اهمیت سفر، مسافرت و سفرنامه‌نویسی نزد خداوند + فیلم

روایت‌های مختلف از انسان‌های متعدد در پهنه گسترده‌ای از تاریخ، بخشی از محتوای مفاهیم بلند آیات قرآن کریم است. خداوند در جای‌جای این کتاب مقدس که برای هدایت بشر نازل فرموده است، داستان‌هایی را بیان می‌کند که صرفاً قصه نیستند، بلکه حقایقی در پوشش تجارب گذشتگانند که باید آیندگان از آنها درس بگیرند.

سفرنامه‌های قرآنی نه تنها داستان‌هایی از حرکت جغرافیایی، بلکه به‌نوعی روایتگر سیر معنوی انسان‌ها در مسیر تکامل و قرب الهی هستند. بدین جهت ایکنا همزمان با حلول ماه مبارک رمضان همراه با محمد جوادفر، پژوهشگر و جامعه‌شناس در قالب سلسله درس‌گفتارهای «قرآن و سفرنامه» تلاش دارد تا از دریچه سفر، نگاه عمیق‌تری به آموزه‌های قرآن پیدا و از هر سفر، درسی برای زندگی فردی و اجتماعی استخراج کنیم.

محمد جوادفر در پنجمین قسمت این مجموعه به موضوع «اهمیت سفر» پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می‌بینید و می‌خوانید.

سفر نزد خداوند متعال از جایگاه والایی برخوردار است و به جرئت می‌توان گفت که در زمره والاترین اعمال قرار دارد. خداوند چنان به نماز ما اهمیت می‌دهد که اجازه نمی‌دهد حتی یک حرف از آن کم یا زیاد شود. در احکام دینی ما آمده است که اگر کسی حتی در تلفظ یک کلمه یا حرکت (اعراب) نماز اشتباه کند، نمازش باطل خواهد بود. با این حال، نماز مسافر شکسته است و دو رکعت از آن کاسته می‌شود؛ این تخفیف، نشان‌دهنده منزلت والای مسافر است.

این قاعده، از جمله مواردی است که انسان را به درک عظمت سفر رهنمون می‌سازد و نشان می‌دهد خداوند متعال برای کسی که پای در راه سفر می‌نهد و مشقت‌های آن را به جان می‌خرد، چه پاداش بزرگی در نظر گرفته است؛ تا آنجا که حتی وظایف واجب را برای او کاهش داده است. برای نمونه دیگر، سفر مانع روزه‌داری و شخص مسافر از ادای این فریضه معاف است.

نمونه‌های فراوانی از این دست در احکام سفر داریم که همگی حاکی از تخفیف و آسان‌گیری خداوند نسبت به فرد مسافر است. حتی در قوانین جزایی نیز اگر قاضی متوجه شود که فرد خاطی در سفر بوده، در میزان مجازات او تخفیف قائل می‌شود و این همه به دلیل احترام و منزلت والایی است که سفر و مسافر نزد خداوند دارد.

وقتی به اهمیت فوق‌العاده سفر در قرآن می‌نگریم - با سیزده آیه که به صورت مستقیم و آیات متعدد دیگر که به طور غیرمستقیم به آن اشاره دارند - به این نتیجه می‌رسیم که در سفر، حقیقت نهفته‌ای وجود دارد که مسافران باید آن را کشف کرده و منعکس سازند. این رسالت خطیر، بر عهده سفرنامه‌نویس است.

قرآن نه تنها آغازگر و ترویج‌دهنده سفر است، بلکه بر این نکته تأکید می‌ورزد که مسافران باید دریافت‌های ارزشمند خود از سفر را ثبت کرده و به دیگران منتقل کنند. خداوند در آیه ۱۷ سوره غاشیه می‌فرماید: «أَفَلَا یَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ؟»؛ «آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آفریده شده است؟». این دعوت به تأمل در خلقت شتر، نشانگر آن است که در پدیده‌های طبیعی - حتی به ظاهر ساده‌ای، چون شتر - حقایقی نهفته است که با نگاه سطحی قابل درک نیست.

بسیاری از کسانی که به دل طبیعت می‌زنند، به دانسته‌ها و بصیرت‌هایی دست می‌یابند که پیش از آن برایشان ناپیدا بوده است. آنان این دریافت‌ها را ثبت کرده و در اختیار ما می‌گذارند؛ اطلاعات و معارفی که تنها در پرتو سفر کردن حاصل می‌شود.

در جمع‌بندی این بخش باید گفت که اهمیت سفر، والا و غیرقابل انکار است و سفرنامه‌های برجسته نیز در همین مرتبه از اهمیت جای می‌گیرند. بسیاری از ما حوصله مطالعه کتاب‌هایی را نداریم که فاقد جنبه داستانی هستند یا فضایی سنگین و صرفاً علمی و تبیینی دارند؛ اما هنگامی که مطالب عمیق و آموزنده در قالب سفرنامه عرضه می‌شوند - به‌ویژه اگر این سفرنامه‌ها با رویکردی قرآنی، دینی و مذهبی و به شیوه‌ای داستان‌گونه نگاشته شده باشند - مطالعه آنها برای ما دلپذیرتر می‌شود. چنین آثاری حتی برای کودکان و نوجوانان نیز از جذابیت بیشتری برخوردارند.