواره به عنوان کانون‌های وحدت، معنویت و انسجام ملی مورد احترام عمیق مردم قرار داشته‌اند. حوادث محدود و پراکنده‌ای که ممکن است در شرایط خاص اتفاق افتاده باشد، به هیچ‌وجه بازتاب خواست و روحیه عموم ملت ایران نیست. این اقدامات اغلب توسط گروه‌های بسیار کوچک معاند و تحریک‌شده از سوی دشمنان نظام اسلامی انجام می‌شود که قصد ایجاد تفرقه و تخریب چهره مقدسات دینی را دارند. مسجد همواره در بین جامعه اسلامی ایران از جایگاهی بالا و مرتبتی عالی برخوردار بوده، هست و خواهد بود و براساس مستندات تاریخی مردم ایران با تکیه بر ایمان راسخ خود، همواره از مساجد و اماکن مذهبی به عنوان سنگرهای مقاومت در برابر توطئه‌های دشمنان دفاع کرده‌اند. بنابراین، اینگونه حوادث استثنا بوده و هیچ‌گاه نمایانگر واقعیت جامعه ایران نخواهد بود.