احسان به والدین مفهومی کهنهناشدنی
یک کارشناس مذهبی در همدان با اشاره به آیات جزء هشتم قرآن کریم گفت: در ابتدای سوره انعام، احسان به والدین قرار دارد و این خود پیام بزرگی دارد، اینکه اسلام، جامعه اخلاقی را از خانه آغاز میکند. اگر در خانه محبت، احترام، بردباری و شکر وجود داشته باشد، جامعه نیز از درون اصلاح میشود. هیچ تحول فرهنگی بدون پیوند نسلها و حرمت پدر و مادر به ثمر نمیرسد.
به گزارش ایکنا از همدان، همزمان با ماه مبارک رمضان، ایکنا درصدد است، یک نکته بارز قرآنی که متناسب با شرایط فعلی جامعه باشد را روزانه براساس هر جزء، مورد بررسی قرار دهد؛ از همینرو برای بررسی یک آیه کاربردی در جزء هشتم قرآن کریم، با حجتالاسلام والمسلمین حسین فرخی، کارشناس مذهبی در همدان، گفتوگویی کرده است که مشروح آن را در زیر میخوانیم:
آیه 151 سوره انعام در جزء هشتم قرآن کریم میفرماید «قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ۖ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا».
شکل زندگی انسانها ممکن است تغییر کند، اما حقیقت «پدر و مادر» و نقش بیبدیل آنان در شکلگیری وجود انسان ثابت باقی میماند. سوره انعام یکی از سورههای پایه در تبیین «اصول جهانبینی اخلاقی اسلام» است. از آیه ۱۵۱ تا ۱۵۳، مجموعهای از ده فرمان الهی آمده که همانند منشور اخلاقی زندگی است. از توحید گرفته تا عدالت، از حرمت جان انسان تا رعایت حقوق خانواده.
در ابتدای این مجموعه، احسان به والدین قرار دارد و این خود پیام بزرگی دارد، اینکه اسلام، جامعه اخلاقی را از خانه آغاز میکند. اگر در خانه محبت، احترام، بردباری و شکر وجود داشته باشد، جامعه نیز از درون اصلاح میشود. هیچ تحول فرهنگی بدون پیوند نسلها و حرمت پدر و مادر به ثمر نمیرسد.
در قرآن کریم این فرمان حتی در کنار توحید آمده است؛ آیه ۱۵۱ سوره انعام میفرماید: «قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَیْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا…» در این آیه خداوند، بلافاصله بعد از نهی از شرک، دستور میدهد که به پدر و مادر احسان کنید. این همراهیِ معنایی نشان میدهد که در منطق قرآن، احترام و نیکی به والدین، نه فقط یک اخلاق خانوادگی بلکه بخشی از بندگی و توحید است؛ یعنی کسی که نسبت به پدر و مادر ناسپاس باشد، در حقیقت نسبت به خالق هستی نیز کمسپاس است.
کلمه «احسان» از ریشه «حُسن» به معنای زیبایی و نیکی است. احسان یعنی انجام نیکی به بهترین شکل ممکن؛ یعنی نیکی همراه با لطف، ادب، نرمخویی و عشق. در مورد والدین، احسان یعنی نیکی از سر مهر و خضوع نه از سر وظیفه خشک. اگر فرزندی غذای پدر و مادر را بدهد ولی با چهرهای گرفته یا لحنی ناخوشایند سخن بگوید، احسان محقق نشده است.
قرآن در آیه 23 سوره اسراء توضیح میدهد: «فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا» یعنی نه تنها بیاحترامی نکن، بلکه سخنت باید سراسر کرامت و محبت باشد.
احسان به والدین یعنی نوعی عبادت پنهان، همانگونه که نماز، رابطه انسان با خدا را اصلاح میکند، احسان رابطه انسان با ریشههای وجودش را زنده نگه میدارد.
مرحوم علامه طباطبایی در المیزان بیان میکند احسان تنها در رفتار ظاهری خلاصه نمیشود؛ بلکه نیتی خالص و عاطفهای حقیقی لازم دارد. او مینویسد: «نیکیِ بدون قلب صاف و خضوع درونی، در حقیقت احسان نیست.» مرحوم طبرسی در مجمعالبیان تأکید دارد که احسان، شامل نیکی در زمان حیات و حتی پس از وفات والدین است با دعا، صدقه و دوام نام نیک ایشان.
