ولایتپذیری مؤمنان؛ خط قرمز قرآن در برابر سلطه بیگانگان
یک مدرس حوزه علمیه با تبیین آیه ۲۸ سوره آلعمران بیان کرد: ولایت در منطق قرآن صرفاً به معنای دوستی نیست، بلکه به معنای واگذاری مرجعیت و تبعیت راهبردی است؛ از اینرو، پذیرش ولایت بیگانگان و دشمنان دین، گسست از مدار الهی و تهدیدی برای انسجام و اقتدار جامعه ایمانی بهشمار میرود و تنها راه مصونیت، پایبندی آگاهانه به ولایت مؤمنان و نفی هرگونه سلطهپذیری است.
به گزارش ایکنا از همدان، همزمان با ماه مبارک رمضان ایکنا درصدد است، یک نکته بارز قرآنی که متناسب با شرایط فعلی جامعه باشد را روزانه براساس هر جزء، مورد بررسی قرار دهد؛ از همینرو برای بررسی یک آیه کاربردی در جزء سوم قرآن کریم، با حجتالاسلام والمسلمین رضا غلامیروشن، مدرس حوزه علمیه گفتوگویی کرده است که مشروح آن را در زیر میخوانیم:
در آیه ۲۸ سوره آل عمران خداوند میفرماید: «لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ۗ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ؛ مؤمنان نباید کافران را به جای اهل ایمان، سرپرست و دوست بگیرند؛ و هر کس چنین کند در هیچ پیوند و رابطهای با خدا نیست، مگر آنکه بخواهید به سبب دفع خطری که متوجه شماست از آنان تقیّه کنید؛ خدا شما را از عذاب خود بر حذر میدارد، و بازگشت همه به سوی خداست.»
در این آیه باید به مفهومشناسی «ولی» و «اتخاذ اولیاء» توجه ویژه داشت. واژه «اولیاء» جمع «ولی» است. علامه طباطبایی در تفسیر المیزان تصریح میکند که ولایت در اصل به معنای مالکیت در تدبیر امور است. این فقط به معنای دوستی ساده نیست، بلکه به معنای کسی است که انسان امور خود را به او واگذار میکند، از او تأثیر میپذیرد و در مسیر زندگی از او تبعیت میکند.
فعل «یَتَّخِذْ» نیز از ماده «أخذ» به معنای گرفتن است. «اتخاذ» یعنی برگزیدن و انتخاب کردن پس از سنجش. بنابراین، آیه از «برگزیدن آگاهانه» کافران بهعنوان مرجع و سرپرست نهی میکند.
بیشتر بخوانید:
- آیه ۱۴۲ سوره بقره؛ منشور راهبردی برای مواجهه با شبهات
- پردهبرداری قرآن کریم از چهره منافقان در جزء اول
هشدار «فَلَیْسَ مِنَ اللَّهِ فِی شَیْءٍ» نیز در این آیه مورد تأکید است. این عبارت سنگینترین تهدید ممکن در قرآن کریم بهشمار میرود. در تفسیر نمونه ذیل این آیه آمده است که «این تعبیر نشان میدهد که رابطه چنین کسی با خداوند به کلی گسسته میشود و از دایره حمایت و هدایت الهی خارج میشود.»؛ علامه طباطبایی نیز میفرماید: «کسی که چنین کند، دیگر نزد خدا هیچ حرمتی ندارد و در هیچ کار یا حالتی از حزب خدا نیست.»
امروز بر همگان روشن شده، کسانی که در حوادث انقلاب اسلامی، با دشمنان این مردم همراه شده و با همکاری با کفار و منافقان سعی در ضربه زدن به ایران اسلامی هستند، منفورترین انسانها در نزد مردم خود و خداوند متعال هستند.
این آیه با چند آیه دیگر شبکه معنایی منسجمی را تشکیل میدهد. اول در سوره ممتحنه، آیه اول «لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ» دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید.
دوم در همین سوره آیه ۹: «إِنَّمَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ قَاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَأَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ ... أَنْ تَوَلَّوْهُمْ، تنها شما را از دوستی با کسانی نهی میکند که با شما پیکار کردند و شما را از خانههایتان بیرون راندند.»
