شهید امت/ ۲۰
شهادت مراجع شیعه محصول کنشگری مؤثر اجتماعی است
عضو هیئت علمی دانشگاه قم گفت: شهادت مراجع شیعه نه یک حادثه فردی، بلکه محصول کنشگری مؤثر اجتماعی و مواجهه با منافع قدرتهای سلطهگر و ستم پیشه است و بسیاری از عالمان، به رغم آنکه قلههای معرفت و علم را درنوردیدند، اما همواره در انزوای علمی غوطهور بودهاند.
حجتالاسلام والمسلمین احمد بهشتیمهر، عضو هیئت علمی دانشگاه قم به بهانه شهادت شهید خامس شیعه حضرت آیتالله العظمی سیدعلی حسینی خامنهای قدس سره یادداشتی را در اختیار ایکنا قرار داده است که متن آن بدین شرح است: «الهیات اجتماعی به مثابه شاخهای از دانش الهیات، به بررسی آن دسته از آموزههای دینی میپردازد که در عرصه حیات جمعی و زیست اجتماعی بشر تجلی و بروز مییابند. مکتب تشیع، با ماهیتی عمیقا اجتماعی، فضا و بستری غنی برای طرح و بسط این نوع از الهیات فراهم آورده است.بسیاری از مؤلفههای اندیشه شیعی، نه صرفا به مثابه مفاهیمی انتزاعی و نظری، بلکه برای ورود به متن جامعه و تأثیرگذاری بر سبک زندگی فردی و جمعی طراحی و تبیین شدهاند و این خصلت ذاتی، موجب گردیده تا بزرگان این مکتب در طول تاریخ، همواره به عنوان شخصیتهای برجسته و تأثیرگذار در حوزه اجتماع ظاهر شوند.
در عصر غیبت، نهاد مرجعیت شیعه به عنوان عالیترین مرجع دینی و کانون هدایت فکری، معنوی و سیاسی جوامع شیعی ایفای نقش میکند. شأن مرجعیت، فراتر از جایگاه ممتاز فقهی در حوزههای علمیه، متضمن شرایطی بنیادین همچون عدالت، تقوا و ورع است که در سلوک عملی و اخلاقی فرد متجلی میشود. بدین ترتیب، مراجع تقلید نه تنها قلههای دانش فقه و اصول را فتح میکنند، بلکه به واسطه التزام عملی به فضایل اخلاقی، به استوانههای تقوا و اسوههای معنویت در میان تودههای مردم تبدیل میشوند.
این تلفیق شایستگیهای علمی و عملی، مرجعیت شیعی را به ملجأ و پناهگاهی بیبدیل در سپهر فرهنگی و اجتماعی بدل ساخته است. تاریخ پرفراز و نشیب 1400ساله تشیع گواه آن است که در مواجهه با بحرانهای اجتماعی گسترده اعم از بلایای طبیعی، جنگها و ناامنیها، بیماریهای فراگیر، قحطی و محنتهای عمومی، نهاد مرجعیت همواره در خط مقدم مسئولیتپذیری جمعی ظاهر شده و به عنوان اولین و مهمترین نقطه اتکای جامعه شیعی عمل کرده است.
این خاستگاه اجتماعی، نشاندهنده آن است که روحانیت شیعه هرگز در انزوای فردی فرو نرفته و نسبت به دغدغههای مادی و معنوی جامعه نه تنها بیتفاوت نبوده، بلکه نقشی محوری و اثرگذار در هدایت عامه و مدیریت بحرانها ایفا نموده است.
در میان این سلسله عظیم شخصیتهای علمی و اجتماعی، برخی از مراجع به جایگاهی رفیعتر دست یافته و پس از عمری مجاهدت خستگیناپذیر، به فیض عظمای شهادت نائل آمدهاند و رحلت و شهادت آنها نیز در مسیر تقویت شیعه و اعتلای احکام اسلامی اثر گذار بوده است. شهادت این بزرگان، خود نشانهای آشکار از عمق حضور اجتماعی و تأثیرگذاری بیبدیل آنان در معادلات قدرت و مبارزه با ترفندهای اهل سلطه و استعمار بوده است.
این فهرست سنتی از مراجع شهید شیعه در فضاهای حوزوی به خوبی شناخته شده است:
1. شهید اول: آیتالله شمسالدین محمد بن مکی بن احمد عاملی (734-786ق)؛
2. شهید ثانی: آیتالله زینالدین بن نورالدین علی بن احمد عاملی (911-955 یا 965ق)؛
3. شهید ثالث: آیتالله سید نورالله حسینی شوشتری (956-1019ق)؛
4. شهید رابع: آیتالله سید محمدباقر صدر (۱۳۵۳-۱۴۰۰ق)؛
5. شهید خامس: آیتالله سیدعلی حسینی خامنهای (1318ش – 1404ش).
آنچه مسلم است، شهادت این شخصیتها نه یک حادثه فردی، بلکه محصول کنشگری مؤثر اجتماعی و مواجهه با منافع قدرتهای سلطهگر و ستم پیشه است و بسیاری از عالمان، به رغم آنکه قلههای معرفت و علم را درنوردیدند، اما همواره در انزوای علمی غوطهور بودهاند.
نقطه تمایز و عظمت مراجع شهید، در پیوند ناگسستنی میان این دو ساحت متعالی است؛ آنان قلههای علم و معنویت را با قلههای مسئولیت اجتماعی و سیاسی گره زدند. شهادت آنان، قویترین گواه بر این مدعاست که کسانی به این سرنوشت دچار میشوند که منافع نامشروع زیادهخواهان و متجاوزان را به چالش کشیده و در میدان مبارزه اجتماعی نقشی تعیینکننده ایفا میکنند.
همین تلاقی شگرف میان اوجهای علمی، معنوی، فرهنگی و سیاسی در وجود این شخصیتها، زمینهساز شکلگیری نقطه عطفی تمدنی است که میتواند چشماندازی روشن به سوی سعادت بشر ترسیم کند. یکی از مهمترین ثمرات اندیشه شیعی در عصر حاضر که توسط جمهوری اسلامی ایران و مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی در حال شرح و بسط نظری و عملی است، دقیقاً بهرهگیری از همین الگوی تمدنی است. این الگو، تلفیقی جامع از حقایق علمی، واقعیتهای عینی زیست جمعی و حیات معنوی را در مسیر نیل به سعادت فردی و جمعی ارائه میدهد.»
انتهای پیام 
