دفاع از دین و حق نیاز به صبر دارد
عضو هسته علمی مؤسسه کلامی احیای همدان با ارائه یک نمای اجمالی از جزء چهارم قرآن کریم گفت: پایان سوره آلعمران بر صبر، استقامت و مرزداری تأکید دارد؛ دفاع از دین و حق بدون صبر ممکن نیست.
به گزارش ایکنا از همدان، ماه مبارک رمضان فرصت مغتنمی برای انس عمیقتر با قرآن کریم است؛ از اینرو در سلسله مباحث تفسیری، بر آن شدیم نمایی کلی از جزء چهارم قرآن کریم ارائه دهیم و مهمترین محورها و نکات برجسته آنرا بهصورت اجمالی بازخوانی کنیم. حجتالاسلام والمسلمین سعید خادمی، عضو هسته علمی مؤسسه کلامی احیای همدان با بررسی کلی این جزء نکاتی را مطرح کرد که مشروح آن را در زیر میخوانیم:
جزء چهارم از آیه ۹۲ سوره آلعمران آغاز شده و تا پایان این سوره ادامه دارد و سپس آیات ابتدایی سوره نساء تا آیه ۲۲ را دربرمیگیرد. بخش عمده این جزء به سوره آلعمران اختصاص دارد که دارای مضامین بنیادین اعتقادی، اجتماعی و تربیتی است.
در سوره آلعمران یکی از محوریترین موضوعات، مسئله اتحاد و انسجام امت اسلامی است. خداوند در این سوره میفرماید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (سوره آلعمران/ آیه 103)؛ این آیه نشان میدهد اگر جامعه الهی، خدا و دستورات او را محور قرار دهد، گرفتار اختلاف و تفرقه نخواهد شد. ملاک وحدت، تمسک به «حبلالله» است و هرجا این محوریت کمرنگ شود، زمینه اختلاف فراهم میشود.
در ادامه همین مسیر، مسئله امر به معروف و نهی از منکر مطرح میشود. برخلاف تصور برخی، این فریضه نه تنها عامل اختلاف نیست، بلکه تضمینکننده بقای اتحاد در چارچوب دستورات الهی است، چراکه جامعه را در مسیر حق نگه میدارد. در آیه ۱۰۴ این سوره بر ضرورت شکلگیری جمعی دعوتگر به خیر، امر به معروف و نهی از منکر تأکید میشود «وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ و باید از شما گروهی باشند که همه مردم را بهسوی خیر [اتحاد، اتفاق، الفت، برادری، مواسات و درستی] دعوت کنند، و به کار شایسته و پسندیده وادارند، و از کار ناپسند و زشت بازدارند؛ و اینانند که یقیناً رستگارند.»
و در آیه ۱۱۰ «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ؛ شما بهترین امتی هستید که برای اصلاح جوامع انسانی پدیدار شدهاید، به کار شایسته و پسندیده فرمان میدهید و از کار ناپسند و زشت بازمیدارید، و از روی تحقیق، معرفت، صدق و اخلاص به خدا ایمان میآورید.» برتری امت اسلامی به همین ویژگی گره میخورد. بنابراین معیار «بهترین امت بودن» در انجام این مسئولیت اجتماعی تعریف شده است.
محور برجسته دیگر این سوره، مسئله جهاد و فرهنگ شهادت است؛ بهگونهای که میتوان آن را از محورهای اصلی سوره دانست. آیات متعددی در این زمینه نازل شده است. در آیه ۱۴۲ تصریح میشود که ورود به بهشت بدون مشخص شدن مجاهدان و صابران ممکن نیست؛ «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ؛ آیا پنداشتهاید با ایمان بدون عمل وارد بهشت می شوید، در حالی که هنوز خدا کسانی از شما را که در راه خدا جهاد کرده اند و شکیبایان را از دیگران مشخص و معلوم نکرده است؟»
جهاد و صبر، معیار سنجش ایمان حقیقی انسانهاست. در آیه ۱۵۷، کشته شدن یا مرگ در راه خدا، توشهای برتر از هر آنچه انسان گرد میآورد معرفی میشود «وَلَئِنْ قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ؛ و اگر در راه خدا شهید شوید یا بمیرید، یقیناً آمرزش و رحمتی از سوی خدا، بهتر است از آنچه آنان از مال و منال دنیا جمع میکنند.» و در آیه ۱۶۹ تأکید میشود که شهیدان زندهاند و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند.
در آیه 175 این سوره با تعبیر «إِنَّمَا ذَٰلِكُمُ الشَّيْطَانُ يُخَوِّفُ أَوْلِيَاءَهُ فَلَا تَخَافُوهُمْ وَخَافُونِ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ؛ در حقیقت این شیطان است که دوستانش را با شایعهپراکنی و گفتار وحشتزا، از رفتن به جهاد میترساند؛ پس اگر مؤمن هستید از آنان نترسید و از من بترسید.» هشدار داده میشود که ترسافکنیها ریشه شیطانی دارد و مؤمنان باید تنها از خدا بترسند. همچنین با بیان «كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ» حقیقت حتمی مرگ یادآوری میشود؛ بنابراین انسان عاقل باید مرگی را برگزیند که مایه سعادت او باشد.
این سعادت در آیاتی همچون آیه 185 این سوره «فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ ۗ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ؛ پس هر که را از آتش دور دارند و به بهشت درآورند مسلماً کامیاب شده است؛ و زندگی این دنیا جز کالای فریبنده نیست.» تبیین شده است؛ رستگاری نهایی، نجات از آتش و ورود به بهشت است و شهادت، قطعیترین مسیر رسیدن به این سعادت معرفی میشود.
در پایان سوره نیز «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا...» بر صبر، استقامت و مرزداری تأکید دارد. دفاع از دین و حق بدون صبر ممکن نیست. «رابطوا» به معنای مراقبت و پاسداری از مرزهاست؛ چه مرزهای جغرافیایی و چه مرزهای اعتقادی. همه این توصیهها در نهایت به تقوا گره میخورد و راه رستگاری را در تقوا معرفی میکند.
انتهای پیام
