هبوط و معراج؛ سفرنامههای ماورایی که خداوند راوی آنهاست + فیلم
آیات مربوط به هبوط حضرت آدم و معراج حضرت محمد(ص) سفرنامههای ماورایی هستند که خداوند راوی آنهاست و سه عنصر «سیر»، «نظر عمیق» و «عبرت» در آنها وجود دارد.
روایتهای مختلف از انسانهای متعدد در پهنه گستردهای از تاریخ، بخشی از محتوای مفاهیم بلند آیات قرآن کریم است. خداوند در جایجای این کتاب مقدس که برای هدایت بشر نازل فرموده است، داستانهایی را بیان میکند که صرفاً قصه نیستند، بلکه حقایقی در پوشش تجارب گذشتگانند که باید آیندگان از آنها درس بگیرند.
سفرنامههای قرآنی نه تنها داستانهایی از حرکت جغرافیایی، بلکه بهنوعی روایتگر سیر معنوی انسانها در مسیر تکامل و قرب الهی هستند. بدین جهت ایکنا همزمان با حلول ماه مبارک رمضان همراه با محمد جوادفر، پژوهشگر و جامعهشناس در قالب سلسله درسگفتارهای «قرآن و سفرنامه» تلاش دارد تا از دریچه سفر، نگاه عمیقتری به آموزههای قرآن پیدا و از هر سفر، درسی برای زندگی فردی و اجتماعی استخراج کنیم.
محمد جوادفر در چهارمین قسمت این مجموعه به موضوع «سفرهای ماورائی» پرداخته است که مشروح آن را در ادامه میبینید و میخوانید.
در ادامه سلسله برنامههای قرآن و سفرنامه امروز بحثی را در مورد سفرهای ماورائی مطرح میکنیم که به تبع سفرنامههای آنها نیز شکل میگیرد.
هرجا سفری شکل گیرد، نوشتن سفرنامه نیز به دنبال آن خواهد آمد. در قرآن آیاتی وجود دارد که در آنها خداوند از سفرهای ماورایی سخن میگوید. وقتی خداوند متعال از معراج سخن میگوید، در واقع سفر حضرت محمد(ص) را از مسجدالاقصی تا عرش خود توصیف میکند. نقل و روایت این سفر، همان سفرنامه معراج است که کتابهای زیادی نیز در این زمینه نوشته شده است. معراجنامهها، سفرنامههایی ماورایی هستند که مبدأ آنها زمین است و عرش خداوند مقصد این سفر.
کتابهای جذاب و فراوانی درباره این سفر ماورایی نوشته شده و از روایتهای متعددی نیز در این خصوص بهره گرفته شده است.
در معراجنامهها، مراحل صعود و حرکت پیامبر(ص) گامبهگام نقل میشود. از خود پیامبر(ص) نیز روایات مفصلی در این باره نقل شده است که در آنها ویژگیهای عرش الهی، بهشت و جهنمی را که مشاهده کرده، توصیف میکند. تمامی این مطالب، اخباری است که از این سفر در معراجنامهها منعکس شده است.
بخش دیگری که جذاب است، اما شاید بهعنوان سفرنامه به آن توجه نکرده باشیم، بحث هبوط است. نخستین هبوط، هبوط حضرت آدم(ع) از بهشت برین به زمین است. در هبوط نیز سفری شکل گرفته است؛ زیرا مبدأی به نام بهشت و مقصدی به نام زمین در آن وجود دارد و خداوند روایت این سفر را برای ما بازگو میکند که حضرت آدم به دلیل ترک اولایی که مرتکب شد، از بهشت به سوی زمین هبوط کرد.
داستان هبوط، بسیار پرمعناست و بررسی آن میتواند افقهای تازهای به روی ما بگشاید. این داستان بخشهای گوناگونی دارد که مفهوم «عاقبهالمتقین» در آن پررنگ میشود. برخلاف آیات «سیروا فی الأرض» که به سرانجام تکذیبکنندگان و گناهکاران اشاره دارد، در این آیات، سرنوشت پرهیزگاران مطرح شده است؛ زیرا حضرت آدم(ع) پس از آن ترک اولی، با توبه و رفتار درست و پیامبرگونه خود، به عاقبهالمتقین دست یافت.
با توجه به جایگاه معراج و هبوط، به نظر میرسد باید بسیار جدیتر به سفرنامههای ماورایی در قرآن پرداخته شود و ویژگیهای سفرنامهای این آیات بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
در یک سفرنامه باید سه عنصر «سیر»، «نظر عمیق» و «عبرت» وجود داشته باشد و مخاطب در واقع با مطالعه سفرنامه به دنبال همین سه مؤلفه میگردد. در سفرنامه، «سیر» باید اتفاق بیفتد که در آیات هبوط رخ داده است. باید به این موضوع با نگاهی عمیق و ژرف نگریست و دریافت که این خداست که در آیات مربوط به سفرهای ماورایی، نگاهی ژرف به این سفرها ارائه میدهد. سومین عنصر، عبرتی است که باید برای ما حاصل شود.
موضوعاتی همچون معراج و هبوط و مانند آن، جای تأمل و تفکر بسیار دارد و امیدوارم بتوانیم در این زمینهها مباحث پربارتری ارائه دهیم.
انتهای پیام