مقام معظم رهبری در سوم اسفندماه ۱۴۰۲ با استناد به همین آیات، وضعیت کشورهای اسلامی در قبال غزه را نقد کرده و فرمودند: «چرا سران کشورهای اسلامی علناً مخالفت خودشان، قطع رابطه خودشان، قطع کمکها و پشتیبانیهای خودشان از کافرِ مُقاتلِ خبیثِ صهیونیست را اعلام نمیکنند؟»
علاوه بر این مقام معظم رهبری بارها بر اصل «نفی سبیل» که از این آیه و آیات مشابه استخراج میشود، تأکید کردهاند. این اصل به معنای نفی هرگونه سلطه و برتری کافران بر مؤمنان است.
ایشان با اشاره به فراز پایانی آیه «وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِیرُ»، این حرکت بهسوی خدا را بهعنوان چارچوب اصلی وحدت و یکپارچگی جامعه ایمانی تفسیر میکنند. یعنی اگر مؤمنان به جای تکیه بر کافران، بهسوی خدا حرکت کنند، وحدت و انسجام آنان حفظ خواهد شد.
یکی از عمیقترین تحلیلهای رهبری در مورد این آیه، تفکیک میان ولایت و ائتلاف است. از دیدگاه ایشان ائتلاف میتواند با هر کس حتی با کافران برای رسیدن به اهداف مشترک موقتی صورت گیرد. ولایت اما یک پیوند قلبی، اعتقادی و راهبردی است که باید منحصر به مؤمنان باشد.
در همین راستا، رهبری در تحلیل فتنههای ۷۸ و ۸۸ فرمودند: «روز 23 تیرماه سال ۷۸ مردم آمدند در خیابانها، توطئه دشمن را ... در یک روز باطل کردند... مردم عزیز ما به میدان آمدند و حماسه 9 دی را به راه انداختند. این، هنر مردم است.» و همینطور در روز ۲۲ دی و ۲۲ بهمن امسال مردم شریف و بصیر ایران اسلامی برگ زرین دیگری در تاریخ پرحماسه خود رقم زدند و اتحاد و انسجام خود را در دفاع از ولایت فقیه و نظام اسلامی نشان داده و سیلی محکمی به جبهه باطل زدند.
این بیانات نشان میدهد که وفاداری اجتماعی در اندیشه رهبری، نه یک امر تزیینی، بلکه یک قدرت بازدارنده در برابر توطئههای دشمن است. این همان تفسیر عملی «لا یَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْکَافِرِینَ أَوْلِیَاءَ» است.
امام خمینی(ره) نیز در چارچوب نظریه ولایت فقیه، به این آیه استناد میکردند. ایشان در وصیتنامه سیاسی ـ الهی خود میفرمایند: «ما تابع قرآن و سنت و سیره ائمه اطهار(ع) هستیم و از کفار و مستکبران عالم چه باک؟ ما از کسی واهمه نداریم و به کسی اجازه نمیدهیم در کشور ما دخالت کند.»
ایشان در ۲۸ شهریورماه ۱۳۵۸ در پاسخ به کسانی که نگران آسیب به مملکت بودند، فرمودند: «من به همه ملت، به همه قوای انتظامی، اطمینان میدهم که امر دولت اسلامی، اگر با نظارت فقیه و ولایت فقیه باشد، آسیبی بر این مملکت نخواهد وارد شد.»
این جمله معروف «پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به مملکت شما آسیبی نرسد» که بهعنوان شعار نیز معروف شده دقیقاً تفسیر عملی همین آیه است: اگر از مؤمنان (فقیه عادل) پیروی کنید، از کافران آسیب نمیبینید. این جمله ترجمه معاصر «من دون المؤمنین» است.
از منظر تحلیل سیاسی، وفاداری اجتماعی به نظام اسلامی، یک «قدرت نرم» عظیم است که وحدت و انسجام ملی را تقویت و هزینه تهاجم دشمن را افزایش میدهد و کشور را در برابر هرگونه تهدید خارجی مصون می کند، براساس آیه شریفه «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»، شرط برتری مؤمنان، ایمان و وفاداری آنان است.
یکی دیگر از نتایج مهم استقلال و عدم تبعیت از بیگانگان و مقابله با سلطه و استعمار آنها، جهش علمی و پیشرفت فناورانه است. تجربه تاریخی نشان داده است که هرگاه ملتی به نیروهای داخلی تکیه کرده و در مقابل زیادهخواهی بیگانگان نهراسیده است، به پیشرفتهای عظیمی دست یافته است. این همان جهاد کبیر (جهاد فرهنگی و علمی) است که قرآن به آن فرمان داده است.
انتهای پیام