در متون روایی نیز آمده است: «رِضا اللَّهِ فِی رِضا الْوالِدَیْنِ»؛ یعنی رضایت خدا در رضایت پدر و مادر است. بنابراین، احسان تنها به عنوان «اخلاق خانوادگی» مطرح نیست، بلکه به عنوان شاخصی از ایمان و رشد روحی انسان بهشمار میآید. اگر بخواهیم این آیه را در فضای امروز معنا کنیم، باید بپذیریم که سبک زندگی جدید، روابط خانوادگی را شکننده کرده است.
زندگیهای آپارتمانی و سرعت تحولات، باعث شده بسیاری از والدین، بهویژه در سنین سالمندی، احساس تنهایی کنند.
در حالیکه قرآن میخواهد بزرگترین احساس فرزند نسبت به آنان، احسان باشد، یعنی ارتباط مداوم، حضور عاطفی، احترام در گفتار و رفتار و مراقبت از شأن آنان.
امروزه حتی در شبکههای اجتماعی، گاهی ادبیاتی درباره والدین رواج پیدا میکند که با فرهنگ قرآنی بسیار فاصله دارد. جوانی که در فضای مجازی نسبت به پدر یا مادر خود شوخیهای تحقیرآمیز میکند، در واقع بهصورت ناخودآگاه از ریشه فرهنگی و ایمانی خود فاصله میگیرد.
از سوی دیگر، برخی والدین نیز باید توجه کنند که احسان فقط تکلیف یکسویه نیست. خداوند فرمود «وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا» یعنی به پدر و مادر احسان کنید، چون آنان نیز سزاوار احساناند؛ پس والدین نیز باید رفتار و گفتار خویش را طوری نگاه دارند که احسان فرزندان آسان و ممکن شود. محبت، تعامل عقلانی و درک تفاوت نسلها، این پیوند را پایدار میکند.
اکنون آمارها نشان میدهد که جمعیت سالمند کشور رو به افزایش است. اگر فرهنگ احسان به والدین از دل قرآن و خانواده احیا نشود، به تدریج با بحران «تنهایی والدین» روبهرو خواهیم شد. در جامعه مؤمن، فرزندان نه از سر ترحم بلکه از سر ایمان و عشق، خدمت به والدین را افتخار میدانند. خدمت به پدر و مادر، سنگبنای تفاهم نسلی است؛ نسل امروز اگر با بزرگان خود نیکی کند، فردا نیز فرزندانش با او همان خواهند کرد.
قرآن و روایات تأکید دارند که برّ و احسان با مرگ والدین پایان نمیگیرد. احسان میتواند در قالب دعا، صدقهی جاریه، شرکت در مجلس یاد آنان، یا خدمت به دوستانشان ادامه یابد. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «فرزند نیککردار، پس از مرگ پدر و مادر، با دعا و خیرات نیکی آنان را دوام میبخشد؛ و اگر چنین کند، در زمرهی نیکوکارترین فرزندان خواهد بود.»
در دنیایی که سرعت فراموشی بالاست، یادکرد از والدین در دعا، بخشی از حفظ هویت انسانی است. جامعهای که گذشتهاش را فراموش کند، آیندهای استوار نخواهدداشت. پیام آیهی «وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا» در روزگار ما، پیامی چندبُعدی است: از منظر الهی، دعوتی به شکر خدا از مسیر شکر مخلوق است؛ از منظر اخلاقی، بنای محبت میان نسلهاست و از منظر اجتماعی، نسخهای برای مقابله با تنهایی، فردگرایی و فروپاشی خانوادههاست.
اگر جامعهای بخواهد به آرامش برسد، باید حرمت پدر و مادر در آن زنده بماند. احسان به والدین یعنی احترام به ریشهها، سپاس از گذشته و تضمین آینده. در حقیقت، همانگونه که نهال بدون توجه به ریشه خشک میشود، جامعهای که نسل جوان آن از مرز احترام به والدین عبور کند، رفتهرفته از رحمت الهی فاصله میگیرد.
اما اگر در خانوادهها بار دیگر مفهوم احسان واقعی یعنی نیکیِ آمیخته با عشق زنده شود، آنگاه خانه به محفلی از مهر و ایمان تبدیل خواهد شد و امت اسلامی در برابر طوفان بیعاطفگی و فردگرایی امروز مقاومتر خواهد ماند..
انتهای پیام
حقا که احترام چقدر خوبه و این روزا به اسم صمیمیت کمرنگ شده متاسفانه...
بسیار زیبا تفسیر شده بود