در نشست فلسفه سیاسی آیتالله العظمی خامنهای مطرح شد
تأکید رهبر شهید برای کاربردی شدن فلسفه در زندگی اجتماعی و سیاسی
نشست هماندیشی فلسفه سیاسی امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای، 27 اسفندماه با حضور سه تن از محققان و پژوهشگران برگزار شد. سخنرانان این نشست بر توجه رهبر شهید بر فلسفه و امتداد اجتماعی آن، همچنین نقش فلسفه در تفسیر ایشان تأکید کردند.
به گزارش ایکنا، نشست هماندیشی فلسفه سیاسی امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای، 27 اسفندماه با حضور حجج اسلام و المسلمین محسن مهاجرنیا؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، احمدرضا یزدانیمقدم؛ عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و نجمه کیخا؛ عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد.حجتالاسلام مهاجرنیا در سخنانی در این هماندیشی، گفت: اگر بخواهیم خوانشی از نگاه رهبر شهید به فلسفه سیاسی داشته باشیم باید جایگاه ایشان را در بستر سنت فلسفه سیاسی بشناسیم تا تمایز و تشخص نگاه ایشان روشن شود. مراد بنده از فلسفه اسلامی هم فلسفه شروع شده از ابن سینا تا ملاصدرا و انقلاب اسلامی و فلسفه سیاسی رهبر رحیل و رهبر شهید است.
وی افزود: ایشان بسیار به فلسفه سیاسی اسلام و در مجموع فلسفه اسلامی انتقاد داشت، زیرا معتقد بودند که فلسفه ما به رغم وجود فلاسفه بزرگ و غنای علمی نتوانسته است امتداد اجتماعی و سیاسی داشته باشد و خود را در زیست مؤمنانه نشان دهد و عمدتا در قالب کلیات باقیمانده است و این نقطه ضعف جدی است.
مهاجرنیا بیان کرد: مثلا ایشان گفتهاند ما در طول تاریخ با بحران تفکیک دین از سیاست مواجه بودیم و فلسفه کمتر موفق شده است به کمک دین بیاید و مبانی دینی را تقویت کند. فلاسفه ما در میدان سیاست به دفاع از دین سیاسی و اجتماعی کمتر برخاستهاند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تصریح کرد: البته در انقلاب اسلامی این نقطه ضعف جبران شده است، زیرا فلسفه انقلاب اسلامی در عرض سه فلسفه قبل از خود است و نقش آیتالله العظمی خامنهای در این عرصه بیبدیل است.
وی اضافه کرد: آسیب دیگر اینکه خود فلسفه به صورت طبیعی مهجور شده و به حاشیه رفته است و به تبع این مهجوریت، فلاسفه هم به مهجوریت رفتهاند.
مهاجرنیا بیان کرد: آسیب دیگر فلسفه از منظر رهبر شهید، ناشناخته ماندن فلاسفه و فلسفه اسلامی است، زیرا فلاسفه وارد حیطه حکومت نشدهاند، لذا فلاسفه را باید به صورت گنجیابی در تاریخ دنبال کنیم در حالی که در غرب فلاسفه آنان به خوبی شناخته شده هستند.
وی افزود: نکته دیگر مورد اشاره ایشان که خیلی هم مهم است اینکه فلسفه و بالاتر از آن اندیشه دینی ما نتوانسته است مفاهیم عصری را با زبان فلسفی مطرح کند. ایشان فرموده است بسیاری از آداب و سنن صدر اسلام چیزهایی بود که از قبل از اسلام منتقل شد اما اسلام به آن محتوای اسلامی داد. مفاهیم و سننی از خارج اسلام بود و اسلام آن را بومی کرد و هنر و علوم تجربی و ... از این قبیل است.
تأکید رهبر شهید بر امتداد فلسفه
همچنین حجتالاسلام احمدرضا یزدانیمقدم، گفت: رهبر شهید تأکید زیادی بر امتداد فلسفه سیاسی و به طور کلی فلسفه داشتند زیرا فلسفه ما در دهههای گذشته وضع نامناسبی داشت و فقط به انتزاعیات میپرداخت.
وی افزود: مهمترین فردی که امتداد فلسفه را مورد توجه قرار داد شهید مطهری در کتاب انسان و سرنوشت بود. علامه طباطبایی هم از اولین کسانی است که به تفصیل در این باره سخن گفته است.
یزدانیمقدم بیان کرد: برخی از چهرهها و شخصیتها که قابل تقدیر هم هستند با اصطلاح اندیشه سیاسی آشنا نبودند و تصور میکردند این موضوع جا افتاده در مجامع علمی جهانی نیست اما حضرت آیتالله العظمی خامنهای به این اصطلاح توجه داشتند کما اینکه امام خمینی(ره) هم به علت گفتن فلسفه تکفیر شد و خوردن از آب لیوانی که ایشان از آن خورده است را نجس دانستند و اگر این تفکر تغییر کرد بدون تردید به خاطر سعی و تلاش رهبر شهید ما بوده است.
دفاع رهبر شهید از ولایت فقیه
عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ادامه داد: موضوع دیگر بحث ولایت فقیه است؛ در دهه 70 فردی قصد داشت از ولایت فقیه دفاع کند اما مطالبی نوشت که به این اندیشه ضربه زد، زیرا معتقد بود که یکسری افراد رشد عقلی ندارند باید ولی فقیه باشد تا آنها را راهنمایی کند.
وی افزود: اما همان زمان رهبر شهید سخنرانی مفصلی ایراد کرد و فرمودند ولایت فقیه با ولایت پدر تفاوت دارد؛ ولایت سیاسی است یعنی مردم آگاه و رشید به نتیجه رسیدهاند که ولایت فقیه را بپذیرند.
این پژوهشگر با بیان اینکه ایشان در مورد مردمسالاری دینی بر جایگاه و نقش مردم تأکید زیادی داشتند و هم برای افزایش آگاهی مردم تأکید میکردند، ادامه داد: ایشان انسان دقیق و فهیمی بودند؛ به تعبیر شهید مطهری ممکن است کسانی کفایه بدانند و به ردیههای آن هم آشنا باشند اما نتوانند آن را به کار ببندند؛ رهبر شهید در سال 58 فرمودند که شهید صدر تحت تأثیر اندیشه علامه طباطبایی و روش رئالیسم است که این مطلب نشان میدهد چقدر دقت نظر داشتهاند.
یزدانیمقدم گفت: ایشان تعبیر سنگینی برای علامه در آن سالها به کار بردند و فرمودند علامه طباطبایی در المیزان مبانی اندیشه سیاسی اسلام را بیان کرده است ؛ البته این ادعای بزرگی بود اما بنده بعد از دهها سال به این نتیجه رسیدهام.
وی افزود: این مباحث در اواخر دهه 50 مطرح شده است که در حوزه خیلی خبری از این حرفها نبود. تأکید آیتالله العظمی خامنهای شهید بر اندیشه سیاسی مرحوم نائینی که ادبیات پرچالشی دارد از نکات بسیار مهم است.
وی اظهار کرد: امام خمینی(ره) هم فهمی بسیار عالی از مرحوم نائینی داشتند و از کسانی که قبل از ایشان ولایت فقیه را مطرح کردند یاد کردند و رهبری شهید هم درک خوب و دقیقی از نائینی داشتند .
حاکمیت روح فلسفی بر تفسیر رهبر شهید
در ادامه نجمه کیخا در سخنانی گفت: در دوره کنونی ما از فلسفه سیاسی به نظریه سیاسی منتقل شدهایم؛ نظریه سیاسی بر مکان و زمان کنونی تأکید دارد و به دنبال پاسخ به سؤالات اکنون است و اندیشههای رهبری شهید در این رویکرد قرار دارد.
وی افزود: رهبر شهید ما فیلسوف به معنای مصطلح نیست اما با مباحث فلسفی آشنا بودند و به لوازم آن هم پابیند. ایشان با طیف وسیعی از اندیشمندان داخلی و خارجی مراوده داشتند و با علائق و سلایق حاکم بر کشور آشنا بودند.
کیخا بیان کرد: رهبری شهید قبل از انقلاب، نقش مهمی در ارتباط حوزه با دانشجویان ایفا کردند؛ در سال 1353 مباحث تفسیری را در مشهد مطرح میکردند و دانشجویان زیادی در پای جلسه ایشان حاضر بودند تا جایی که دانشجویانی از شهرهای دیگر سراغ این جلسه میرفتند و ایشان با دکتر شریعتی هم که نقش زیادی برای جذب دانشجویان داشت مرتبط بودند.
استاد دانشگاه شهید بهشتی اظهار کرد: رهبری شهید به شدت بر فلسفه اسلامی و امتداد سیاسی و اجتماعی آن تأکید میورزیدند؛ تأکیدی که فارابی بر مسئله عقلانیت داشته است در مباحث رهبری هم کاملا حاکم است و ایشان تعبیر عقلانیت انقلابی را وضع و تبیین فرمودند.
وی بیان کرد: از محورهای مهم فلسفه متعالی صدرایی ایجاد هماهنگی بین فرد، جامعه و جهان هستی است که در مباحث امام موسی صدر و علامه طباطبایی هم وجود دارد یعنی فرد انجام تکالیف اجتماعی و سیاسی خود را بر مبنای معارف توحیدی پیش میبرد.
کیخا ادامه داد: ایشان در سال 1353 و در شرایطی که تحت فشار ساواک بودند در موارد متعدد در تفسیر آیات قرآن از حکومت علوی و حکمت اسلامی نام میبرد. مثلا در معنای اقیموا الصلوه آوردهاند که اقامه صلات به معنای اقامه همه جانبه نماز و ایجاد و تربیت یک جامعه نمازخوان است، بنابراین روح فلسفه اسلامی بر مباحث ایشان حاکم است.
وی بیان کرد: تفسیر ایشان از ایمان هم این است که عقاید و باورها باید به صحنه سیاسی و اجتماعی وارد شود. در زمینه توحید طرح جامعه توحیدی را مطرح کردند و این که توحید چگونه باید وارد ابعاد زندگی ما شود.
کیخا در پایان اضافه کرد: تأکید ایشان بر ایجاد فضای آزاداندیشی از ممیزات نگاههای رهبری شهید بود و بسیاری بر آن تاکید داشتند و نمونه آزاداندیشی بودند.
انتهای پیام مطالب مرتبط
